Кіріспе

ДНК-ның кодтауыш жіп генетикада сезім жіп немесе кодтауыш жіп - екі жіпті ДНК-ның ішінде 5′-ден 3′-ге дейінгі бағытта аударылатын кодты алып жүретін және 5′-ден 3′-ге дейінгі бағытта аударылатын кодты алып жүретін ДНК-ның антисезім жіпін немесе шаблон жіпін толықтыратын сегмент. Сезім жіптері - бұл мРНК-мен бірдей реттіліктегі ДНК жіптері, ол транскрипция кезінде антисезім жіптерін өзінің үлгісі ретінде қабылдайды және ақырында (әдетте, әрқашан емес) белокқа аударады. Антисенс жіпте РНК-ның пайда болуы, ал сенс жіпте РНК-ның құрамы бірдей болады.

mRNA және "таным"

Есіңізде болсын, екі қабатты ДНК-ның әрбір сегменті үшін, қандай бағытта оқылатынына байланысты, екі мағыналы және антимағыналы жиынтық болуы мүмкін (негізінен мағына мен антимағына перспективаға қатысты). Бұл геннің немесе мРНК-ның нәтижесі, ол dsDNA-ның бір бөлігінің қай тармағын біз мағыналы немесе мағынасыз деп атаймыз. Бірақ кейде, мысалы, прокариоттарда, қарама-қарсы жіптердегі гендердің бір-біріне ауыспалы болуы бір мРНК-ның мәні басқа мРНК-ның антисенсі болуы мүмкін екенін есте ұстаңыз. Бұл транскрипцияның тікелей нәтижесі - бастапқы РНК транскрипті, онда сезім жіпінің секвенциясына ұқсас нуклеотидтер тізбегі болады. Мұнда ерекшелік урацил тиминнің орнына РНК молекулаларының нуклеотидтік тізбесін анықтау үшін қолданылады. Эукариоттық РНК транскриптерінің көпшілігі ақуыз синтезі үшін аударылмас бұрын қосымша редакциялауға ұшырайды. Бұл процесс әдетте 5' ұшында метилирленген гуанин нуклеотидтік шапканы қосуды, 3' ұшында поли А құйрығын қосуды және бастапқы РНК транскриптінен интрондарды алып тастауды (РНК-ның тігілуін) қамтиды. Соңғы өнім жетілген мРНК деп аталады. Прокариоттық мРНК-да бірдей процесс болмайды. Нақты айтқанда, тек мРНК ғана генетикалық кодпен "мағыналы" болады, өйткені аударылған белок пептидті тізбекті осы жіптен тікелей шығаруға болады. ДНҚ-ның "антисемантикалық" жіптері "семантикалық" жіпке қосымша болып табылады және мРНК синтезі үшін нақты үлгі болып табылады.

Қолдану

Сезім және антисезім желілерінің арасындағы айырмашылықты білу молекулалық биологияның кейбір салаларында маңызды. Мысалы, микроаррейлік экспрессиялық технологияларда массивте қай жіп "көрілетінін" білу маңызды. Массив екі жіпке де сәйкес келуі мүмкін, алайда, бір массив толығымен "мағыналы" немесе "антимағыналы" жіптерден тұрады. Әр түрлі жіптерді анықтау кіші араласатын РНК немесе сиРНК түсінуде де маңызды.