Кіріспе

Ерте заман - Жерді алғашқы бір миллиард жыл немесе гигажыл (Га, 109 й) ішінде, оның жас Күн жүйесінде пайда болуынан бастап шамамен 4,55 Га дейін, шамамен 3,5 Га аралығында Архей эонында белгілі бір уақытқа дейін қамтитын кезең. Геологиялық уақыт шкаласында бұл шамамен 4,6 миллиард жыл бұрын Жердің пайда болуынан басталған барлық Гадей эонын, 4 миллиард жыл бұрын басталған Эоархейді және 3,6 миллиард жыл бұрын басталған Архей эонының Палеоархей дәуірінің бір бөлігін қамтиды. Жер тарихының бұл кезеңі планетаның күн тұмандығынан аккреция деп аталатын процесс арқылы пайда болуын қамтыды. Бұл уақыт аралығында қарқынды метеориттік бомбалау, сондай-ақ Айды қалыптастыру әсерін қоса алғанда, алып соққылар болды, нәтижесінде магма мұхиттары мен ядроның пайда болуы сериясы пайда болды. Негізгі ядроның пайда болғаннан кейін метеориттер немесе кометалар Жерге "соңырақ қаптама" түрінде су мен басқа да ұшпалы қосылыстарды жеткізген болуы мүмкін. Бұл кезеңдегі жер қыртысының аз ғана материалдары сақталғанымен, ең көне даталанған үлгісі - батыс Австралияның Нариер Гнеисс Терранесі Джек-Тиллздегі метаморфозданған құмтас конгломератқа салынған 4.404 ± 0.008 га циркон минералы. Ең ерте кездегі супракрастальдар (мысалы, Исау зеленкасы) осы кезеңнің екінші жартысына, шамамен 3,8 млрд. жыл бұрын, соңғы ауыр бомбалаудың шыңымен бірдей уақытқа жатады.

Тарих

Радиометриялық даталау және басқа да дереккөздер Жердің 4,54 миллиард жыл бұрын пайда болғанын дәлелдейді. Қазіргі кездегі планеталардың пайда болу теориясы Жер сияқты планеталар шамамен 50-100 миллион жылда пайда болады деп болжайды, бірақ жақында ұсынылған баламалы процестер мен уақыт шкалалары планеталық ғылым қоғамдастығында жалғасып жатқан пікірталасты ынталандырды. Дегенмен, Жердің пайда болуынан кейінгі алғашқы миллиард жыл ішінде оның мұхиттарында өмір пайда болды және оның атмосферасы мен бетіне әсер ете бастады, бұл аэробты және анаэробты организмдердің көбеюіне ықпал етті. Сол кезден бастап Жердің Күннен қашықтығы, оның физикалық қасиеттері мен геологиялық тарихының үйлесімі өмірдің пайда болуына, фотосинтездің дамуына, кейіннен одан әрі дамуына және өркендеуіне мүмкіндік берді. Жер бетіндегі ең алғашқы тіршілік түрі кем дегенде 3,5 миллиард жыл бұрын пайда болған. Өмірдің ертерек кездескен ықтимал дәлеліне биогендік шығу тегі болуы мүмкін графит, Гренландияның оңтүстік-батысында табылған 3,7 миллиард жылдық метасезименталдық жыныстарда және Батыс Австралияда 4,1 миллиард жылдық циркон түйіршіктерінде жатады. 2020 жылдың қарашасында ғалымдардың халықаралық тобы ертедегі Жердің бастапқы атмосферасы Жердегі өмірдің пайда болуын қарастырған Миллер-Ури зерттеулерінде қолданылған жағдайлардан өте ерекше болды деп болжайтын зерттеулер туралы хабарлады.