Кіріспе
Жылдам кездесу – бұл адамдардың қысқа мерзім ішінде әлеуетті серіктестермен танысуға арналған ресми форматтағы іс-шара. Оның мақсаты – қатысушыларды жаңа адамдармен қысқа уақыттың ішінде таныстырып, өзара қызығушылық туған жағдайда олардың кездесуін жалғастыруға мүмкіндік беру.
Speed dating is a formalized matchmaking process with the purpose of encouraging eligible singles to meet new potential partners in a very short period of time, so that interested pairs can continue meeting each other after the event.
Ұйым
Көбінесе, жылдам танысу шараларына алдын ала тіркелу қажет. Қатысушылар әдетте үштен сегіз минутқа дейінгі қысқа "кездесулер" сериясы арқылы бір-бірімен кездеседі, бұл уақыт шараны ұйымдастырушыға байланысты өзгереді. Әр кезеңнің соңында қатысушыларды келесі кездесуге өтуге шақыру үшін сигнал беріледі (мысалы, қоңырау, шыны дыбысы немесе сыбызғы үні). Шара аяқталғаннан кейін қатысушылар байланыс ақпаратын бөліскім келетін адамдардың тізімін ұйымдастырушыларға ұсына алады. Егер екі қатысушы да бір-бірін тізімге енгізсе, ұйымдастырушылар байланыс ақпаратын жібереді. Алғашқы кездесу кезінде байланыс ақпаратын алмасуға рұқсат етілмейді, бұл адамды қабылдау не қабылдамау туралы шешім қабылдағандағы қысымды азайтуға көмектеседі. Қазір Ұлыбритания, Канада және АҚШ-та көптеген жылдам танысу шаралары өтіп жатыр. Әр шараның талаптары ұйымдастырушыға байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Жас диапазоны, әсіресе жынысқа қарай, шараларға қойылатын жиі кездесетін шектеу. Көптеген жылдам танысу шаралары нақты қауымдарға бағытталған. "Махаббат заманы" атты деректі фильмінде егде жастағы адамдар үшін ұйымдастырылған жылдам танысу шарасы көрсетілген. Басқа топтарға ЛГБТ қоғам өкілдері, полиаморлар, шаңғышылар және христиандар кіреді.
Практика
Қатысушыларға әлеуетті серіктеспен сөйлесу үшін белгілі бір уақыт беріледі, содан кейін келесі серіктеске өту алдында, оларға серіктесі ұнады ма жоқ па деп сұралады. Олар ешқандай ұят сезінбей жалғыз келе алады; сонымен қатар, бұл топтап шығуды ұнататын әйелдердің бірге істеуі мүмкін нәрсе. "Нью-Йорк Таймс" газетінің мәліметінше, жылдам танысуға қатысушылар орташа есеппен 10 адамның 2-3-імен сәйкес келеді. Онлайн танысуға қатысушылар зерттейтін 100 профильдің ішінде 1-нен кеміне сәйкес адамды табады делінеді. BBC-нің "Махаббат ғылымы" бағдарламасында хабарланғандай, тартымдылықты анықтау үшін бетпе-бет әрекеттесуге 90 секундтан 4 минутқа дейін уақыт керек, бұл жылдам танысуға онлайн танысудан артықшылық береді.
Тарих
XIX ғасырда Америка Құрама Штаттарының кейбір аймақтарында Жаңа жылдық сапар деген дәстүр болған. Жаңа жыл күні, 1 қаңтарда, көптеген жас, бойдақ әйелдер "ашық есік" (адамның үйі келушілерге ашық болатын кеш немесе қабылдау) ұйымдастырып, үйленуге жарамды ер адамдарды – достарын да, таныс еместерін де – қысқа ғана (10–15 минуттан аспайтын) қонаққа шақыратын. Жылдам танысудың ең алғашқы құжатталған мысалы 1996 жылдың басында Лос-Анджелесте Арье (Алан) және Рене Хирштер жасаған, олар жылдам танысуды "жалғыз адамдарға арналған әдеттегі шаралардың" мәселесін шешу үшін ойлап тапқан, онда "кеш соңында тек тартымды әйелдер мен белсенді ерлер ғана табысқа жететін". "SpeedDating" деген сөз Aish HaTorah компаниясының тіркелген тауар таңбасы болып табылады, олар 1998 жылдан бастап мұндай шараларды өткізе бастады. COVID-19 пандемиясы кезінде жылдам танысу және басқа да кездесу шаралары ауруға ұғрамас үшін тоқтатылды. Бірақ 2023 жылы жылдам танысу және басқа да жеке кездесулер пандемияға дейін болған деңгейден асып түсті.
Ғылыми зерттеулер
Дөңгелек үстелдегі танысу жүйелерінің өзі зерттелді, сондай-ақ осы оқиғаларға қатысты жеке адамдардың тартылысын зерттеулер де жүргізілді. Басқа зерттеулер жылдам танысу деректерін кездейсоқ қатысушылардың арасындағы жеке таңдауларын бақылау үшін пайдалы деп тапты.
Алғашқы әсерлер
Пенсильвания университетінің 2005 жылы бірнеше "HurryDate" жылдам кездесу шараларында жүргізген зерттеуі адамдардың көпшілігінің кездескеннің алғашқы үш секунд ішінде шешім қабылдағанын көрсетті. Бұған қоса, дін, бұрынғы некелер және темекі шегу сияқты факторлар күтілгеннен гөрі аз әсер ететіні анықталды. 2006 жылы Эдинбургте (Шотландия) жасалған зерттеуде жылдам кездесу шарасына қатысқан әйелдердің 45%-ы және ерлердің 22%-ы алғашқы 30 секундтың ішінде шешімге келгенін көрсетті. Сондай-ақ, саяхат туралы әңгімелер фильмдер туралы әңгімелерге қарағанда көбірек жұптасуға әкелді. 2012 жылғы зерттеуде ғалымдар қарсы жыныстың жылдам кездесуге қатысушыларының суреттерін қарағанда мидың белгілі бір аймақтарының активтенуі, қатысушының кейін нақты жылдам кездесу шарасында оларды іздеуі немесе қабылдамауы туралы болжам беретінін анықтады. Ерлер мен әйелдер бағалау кезінде қаралған адамдардың физикалық тартымдылығы мен ұнату деңгейін ескере отырып, ұқсас шешімдер қабылдады.
Бейсаналық артықшылықтар
Малкольм Гладуэллдің "Блинк" кітабы Колумбия университетінде жылдам кездесу шараларын ұйымдастыратын екі профессорды таныстырады. Доктор Шина Айенгар мен Реймонд Фисман қатысушылардан сауалнама толтыру арқылы, адамдардың идеалды серіктесте нені қалатындары мен олардың ішкі қалауларының сәйкес келмейтінін анықтады.
Иіс сезу және МХК
Берн университетінің 1995 жылғы зерттеуі көрсеткендей, әйелдер өзінен әртүрлі МХК профиліне ие ер адамдардың иісіне көбірек қызығушылық танытады, ал орал контрацептивтер бұл әсерді кері қайтарады. МХК – адам геномының иммундық функцияға қатысты аймағы. Әртүрлі МХК профиліне ие ата-аналар күшті иммундық жүйесі бар ұрпақ тудыруы күтілуде, сондықтан МХК-ның айырмашылығы жыныстық таңдауда маңызды рөл атқаруы мүмкін. Егер қатысушылар бір-біріне жеткілікті жақын отырса, бірнеше минутқа созылатын жылдам кездесу МХК гипотезасының күшін көрсетуі мүмкін.
Иіс сезу және феромондар
Телевизиялық "20/20" жаңалықтар бағдарламасы бір кезде ер және әйел егіздердің екеуін де жылдам танысу шарасына жіберді. Әрбір жұптың біреуі феромон жағып келді, және феромон жаққандар көбірек ұсыныс алды.
Жасы мен биіктігі
Мишель Белот пен Марко Франческонидің 2006 жылғы жұбайларды таңдаудағы қалау мен мүмкіндіктің салыстырмалы әсерлері туралы зерттеуі, ер адамдардың сұранысын анықтауда әйелдің жасы ең маңызды фактор екенін көрсетті. Әйелдер үшін де маңызды болғанымен, жас ерлерге қарағанда олардың сұранысын анықтауда азырақ рөл атқарады. Сол зерттеуде ер адамның бойы оның тартымдылығына елеулі әсер ететіні анықталды, әр дюймге қарай бойы төмендеген сайын тартымдылығы 5%-ға төмендейді.
Таңдаушылық
Жылдам кездесу шараларына қатысты зерттеулер әдетте әйелдердің ерлерге қарағанда көбірек таңдаулы екенін көрсетеді. Мысалы, Пенн университетінің зерттеуінде орташа есеппен әйелдердің 34% ер адамдарды, ал ер адамдардың 49% әйелдерді таңдаған.
Бөлек кәсіпорындар
Жылдам танысудың танымалдылығы немесе тартымдылығы кем дегенде бір туындыға әкелді: жылдам желілік байланыс. Бұл бизнес-желілік іс-шараларды ұйымдастырылған түрде өткізудің бір жолы, мақсаты – әлеуетті бизнес-серіктестермен кездесуді оңайлату және тиімділігін арттыру. Жылдам желілік байланыс Қытайда да бизнесмендердің бір-бірімен танысуы және олардың бизнес-мақсаттары мен синергиясының ұқсас екенін анықтау үшін қолданылады. Бұл қатысушы инвесторлар мен компанияларға белгілі бір топтармен нақты мақсаттағы жеке кездесулерді қысқа мерзім ішінде өткізу мүмкіндігін береді.