Кіріспе

Понка-Сити – АҚШ-тың Оклахома штатындағы Кей округінде орналасқан қала. Қала Понка тайпасының құрметіне аталған. 2020 жылғы халық санауы бойынша Понка-Ситидің халқы 24 424 адамды құрады, бұл 2010 жылғы санақта тіркелген 25 387 адамнан азайған.

Тарих

Понка қаласы 1893 жылы "Жаңа Понка" ретінде құрылды, себебі Америка Құрама Штаттары Чероки шығыс жолын еуропалық американдықтардың қоныстануы үшін ашқаннан кейін, АҚШ тарихындағы ең ірі жер бөлгісі болған Чероки тасқыны өтті. Понка қаласының орны Арканзас өзеніне жақындығы және өзен жанындағы тұщы су көзінің болуы себепті таңдалды. Қаланың жоспарын Бёртон Барнс жасады, ол қаланың алғашқы картасын сызып, суреттеген учаскелерге сертификаттар сатты. Қаладағы учаскелерге талапкерлер таңдалғаннан кейін Барнс қаланың алғашқы мэрі болып сайланды. Кросс атты тағы бір қала Понка қаласымен аймақтағы жетекші қала болу үшін бәсекелестікке түсті. Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолы Кросс қаласында станция ашқаннан кейін, екі қаланың жақын орналасқандығына байланысты Понка қаласында тағы бір станция ашылмайды деп есептелді. Аңызға сәйкес, Понка қаласының жақтастары Кросс қаласына барып, қалалық станцияны соңынан тартып әкелген арқасында Понка қаласы алғашқы вагон станциясын алған. Ол Миллер бауырларының 101 ранчосында орналасқан 101 Ranch Oil Company компаниясын құрды және 1911 жылы американдық индейстердің Понка тайпасынан жалға алған жерде алғашқы табысты мұнай құдығын бұрғылады. 1932 жылы АҚШ конгрессмені, ал 1934 жылы Оклахома штатының губернаторы болып сайланды. Марландтың мұнай қорына жасаған инвестициясы Оклахома даласында бұрынғыдан көріне алмайтын өсім мен байлықты тудырды, ал оның компаниясы қаланы дерлік толығымен қайта жаңартып салды. Марланд және оның серіктестері жаңа байлықтарын көрсету үшін сарайлар салды, соның ішінде Grand Home және E. W. Marland Estate (бір кезде "Прариядағы сарай" деп аталған). Осы байлық пен өркендеу кезеңінің арқасында Понка қаласында сол кезеңнің танымал испандық колониалдық жаңғыру сәулет үлгісінде салынған және Ар-деко стиліндегі көптеген ғимараттар мен үйлер сақталған. "Қызыл 20-жылдар" Понка қаласы үшін Ұлы депрессиядан аз уақыт бұрын аяқталды. Қаржыгер Дж. П. Морганның ұлы Дж. П. Морганның сәтті сатып алу ұсынысынан кейін, Марланд Ойл компаниясы 1920 жылдардың соңында Continental Oil Company компаниясымен бірікті. Қаланың мұнай өнеркәсібінен тыс экономикасын дамытуға жасаған соңғы күш-жігері көптеген технология, өндіріс және қызмет көрсету салаларында жұмыс орындарын құруға мүмкіндік берді. 2005 жылы ConocoPhillips компаниясы Понка қаласының мұнай өңдеу зауытының қасында 5 миллион долларлық мұражай салу жоспарларын жариялады. 2007 жылдың мамыр айында көпшілікке ашылған Conoco мұражайында мұнай өнеркәсібіне және Солтүстік Оклахомадағы мәдениетке қатысты артефакттар, фотосуреттер және басқа да тарихи заттар қойылған. Бартлсвилл қаласында (Оклахома штаты) Phillips Petroleum Company мұражайын ашу жоспарлануда. Жеке қордан қаржыландырылатын Conoco мұражайына кіру ақысы алынбайды. 2012 жылы ConocoPhillips екі жеке компанияға бөлінді, жоғары ағыстағы бөлігі ConocoPhillips атауын сақтап, ал өңдеу және тасымалдау бөлімдері Phillips 66 атауын алды. Техас штатының Хьюстон қаласында орналасқан Phillips 66 күніне 200 000 баррель мұнай өндіретін зауытты пайдалануда. Phillips 66 | Понка қаласындағы Понка қаласының мұнай өңдеу зауыты.

Америка тумасы

Жақында ғана еуропалық американдықтардың Понка қаласындағы қоныстанулары мен мұнай өнеркәсібінің өсуі туралы есептері, сол аймақтағы ежелгі халықтардың ұзақ тарихын және 19 ғасырда Үндістерді қоныстандыру арқылы Оклахомаға көшірілген тайпаларды көлеңкеге қалдырды. Понка қаласы Понка тайпасының атымен аталады, олардың бір бөлігі 1877 жылдан 1880 жылға дейін Небраскадан Солтүстік Оклахомаға көшірілді. 19 ғасырдағы американдық үндістердің күштеп көшірілуі сияқты, Понкалардың саяхаты да ауыр болды. АҚШ үкіметінің жеткілікті жабдықтармен қамтамасыз етудегі сәтсіздігі және малярия салдарынан, Понкалардың шамамен үштен бірі ауру мен қырынудан қайтыс болды. "Небраска резервациясынан шыққан 700 Понканың 158-і екі жыл ішінде Оклахомада қайтыс болды". Понкалар өз жағдайларына наразылық білдірді. 1879 жылы Тұрақты Аюдың үлкен ұлының қайтысы қосымша мәселе тудырды. Басшы оны туған жерінде жерлеуге уәде берген, сондықтан 60-қа жуық Понка оны Небраскаға қайтаруға ертіп барды. АҚШ әскеріне резервациядан кеткендерін айыптап, оларды тұтқындауға бұйрық берілді және олар Омаха бекінісіне қамалды. Көптеген тайпа мүшелері Оклахомадағы резервацияға қайтып оралды. Көрікті адвокаттардың про боно көмегімен Тұрақты Аю тұтқындалуына қарсы хабеас корпустың өтінішін берді. Standing Bear v. Crook (1879) ісі АҚШ округтік сотындағы маңызды шешім болды, онда судья үндістердің басқа АҚШ азаматтарымен бірдей заңдық құқықтары бар деп шешті. Понка қаласындағы 60 тас жолы мен Standing Bear Parkway қиылысында оның құрметіне Тұрақты Аюдың ескерткіші орнатылды. 20 ғасырдың соңында қала оның құрметіне парк пен мұражай салды. 63 акрлық паркте Тұрақты Аю мұражайынан басқа, көшеден тыс тұрақтары бар сегіз акрдан астам дамыған аумақ, бір акрлық көл және серуендеу жолы бар. 1879 жылдан бері Понка қаласының оңтүстігінде штаб-пәтерін сақтап келе жатқан Понка ұлты, Marland Oil Company және қаланың дамуында маңызды рөл атқарды. Бас ақсақал Ақ Жылқы 1911 жылы E.W. Marland-қа мұнайды барлау және дамыту үшін тайпаның бөлінген жерінің ресурстарын жалға берді. 20 ғасырдың соңынан бері Понка тайпасы инфрақұрылымын дамыту және халқына қызметтерді жақсарту үшін жұмыс істеп келеді. 2006 жылдың ақпанында тайпа Шакопи Мдевакантон Сиу қауымдастығынан 800 000 доллардан астам грант алды, ол қарызды өтеу және экономикалық дамуға жұмсалды. Жақын маңдағы Солтүстік-Орталық тайпаларына Кав, Осаге, Ото-Мисурия, Пауни және Тонкава жатады. Бұлардың барлығы, Оклахомадағы Понка тайпасы сияқты, федералды түрде танылған тайпалар. 1994 жылы алты тайпа Тұрақты Аю қоры мен Пау-Вауды құрды, олар жыл сайынғы ортақ Пау-Ваудың біріншісін бастады, олар халықты шақырады. Олар тайпалар арасында және Понка қаласының жергілікті емес тұрғындарымен ынтымақтастықты нығайтуды мақсат етті. Пау-Вау қазір Тұрақты Аю паркінде өткізіледі.

Спорт

Понка Сити 1920-жылдардан 1950-жылдарға дейін кіші лига бейсболын қабылдады. "Понка Сити Понканс" командасы 1923–1926 жылдары, "Понка Сити Энджелс" 1934–1938 жылдары (үш Батыс Ассоциациясы чемпионатында жеңіс одіс) және "Понка Сити Доджерс" (Бруклин Доджерс командасының филиалы) 1947–1952 жылдары өнер көрсетті. Соңында, "Понка Сити Джетс" 1954 жылы Соунер Штаты Лигасында ойнады, бірақ 1955 жылы "Понка Сити Кубс" деп аталған жаңа командамен ауыстырылды, бұл Понка Ситидегі кәсіби бейсболдың соңғы маусымы болды.

Көрнекті орындар

Понка қаласы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енген бірнеше маңызды нысандарға ие, олардың ішінде Понкан театры, Марланд сарайы және Марландтың әсем үйі бар. Понка қаласында жыл сайын көптеген өңірлік шаралар ұйымдастырылады.

"Пионер әйел" мүсіні мен мұражайы

Понка қаласында Пионер әйелінің мұражайы мен Пионер әйелінің мүсіні орналасқан. Мүсін пионер әйелдерді еске алу үшін орнатылды. 1920 жылдардың басында Э. В. Марланд пионер әйелге арналған ескерткіш жасауды шешті. Марландтан: "Э. У., неге сіз жоғалып бара жатқан америкалықтар – Понка, Ото немесе Осадж тайпаларына үлкен ескерткіш қоймадыңыз?" деп сұраған. Марланд: "Индиялықтар жоғалып бара жатқан америкалықтар емес, ол – пионер әйел" деп жауап берді. Оклахома әйелдерін еске алуға арналған мұражай 1958 жылдың 16 қыркүйегінде, Чероки жолағының жерді иеленуінің 65 жылдығында ашылды. Мұражайда американдық түпкілікті халық пен еуропалық американдық әйелдердің еңбегі, үй салу, бала тәрбиелеу және өмір мен қоғамды қамтамасыз етудегі көшбасшылықтары мен қайраткерліктері құрметтеледі.

Әуежайлар

Понка қаласының өңірлік әуежайы (әуежай коды PNC) (теңіз деңгейінен 1007 фут биіктікте) қаланың солтүстік-батыс бөлігінде 36°43.84'N және 97°5.99'W координаталарында орналасқан. Аэродромда 7201 футтық 17/35 ұшып-қону жолағы бар, оның ені 150 фут (46 метр), сонымен қатар толық ұзындықтағы руление жолағы бар, бірақ диспеткерлік мұнарасы жоқ. Жергілікті әуежай жақтастары әр айдың бірінші сенбісі күні, жыл бойы, кез келген ауа-райында таңғы ас ұйымдастырады. Коммерциялық әуе тасымалы Стиллвотер өңірлік әуежайынан (оңтүстікке қарай шамамен 40 миль), Уичита Дуайт Д. Эйзенхауэр ұлттық әуежайынан (солтүстікке қарай шамамен 89 миль) немесе Талса халықаралық әуежайынан (оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 101 миль) жүзеге асырылуы мүмкін.

Танымал мәдениетте

Понка қаласы 1996 жылғы "Твистер" фильмінің түсірілім алаңдарының бірі болды. 2020 жылғы балалар фильмі "Руфустың оқиғалары: Ұлыстық жануар" Марланд сарайында көп бөлігі түсірілді. Э. В. Марланд туралы "Жердің соңы" деген фильмді Понка қаласында түсіру жоспарланған. Фильмде "Оскар" жүлдесінің иегері Дженнифер Лоуренс түсуі керек еді, және бастапқыда 2014 жылы басталатын деп күтілген. Бірақ, 2023 жылдың мамыр айына дейін, Интернеттік кино дерекқоры бұл фильмді әлі де "дамып жатыр" деп көрсетеді. "Американ құдайлары" (телесериал) сериалының бірнеше сахналары Понка қаласында түсірілді.