Броукен Эрроу қаласының тарихы мен дамуы

Кіріспе

Брокен Ароу – АҚШ-тың Оклахома штатындағы Тулса және Вагонер округтерінде орналасқан қала. Бұл Тулсаның ең ірі қалалық аймағы. 2020 жылғы халық санауы бойынша Брокен Ароудың халқы 113 540 адамды құрайды және штат бойынша халық саны бойынша төртінші орында тұр. Қала Тулса қалалық аймағының құрамына кіреді, онда 1 023 988 адам тұрады. 1902 жылы Миссури-Канзас-Техас темір жолы қала құрылысы үшін жер участаларын сатты, ал компания хатшысы Уильям С. Фейрс оған Брокен Ароу деген ат қойды. Қала, Алабамадан Оклахомаға «Көздердің Жолы» арқылы күштеп көшірілген крик тайпасының қоныстанған крик қауымының құрметіне аталған. Брокен Ароу бастапқыда ауыл шаруашылығымен айналысатын қауымдастық болған, бірақ қазіргі экономикасы әртүрлі салаларды қамтиды. Қала штаттағы өндірушілердің ең ірі үш орталығының біріне кіреді.

Тарих

Қаланың атауы Алабамадағы ежелгі крик тайпасының қауымдастығынан шыққан. АҚШ үкіметі 1830 жылдары осы қауымның мүшелерін «Көз жасы жолы» арқылы Алабамадан қуғынға ұшыратқан. Крик тайпасы Үндістан территориясында жаңа қауым құрып, оны Алабамадағы ескі қонысының атымен атады. Қаланың аты мускоги тілінде «Рекакв» деп аталады, яғни «ұзын сынық жебе» деген мағынаны білдіреді. Жаңа крик қонысы қазіргі Брокен Ароу қаласының оңтүстігіне бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. 1901 жылы қазіргі Брокен Ароу қаласындағы 145-ші Шығыс авенюі мен 111-ші көшесінің маңында Элам қауымы құрылды. Ол дүкендердің жиынтығынан, мақта тазартатын зауытынан және бірнеше үйден тұрды. 1902 жылы Миссури-Канзас-Техас темір жолы аймақ арқылы темір жол салуды жоспарлады және бағыт бойындағы қалалық жерлерге құқық алды. Көмір өнеркәсібі де маңызды рөл атқарды, 20 ғасырдың басында қаланың жанында бірнеше ашық көмір кен орындары болды. Қаланың газеті «Брокен Ароу Леджер» қала құрылғаннан кейін бірнеше жыл ішінде жарық көрді. Брокен Ароудың алғашқы мектебі 1904 жылы салынды. 1909 жылдың 15 қарашасында Оклахома опера үйіндегі Брокен Ароуда Хаскелл мемлекеттік ауыл шаруашылығы мектебі ашылды. Мектеп 1917 жылы қаржы жетіспеуінен жабылды, ал ғимарат кейіннен Брокен Ароу орта мектебі ретінде пайдаланылды. Ғимарат 1987 жылы бұзылды. Қазір Брокен Ароудағы Шығыс Колледж көшесінің 808-ші үйінде бір ғана ескерткіш қалды. Негізгі тастың алдыңғы жағында «Хаскелл мемлекеттік мектебі / Ауыл шаруашылығы / Дж. Х. Эслингер басшысы / В. А. Этертон архитектор / Bucy & Walker мердігер» деп жазылған. Негізгі тастың бір жағында «Масондық бірлестігі орнатты / 25 мамыр, 1910 ж., А. Л. 5810 / Джордж Хадделл Ұлы шебер / Штаттық ауыл шаруашылығы кеңесі / Дж. П. Коннерс төрағасы / B. C. Питтюк деканы» деп жазылған. Мектеп Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген. 1960 жылдары Брокен Ароу шағын қаладан қала маңына айнала бастады. Брокен Ароу тас жолы (Оклахома штатының 51-ші тас жолы) 1960 жылдардың ортасында салынды және қаланы Талсаның орталығымен байланыстырды, бұл Брокен Ароудың өсуіне түрткіс берді. 1970 жылы 11 000-нан астам халқы бар қаланың саны 1990 жылы 50 000-нан асып, 2000 жылы 74 000-нан асты. Осы кезеңде қала көбінесе жатақ ауданы болды. Соңғы жылдары қала басшылары Брокен Ароу тұрғындарының жұмыс істеуіне, сауда жасауына және басқа қалаларға барудың орнына қалада демалуына көмектесу үшін экономикалық дамуды ынталандыруда.

The city's name comes from an old Creek community in Alabama. Members of that community were expelled from Alabama by the United States government, along the Trail of Tears in the 1830s. The Creek founded a new community in the Indian Territory and named it after their old settlement in Alabama. The town's name in the Muscogee language was Rekackv , meaning "broken arrow". The new Creek settlement was located several miles south of present day downtown Broken Arrow. The community of Elam, located in present day Broken Arrow near 145th East Avenue and 111th Street, began around 1901. It consisted of a cluster of stores, a cotton gin, and a few homes. In 1902 the Missouri–Kansas–Texas Railroad planned a railroad through the area and was granted town site privileges along the route. The coal industry also played an important role, with several strip coal mines located near the city in the early 20th century. The city's newspaper, the Broken Arrow Ledger, started within a couple of years of the city's founding. Broken Arrow's first school was built in 1904. The Haskell State School of Agriculture opened in the Broken Arrow, Oklahoma Opera House on November 15, 1909. The school closed in 1917 for lack of funding, and the building was then used as Broken Arrow High School. The building was razed in 1987. Only a marker remains at 808 East College Street in Broken Arrow. The front of cornerstone reads, "Haskell State School / Of Agriculture / J. H. Esslinger Supt. / W. A. Etherton Archt. / Bucy & Walker Contr." The side of cornerstone reads "Laid by the Masonic Fraternity / May 25, A. D. 1910, A. L. 5810. / George Huddell G. M. / Erected by The State Board of Agriculture / J. P. Conners Pres. / B. C. Pittuck Dean.". The school is commemorated on the National Register of Historic Places. In the 1960s, Broken Arrow began to grow from a small town into a suburban city. The Broken Arrow Expressway (Oklahoma State Highway 51) was constructed in the mid 1960s and connected the city with downtown Tulsa, fueling growth in Broken Arrow. The population swelled from a little above 11,000 in 1970 to more than 50,000 in 1990, and then more than 74,000 by the year 2000. During this time, the city was more of a bedroom community. In recent years, city leaders have pushed for more economic development to help keep more citizens of Broken Arrow working, shopping, and relaxing in town rather than going to other cities.

Брокен Ароу кісі өлтірулері

Брокен Ароу қанысты оқиғасы 2015 жылдың 22 шілдесінде АҚШ-тың Оклахома штатындағы Брокен Ароу қаласында Бевер отбасының бес мүшесі қаңғырылып өлтірілген кезде болды. Шабуыл жасағандар 18 жастағы Роберт Бевер және 16 жастағы Майкл Бевер екені анықталды.

География

Брокен Ароу Оклахома штатының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Қала жасыл өсімдіктерімен, төбелерімен және көлдерімен әйгілі штаттың «Жасыл Ел» аймағының құрамына кіреді. «Жасыл Ел» – штаттың ең әртүрлі жер бедеріне ие бөлігі, Оклахоманың 11 экологиялық аймағының 7-сі осы аймақта орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 45,6 шаршы миль (118 км²), оның ішінде 45,0 шаршы миль (117 км²) құрлық, ал 0,6 шаршы миль (2 км²) (1,34%) су құрайды.

Климат

Брокен Ароу қаласының шығыс және орталық Оклахомадағы ылғалды субтропикалық климаты (Köppen Cfa) бар, онда жазда ыстық болады және қыстары өте өзгермелі, қыс Роки тауларынан келген жылы ауа немесе Канададан келген суық полярлық антициклонға байланысты жұмсақтан өте суыққа дейін ауысуы мүмкін.

2020 жылғы халық санағы

Broken Arrow, Oklahoma – Растық және этникалық құрамы
Ескертпе: АҚШ-тың халық санағы испандықтарды/латиноамерикалықтарды этникалық категория ретінде қарастырады. Бұл кесте латиноамерикалықтарды нәсілдік санаттардан алып тастап, оларды жеке санатқа жатқызады. Латындықтар кез келген нәсілді болуы мүмкін.
Раса / Этнос (NH = Испандық емес)
Поп 2000 Поп 2010 Поп 2020 % 2000 % 2010 % 2020
Ақ, жалғыз (NH) 62,485 75,008 72,706 83.47% 75.88% 64.04%
Қара немесе африкалық американдық, жалғыз (NH) 2,728 4,169 5,706 3.64% 4.22% 5.03%
Американың жергілікті халықтары немесе Аляска тумасы, жалғыз (NH) 2,934 4,882 5,894 3.92% 4.94% 5.19%
Азиялық, жалғыз (NH) 1,413 3,568 5,136 1.89% 3.61% 4.52%
Тынық мұхиты аралдарының халқы, жалғыз (NH) 384 269 0.05% 0.04% 0.06%
Басқа раса, жалғыз (NH) 737 738 20.10% 0.08% 0.34%
Құрамында бірнеше раса бар/көп расалы (NH) 2,524 4,726 12,009 3.37% 4.78% 10.58%
Испандық немесе латино (кез келген раса) 2,664 6,378 11,638 3.56% 6.45% 10.25%
Барлығы 74,859 98,850 113,540 100.00% 100.00% 100.00%

2010 жылғы халық санағы бойынша қалада 98,850 адам, 36,141 үй шаруашылығы және 27,614 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 38,013 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың растық құрамы: 79.3% ақ, 4.3% афроамерикалық, 5.2% американың жергілікті халықтары, 3.6% азиялық (1.0% вьетнамдық, 0.7% үнді, 0.4% қытай, 0.3% корей, 0.3% хмонг, 0.2% пакистандық, 0.2% филиппин, 0.1% жапондық), 0.05% Тынық мұхиты аралдарының халқы, 2.2% басқа расалар және 5.4% екі немесе одан көп расалар. Испандықтар немесе латиноамерикалықтар 6.5% құрады (4.4% мексикалықтар, 0.4% пуэрторикалықтар, 0.3% испандықтар, 0.1% венесуэлалықтар, 0.1% колумбиялықтар). 36,141 үй шаруашылығының 36.8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 76.4%-ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 10.3%-ы күйеуі жоқ әйел үй иесі, ал 23.6%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 19.2%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 6.3%-ында 65 жастан асқан жалғыз адам тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2.72 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3.11 адамды құрады. Қаладағы халықтың таралуы: 18 жасқа дейінгілер 30.8%, 18-24 жас аралығындағылар 7.7%, 25-44 жас аралығындағылар 32.3%, 45-64 жас аралығындағылар 21.6%, ал 65 жастан асқандар 7.5% құрады. Орташа жас 33 жас болды. Әр 100 әйелге 95.1 еркек тиесілі. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 91.2 еркек тиесілі. Қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 65,385 доллар, ал отбасының орташа табысы 74,355 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы табысы 29,141 долларды құрады. Халықтың 7.2%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды. Қаланың 25 жастан асқан тұрғындарының 30.3%-ы бакалавр немесе одан жоғары білімі бар.

Кәсіпкерлік және өнеркәсіп

Брокен Ароуда түрлі бизнес пен өнеркәсіп салалары орналасқан. Шындығында, штат бойынша өндірушілердің шоғырлану деңгейі бойынша қала үшінші орында тұр. Бұл қонақ үйлер, мейрамханалар, сауда орталықтары және болашақта кеңселерді қамтитын даму жобасының негізгі тірегі болып табылады. 2010 жылы жақын жерде, сауда алаңдары мен екі қонақ үйді қоса алған тағы бір ірі коммерциялық жобаның тірегі ретінде, жаңа толық қызмет көрсететін аурухана мен медициналық кеңселер үйі салынды. Оклахома штатындағы алғашқы Dick's Sporting Goods дүкені 2011 жылдың соңында ашылды. 2007 жылы қала экономикалық дамуды бақылауға көмектесу үшін Брокен Ароу Экономикалық Даму Корпорациясын құрды. 2007 жылдың соңында Брокен Ароу Сауда Палатасы қаланың экономикалық базасын кеңейту және әртараптандыру мақсатындағы "Аванс Брокен Ароу" экономикалық даму кампаниясын бастады. 2023 жылдың қазанында 2025 жылға дейін қалада 12 500 орындық амфитеатр салу жоспары жарияланды. Sunset Amphitheater амфитеатры жылына кемінде 45 концерт өткізуге жоспарланған.

Білім

Брокен-Ароу қаласын Брокен-Ароу мемлекеттік мектептері, Юнион мемлекеттік мектептері және Биксби мемлекеттік мектептері қамтиды. Талса округінің ішінде Брокен-Ароудың көп бөлігі Брокен-Ароу мемлекеттік мектептерімен (BAPS) қамтамасыз етілсе, қаланың солтүстік-батыс бөлігі Юнион мемлекеттік мектептеріне, ал қаланың оңтүстік-батыс бөлігі Биксби мемлекеттік мектептеріне қарасты. Вагонер округіндегі Брокен-Ароудың барлық аумағы Брокен-Ароу мемлекеттік мектептері аймағына бөлінген. Брокен-Ароу пошталық мекенжайларына ие кейбір оңтүстік-шығыс аймақтары Ковета мемлекеттік мектептеріне қарасты. Ковета аймағына сондай-ақ, болашақта Брокен-Ароу қаласына қосылуы мүмкін үлкен, құрамына енбеген жерлер де кіреді. Биксби, Юнион және Брокен-Ароу мектептерінің барлығы қала ішінде кем дегенде бір мектепті иеленсе, Ковета мектеп округінің қазіргі уақытта қала шегінде мектептері жоқ.

Колледждер мен университеттер

Брокен Ароудағы жоғары білімді Солтүстік-шығыс мемлекеттік университетінің (Брокен Ароу кампусы) қамтамасыз етеді. Кампус 2001 жылы ашылды және 3000 жоғары сынып студенті мен аспиранттан тұрады. Брокен Ароу қаласына Талса технология орталығының Брокен Ароу кампусы да қызмет көрсетеді. 1983 жылы құрылған орталықта 3500-ге жуық толық және жартылай уақытты орта білім беру және ересек студенттері білім алады. Брокен Ароуда сондай-ақ 1974 жылы Кеннет Э. Хагин құрған Рема Библиялық оқу орталығы орналасқан. Орталық 40 000-нан астам түлектерді бітірген және жеті миссионерлік бағытқа мамандандырылған. Қазіргі уақытта RBTC-ге Хагиннің ұлы Кеннет В. Хагин жетекшілік етеді.

Кітапханалар

Қаланың екі кітапханасы – Брокен Ароу кітапханасы мен Оңтүстік Брокен Ароу кітапханасы – Талса қалалық-аудандық кітапханалар жүйесіне кіреді.

Инфрақұрылым

Брокен Ароудағы маңызды тас жолдардың бірі – 51 мемлекеттік тас жолы (Брокен Ароу экспресс-жолы). Ол қаланың солтүстік жағынан өтіп, солтүстік-батысқа қарай Талса қаласының орталығына жетеді. Брокен Ароу экспресс-жолымен шығысқа қарай жүргенде Маскогиге дейін барады, ол Маскоги автожолы арқылы қаланы Маскогимен байланыстырады. Ішінара айналма жол болып табылатын Крик автожолы қаланың оңтүстігін айналып өтеді және Тернер автожолын Уилл Роджерс автожолының батыс соңымен жалғастырады.

Газеттер

Брокен-Ароудың бір ғана газеті болған, ол – «Брокен-Ароу Леджер». Газет әр сәрсенбіде шығарылатын. Оның иесі – BH Media Group. Солтүстік-шығыс Оклахоманың ірі күнделікті газеті «Тулса Ворлд» да Брокен-Ароу жаңалықтарын үнемі жариялайды. «Леджер» газетінің штаттық қызметкерлеріне журналистер мен фотографтар Леса Джонс, Даг Куинн және Г. Б. Поиндекстер кірген. «Леджер» газеті 2017 жылы «Тулса Ворлд» газетінің иелері таратылған.

Теледидар

Кокс Кабельдік арна 24 – Брокен Ароу қалалық теледидары (GATV) арқылы көрсетілетін коммуналдық ақпарат арнасы. Онда қала әкімдігі туралы, болашақ шаралар мен қала туралы жалпы мәліметтер көрсетіледі. Бұған қоса, арнада жергілікті ауа райы болжамдары да ұсынылады.

Интернет

Брокен Ароу қаласы туралы, оның басқарушы органы, жергілікті мүмкіндіктер, қауіпсіздік, жергілікті жаңалықтар және экономикалық даму туралы ақпаратты қамтитын веб-сайты бар. Қалалық сауда-өнеркәсіп палатасының да веб-сайты бар, онда палатаның және қаладағы экономикалық даму туралы мәліметтер келтірілген.