Кіріспе

Лондон қаласында орналасқан, фонетиканы зерттеуді қолдайтын ұйым.

Халықаралық фонетика қауымдастығы (IPA;) – фонетиканы ғылыми тұрғыдан зерттеуді және осы ғылымның түрлі практикалық қолданыстарын насихаттайтын ұйым. Фонетика саласына IPA-ның ең маңызды үлесі – барлық тілдердің дыбыстарын жазу үшін қолданылатын нотациялық стандарт, яғни Халықаралық фонетикалық әліпби. IPA аббревиатурасы қауымдастықтың өзіне де, әліпбиге де қатысты. 2015 жылдың 30 маусымында ол британдық кепілдікпен шектелген жеке компания ретінде тіркелді. IPA Кембридж университетінің баспасынан шығатын Халықаралық фонетика қауымдастығының журналын да басқарады, онда тілдердің сипаттамалары және фонетиканың басқа да тақырыптары жарияланады. Бұған қоса, ол өзінің серіктесі – ICPhS ұйымын ұйымдастыруға жауапты Тұрақты кеңес арқылы төрт жыл сайын Халықаралық фонетика ғылымдарының конгресін (ICPhS) өткізеді.

Ерте тарих

1886 жылы Парижде тіл оқытушыларының шағын тобы мектептерде фонетикалық жазуды қолдануды ынталандыру, балаларға шет тілдердің дұрыс айтылуын үйрету және кішкентай балаларға оқуға көмектесу мақсатында қауымдастық құрды. Пауль Пасси басқаратын топ бастапқыда өзін Dhi Fonètik Tîtcerz' Asóciécon (FTA) деп атады. 1889 жылдың қаңтар айында қауымдастықтың атауы L'Association Phonétique des Professeurs de Langues Vivantes (AP) деп өзгертілді, ал 1897 жылы L'Association Phonétique Internationale (API) – ағылшын тілінде Халықаралық фонетикалық қауымдастық (IPA) деп өзгертілді. МПА-ның білім беру саласындағы мүшелік және ықпалының ең жоғары деңгейі 1914 жылға келді, ол кезде 40 елде 1751 мүше тіркелген. Бірінші дүниежүзілік соғыс және оның салдары қауымдастықтың жұмысына елеулі нұқсан келтірді, ал журнал 1922 жылға дейін тұрақты түрде жарияланбады.

Әліпбидің дамуы

Топтың бастапқы мақсаты әртүрлі артикуляцияларды қолдана алатын фонетикалық символдар жиынтығын жасау болды, сонда әр тіл өзінің дыбыстарын сипаттауға ерекше қолайлы әліпбиге ие болар еді. Бірақ, кейіннен әртүрлі тілдерде бірдей дыбыс үшін бірдей символ қолданылатын, жалпыға ортақ әліпбидің идеалды екендігі шешілді. Халықаралық фонетикалық әліпбидің алғашқы прототипі 1920 жылы пайда болды, және оның дамуы 20 ғасырдың басына дейін қарқынды жүрді. Содан бері фонетика ғылымының жетістіктеріне байланысты әліпбиге бірнеше рет өзгерістер енгізіліп, қосымшалар мен жоюлар жасалды.

Тексерулер

IPA 1908 жылдан бері фонетикадан емтихандар қабылдап келеді және ағылшын, француз немесе неміс тілдерінің фонетикасы бойынша біліктілік сертификаттарын тағайындайды.