Кіріспе

Америкалық аралас жекпе-жек күресшісі, саясаткер және сөз шебері Джейкоб Кристофер "Тито" Ортис (туған 23 қаңтар 1975 ж.) – зейнеткер американдық аралас жекпе-жек күресшісі және бұрынғы саясаткер. Ортиз ең көп танымал Ultimate Fighting Championship (UFC) ұйымымен жұмысы үшін, ол бұрынғы Жеңіл ауыр салмақ классының чемпионы, 2000 жылдың 14 сәуірінен 2003 жылдың 26 қыркүйегіне дейін осы атақты иеленді. Рэнди Кутюр және Чак Лиддел сияқты күресшілермен бірге ол спорттың алғашқы жұлдыздарының бірі болды. Ортиз 2006 жылы Лидделл, Форрест Гриффин және Кен Шемрокпен өткізген жекпе-жектері үшін ең көп төлем алатын күресшіге айналды. Ортиз өзінің туған қаласы Хантингтон-Бичте орналасқан Punishment Athletics MMA жабдықтары мен киімдерінің бас директоры. 2012 жылдың 7 шілдесінде Ортис UFC Даңқ залына енген тоғызыншы адам болды. 2020 жылдың 5 қарашасында Ортис Хантингтон-Бич қалалық кеңесінің сайлауында жеңіске жеткендердің бірі болып жарияланды, ол қаланың уақытша мэрі атанды. Ортиз 2021 жылдың 11 қыркүйегінде кәсіби бокс дебютін жасады, бірақ UFC-нің бұрынғы чемпионы Андерсон Сильваға бірінші раундта жеңілді.

Ерте өмір және білім

Ортис мексикалық тегінен шыққан. Он тоғыз жасында Ортис Голден Вест колледжінің күресу бапшысының көмекшісі Пол Эррерамен танысты. Эррера Ортисті Голден Вестке түсуге ынталандырды, онда ол Калифорния штатының кіші колледждер чемпионатында жеңіске жетіп, екі жыл қатарынан All American атанды. Содан кейін ол Калифорния мемлекеттік университетіне (Бекерсфилд) ауысты, онда күресімен айналыса берді, бірақ ешқашан тұрақты негізгі құрамға кірген жоқ. Ортиз UFC жекпе-жегінің шебері және оның құрдасы, колледж күрескері Тэнк Эбботтпен де жаттықты.

Ultimate Fighting Championship

Ортистің аралас жекпе-жек өнеріндегі дебюті 1997 жылы UFC 13-те болды. Колледжде оқып жүрген кезінде Ортис әуесқой ретінде ақшалай сыйлық немесе келісім-шартсыз жарысқа түсті. Ол бірінші раундтың 0:31 минутында рефери тоқтату арқылы Уэс Альбриттонды жеңді. Ол Жеңіл ауыр салмақтағы финалда Гай Меджгермен кездесуге таңдалды, өйткені Энсон Иноуэ жарақат алғандықтан жарысқа қатыса алмады. Басында Меджгерге үстемдік еткеніне қарамастан, Ортис бірінші раундта 2:00-де гильотиналық қабылдау арқылы жеңілді. Вест-Кост NHB Чемпионатында Жереми Скритонды TKO арқылы жеңіп оралғаннан кейін, Ортиз UFC 18-де ең үздік жекпе-жекші және UFC 12 Жеңіл ауыр салмақ турнирінің чемпионы Джерри Боландермен күресті. Ортиз жекпе-жекте басымдық танытып, TKO арқылы жеңіске жетті. Содан кейін Ортиз UFC 19-да TKO арқылы Меджгерге жеңілгені үшін кек алды. Ортистің Меджгер мен Арыстан Ордасына қарсы жекпе-жектен кейінгі әрекеттері оның команда жетекшісі Кен Шэмрокпен ұзақ жылға созылған бәсекелестігіне әкелді. Ортис UFC ауыр салмақ шебері Бас Раттенді өзінің алғашқы күндері үшін шабыттандырғандығын айтты. Ортис: "Мен Бас Рюттенге қарап отырдым. Бас мен үшін үлгі болатын. Адамдар онымен күресуден қорқатын, ол нағыз еркек секілді еді. Мен де осылай болуым керек деп ойладым. Егер мен де оның секілді жаттығуға тырыссам, бір күні мен де оның сияқты боламын. Екі жылдан кейін қараңыз, мен әлемнің төбесінде тұрмын. Мен оған (Басқа) армандарға сендіргені үшін алғыс айтамын". 1999 жылы Ортиз UFC 22-де UFC Жеңіл ауыр салмақ чемпионы атағы үшін Фрэнк Шэмрокпен күресті. Шэмрокты жекпе-жектің басым бөлігінде бақылауға қарамастан, Ортис соққыларға байланысты қабылдау арқылы жеңілді. Жеңіснен кейін Шэмрок чемпиондықтан бас тартып, титулды босатты. Орта салмақ дивизионы ресми түрде Жеңіл ауыр салмақ (205 фунт) дивизионы болып өзгертілді және Ортис, Вандерлей Сильвамен бірге, ең үздік үміткер ретінде таңдалды. Ортиз UFC 25-те Сильваны жеңіп, бірауыз шешіммен жеңіске жетті. Ол келесі үш жылда Жеңіл ауыр салмақ чемпионы атағын бес рет қорғады, Юки Кондо, Эван Таннер, Элвис Синосич, Владимир Матюшенко және Арыстан Ордасының жетекшісі Кен Шэмрокты жеңді. UFC 44-те, спорттан бір жылға жуық үзілістен кейін, Ортиз 2003 жылдың қыркүйегінде UFC 43-те уақытша титул үшін Чак Лидделлді жеңген жаңа уақытша Жеңіл ауыр салмақ чемпионы Рэнди Кутюрмен күресті. Кутюр бірауыз шешіммен Ортисті жеңді. Бұл жеңіліс Ортистің үш жарым жылға жуық чемпиондық титулын аяқтады, бұл Джон Джонс 2013 жылдың 21 қыркүйегінде Жеңіл ауыр салмақ чемпионы атағын алтыншы рет қорғағанға дейін ең ұзақ Жеңіл ауыр салмақ чемпионы титулы болды. Кутюрден жеңілгеннен кейін Ортиз UFC 47-де Чак Лидделмен кездесті, екінші раундта TKO арқылы жеңілді. Алты айлық үзілістен кейін Ортиз оралып, UFC 50-де жаңадан келген Патрик Котеге бірауыз шешіммен, UFC 51-де Витор Белфортке екі дауыспен жеңіс оді. 2005 жылдың ақпан айында Ортиз UFC-ден уақыт алды және оған PRIDE Fighting Championships және Дон Кинг қолдаған World Fighting Alliance сияқты бірнеше ұсыныстар түсті. Ортис пен оның әріптесі Фабиано Иха тіпті инвестициялық банкир Стен Медлиді жаңа лига - "Хстрем-файтинг-чемпионатын" жариялауға жалдады. Бірақ бұл әрекеттердің ешқайсысы да нәтиже бермеді. Ортис кәсіби күреске қатысуға тырысты, Total Nonstop Action Wrestling компаниясына қонақ төреші ретінде қол қойды. 2005 жылдың қарашасында UFC президенті Дана Уайт Ортис пен Кен Шэмроктың "The Ultimate Fighter 3" реалити-шоуының жаттықтырушылары болатынын хабарлады. Ортистің оралудан кейінгі алғашқы жекпе-жегі UFC 59-да 2006 жылдың 15 сәуірінде өткен The Ultimate Fighter 1 жеңімпазы Форрест Гриффинге қарсы болды. Ортис екі дауыспен (30–27, 28–29, 29–27) жеңіске жетті. Оның келесі жекпе-жегі UFC Hall of Famer Кен Шэмрокпен UFC 61-де 2006 жылдың 8 шілдесінде болды, бұл жекпе-жек The Ultimate Fighter 3-дегі басты бәсекелестікті аяқтады. Шэмрок бірінші раундта Ортистің соққыларынан (бұғалар) TKO арқылы жеңілді. 2006 жылдың 25 тамызында UFC 62 салмақ өлшеу кезінде Дана Уайт Ортис пен Шэмрок арасындағы реванш жекпе-жегі 10 қазанда 2006 жылы Spike TV телеарнасында өтетінін жариялады, бұл жекпе-жек Ortiz vs. Shamrock 3: The Final Chapter деп аталды. Ортис бұл жекпе-жекте Шэмрокты үшінші рет жеңді, бұл жекпе-жек соққыларға байланысты бірінші раундта тоқтатылды. 2006 жылдың 30 желтоқсанында UFC 66-да Ортистің Чак Лидделлмен (UFC Жеңіл ауыр салмақ чемпионы атағы үшін) реваншы үшінші раундта төреші тоқтату арқылы жеңіліспен аяқталды. Содан кейін ол 2007 жылдың 7 шілдесінде UFC 73-те жеңіліссіз The Ultimate Fighter 2 жеңімпазы Рашад Эванспен күресті. Ортиз жекпе-жек басынан-ақ бақылауға алып, Эвансты құлатып, оны бақылап отырды. Екінші раундта Ортиз тағы да бақылауға алды және раунд аяқталар алдында Эвансты жеңілуге жақын болды. Жеңіліс үшін Ортиздің қоршауға қолы тигені үшін айыпталғаннан кейін жекпе-жек тең түсті. Ортистің UFC-мен жасасқан соңғы жекпе-жегі 2008 жылдың 24 мамырында UFC 84-те өткен, сол кезде жеңіліссіз Lyoto Machida-ға бірауыз шешіммен жеңілді. Үш төреші де жекпе-жекті 30–27 есебімен Machida-ның пайдасына шешті. Ортиз үшінші раундта Machida-ны үшбұрыш қабылдаумен жеңілуге жақын болды, содан кейін қол қабылдауына өтті. Алайда Machida қашып шығып, раундтан аман қалды, төрешілердің бірауыз шешімімен жеңіске жетті. Бұл жекпе-жек Ортистің промоушенмен қарым-қатынасын аяқтады, өйткені ол қайта қол қоймауды шешті, UFC президенті Дана Уайтпен болған наразылығын шешуші фактор ретінде атады.

UFC-ден тыс

UFC-ден кеткеннен кейін Ортизге бірнеше ұйым ұсыныс жасады, олардың ішінде қазір құрылмаған Elite Xtreme Combat, Affliction және American Fight League бар еді. Дегенмен, оның бұрынғы UFC шартындағы бір тармақ, 2009 жылдың сәуір-маусым айларына дейін басқа ұйыммен келісімге отыруға немесе олар үшін күресуге тыйым салды. UFC-ге қайта оралғанға дейін Ортиз нарықтағы ең ірі бос агент деп есептелді. 2008 жылдың 6 қазанында Ортиз Невада штатының Лас-Вегасында арқасына операция жасады. Оның веб-сайтында айтылғандай, ол Рэнди Кутюрмен болған жекпе-жектерден кейін арқасында ауыру сезімі болған. 2008 жылдың 17 желтоқсанында Affliction Entertainment компаниясы Ортиздің Affliction: Day of Reckoning трансляциясының командасына қосылатынын мәлімдеді. Ортиз 2009 жылдың тамызында қайтадан жекпе-жекке шығатынын айтқан, бірақ ол орындалмады.

UFC-ге қайта оралу

UFC-ге қайта оралуының аясында Ортис өзінің бұрынғы бразилиялық джиу-джитсу және дзюдо ұстазы Клебер Лучаномен (Ройлер Грейсидің шәкірті) жаттығуларын бастады. Ортис 1997 жылы Лучаномен қысқа ғана уақыт жаттыққан, ол сол кезде Голден Вест колледжінің студенті болған. 2009 жылдың 17 шілдесінде Ортис пен Дана Уайт екеуі де олардың келісімге келгенін мәлімдеді. Бір аптадан кейін Уайт Титомен жаңа келісімшарт жасасты. Ортис алты жекпе-жекке қатысу үшін оралып жатқанын айтты. Уайт 2009 жылдың 31 шілдесінде баспасөз мәслихатында Ортистің қайта оралуын ресми түрде жариялады. Уайт "барлығы Титоның жекпе-жегін көруді қалайды" және "Тито UFC-де зейнеткерлікке шығады" деп атап өтті. Марк Коулман UFC 106 турнирінде Ортистің қарсыласы ретінде тағайындалды. Алайда, Коулман екінші дәрежелі тізе буынының (MCL) жарылуына байланысты жекпе-жектен бас тартты, оның орнына Форрест Гриффин шықты. UFC ауыр салмақ классының чемпионы Брок Леснардың ауруға шалдығуына байланысты Ортистің Гриффинмен жекпе-жегі UFC 106 турнирінің басты оқиғасы болды. Гриффин дауыс беру арқылы жеңіске жетті. Ортис бірінші және екінші раундтарда басымдық танытса да, Гриффин алғашқы жекпе-жектен бері айтарлықтай жақсарған және үшінші раундта жекпе-жекті тұрған күйінде ұстады, нәтижесінде дауыс беру арқылы жеңіске жетті. 5 желтоқсанда Ортистің The Ultimate Fighter 11-ші маусымын жүргізуі және оның қарсыласы Чак Лидделл болатыны жарияланды. Ол маусым соңында Лидделлмен үшінші рет жекпе-жекке түсуге тиіс болған, бірақ кейіннен жекпе-жектен бас тартты. 2010 жылдың 7 сәуірінде UFC президенті Дана Уайт Liddell vs. Ortiz 3 жекпе-жегі UFC 115 турнирінің басты оқиғасы болады деп мәлімдеді. Алайда, 2010 жылдың 12 сәуірінде UFC турнирдің басты оқиғасы Лидделл мен Рич Франклиннің арасындағы жекпе-жек екенін растады. Ортис 2010 жылдың 23 қазанында UFC 121 турнирінде Мэтт Хамиллмен жекпе-жекке шықты. Хамилл "The Ultimate Fighter" 3-ші маусымында Ортистің бірінші таңдауы болған. Ортис бірауыздан шешіммен жеңіліске ұшырады. UFC президенті Дана Уайт UFC 121 турнирінен кейін өткен сұхбатында Тито Ортистің UFC-ден босатылуы мүмкін екенін айтып, "UFC-де төрт жекпе-жектен жеңілгендерге не болатынын біздің бәріміз де білеміз" деді. Алайда, бұл туралы ресми мәлімдеме жасалмады. 7 қарашада Twitter-дегі жанкүйеріне жауап жасай отырып, Ортис UFC-де тағы жекпе-жекке шығатынын мәлімдеді. Ортистің 2011 жылдың 26 наурызында UFC Fight Night 24 турнирінде Антонио Роджерио Ногейрамен кездесуі күтілді. UFC президенті Дана Уайт Ортисті Хамиллге ұтылғаннан кейін UFC-ден босатуды жоспарлағанын, бірақ Ногейраға қарсы соңғы мүмкіндік беруге шешім қабылдағанын айтты. Ортис Ногейрамен жекпе-жекке дайындық кезінде көзінің үстіне жарақат алып, шаңқауға ұшырады және жекпе-жектен бас тартуға мәжбүр болды. Оның орнына Фил Дэвис шықты. Ортис 2011 жылдың 2 шілдесінде UFC 132 турнирінде Райан Бэйдермен жекпе-жекке шықты. Өзінің UFC мансабының шегінде (бұрынғы 5 жекпе-жегінде жарақаттан зардап шеккенін айтқанына қарамастан) ауыр жеңімпаз ретінде келген Ортис Бэйдерді соққылармен құлатты және бірінші раундтың 1:56-сында гильотиналық қабылдаумен жеңді, осылайша ол 2006 жылдан бері алғашқы жеңісін тойлады және UFC мансабын сақтап қалды. Бұл жеңіс оған "Түнгі бағындыру" атағын сыйлады. 2011 жылдың 6 тамызында UFC 133 турнирінде Рашад Эвансқа қарсы реванш жекпе-жегінде, ол жарақат алған Фил Дэвисті екі апталық хабарламамен ауыстырды, Ортис екінші раундта TKO арқылы жеңіліске ұшырады, бірақ бірінші раундта Эвансты гильотинамен жеңуге жақын болды. Ортис 2011 жылдың 10 желтоқсанында UFC 140 турнирінде Антонио Роджерио Ногейрамен жекпе-жекке шықты. Ол бірінші раундта TKO арқылы жеңіліске ұшырады. Жекпе-жекке дейін мойын жарақаттанғанын, бірақ жанкүйерлерге жеңіс сыйлау үмітімен күресуге шешім қабылдағанын жекпе-жекten кейін мәлімдеді. Ортис келесі жекпе-жегінен кейін, келісімшартының соңғы жекпе-жегінен кейін, Форрест Гриффинмен UFC 148 турнирінде зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. Ортис 2012 жылдың 7 шілдесінде UFC 148 турнирінде Форрест Гриффинмен үшінші рет жекпе-жекке шықты. Ортиз өзінің соңғы жекпе-жегінен бұрын UFC Даңқ залына енгізілді. Ол "Түнгі жекпе-жек" атағын жеңіп алды (Гриффинге 2 нокаут және 2 құлау жасаса да, Гриффинге 0 нокаут және 0 құлау жасады). Гриффин тағы да Ортистің шабуылдауынан жеңіске жетті.

Қысқа мерзімді зейнетке шығу

Гриффинге жеңілгеннен кейін Ортис ММА-дан зейнеткерлікке шығып, Primetime 360 Entertainment & Sports Management Inc. басқару компаниясын ашты. Бұл басқару тобы алғашқы маңызды клиент ретінде Кристиан "Киборг" Джастиноны қабылдады. Кейін ол зейнетінен қайтып, Bellator MMA-да жұдырыстасуға кірісті. 2014 жылдың 14 ақпанында Тито Ортис Кристиан "Киборг" Джастиноның менеджерлігінен түсіп қалды.

Беллатор ММА

2013 жылдың 31 шілдесінде Ортистің бұрынғы жаттығу серігі және бұрынғы UFC жеңіл ауыр салмақ чемпионы Квинтон Джексонмен 2013 жылдың 2 қарашасында Bellator 106 турнирінде кездесетіні жарияланды. Бірақ, 25 қазанда Ортистің мойнына жарақат алғаны және Джексонмен болжаған жекпе-жегінен бас тартуға мәжбүр болғаны хабарланды. Тағы да бір жарақатқа тап болғандықтан, Ортис әлі де клеткаға оралуға ниеттенгенін айтты, ал Bellator президенті Бьорн Ребни оның өз ұйымында өнер көрсетуін қалайтынын мәлімдеді. Ортис Bellator орта салмақ чемпионы Александр Шлеменкомен Light Heavyweight салмақ класында Bellator 120 турнирінде, 2014 жылдың 17 мамырында дебюттік жекпе-жегін өткізді. Ол бірінші раундта қолмен үшбұрышпен бағындырып жеңіске жетті. Жеңіс сөзінде ол UFC-ті тарихынан өшіру әрекеттері үшін "қасқақ" деп айыптап, "MMA тарихында мәңгілікке қалатынын" мәлімдеді. Ортис 2014 жылдың 15 қарашасында Bellator 131 турнирінде UFC мәңгіліктер залының мүшесі Стефан Боннармен кездесті. Ол дауыс беру арқылы жеңіске жетті. 2015 жылдың 19 маусымында Ортистің Bellator жеңіл ауыр салмақ чемпионаты үшін Лиам МакГиримен күш сынасатыны хабарланды. Кездесу 2015 жылдың 19 қыркүйегінде Bellator 142: Dynamite 1 турнирінде өтті. Ортис бірінші раундта кері үшбұрышпен бағындырылып жеңіліске ұшырады. Алғашқы жекпе-жегінде Ортис 2017 жылдың 21 қаңтарында UFC ардагері Шаэль Сонненмен Bellator 170 турнирінің бас жекпе-жегінде кездесті. Жеңіске дейін Ортис бұл аралас жекпе-жегідегі соңғы кездесуі болатынын жариялады. Ол бірінші раундта артқы мойынға соққы беріп жеңіске жетті.

Үшінші жекпе-жек Ч.Лидделлге қарсы

2018 жылдың тамызында Golden Boy Promotions компаниясы Ортистің зейнеттен қайтып, өміріндегі үшінші жекпе-жегін қарсыласы Чак Лидделлмен өткізетінін хабарлады. Жекпе-жек 2018 жылдың 24 қарашасында Калифорния штатының Инглвуд қаласындағы The Forum аренасында өтті. Ортис бірінші раундта нокаутпен жеңіске қол жеткізді.

Америкамен күресу

2019 жылдың сәуірінде Ортистің Combate Americas промоушенімен бірнеше жекпе-жекке келісім жасасқаны жарияланды. Кейіннен Ортис келісімшарт үш жекпе-жек және екі жылға жасалғанын мәлімдеді. Оның промоушендегі дебюті 2019 жылдың күзіне жоспарланған. 2019 жылдың 9 шілдесінде Ортистің алғашқы қарсыласы бұрынғы WWE чемпионы және Combate Americas президенті Альберто Эль Патрон болатыны хабарланды. Бұл жекпе-жек 210 фунт салмақ дәрежесінде, Техас штатының Хидальго қаласындағы Combate Americas турнирінде 2019 жылдың 7 желтоқсанында өтуі керек еді. Ортис бірінші раундта артқы жалаңаш ұстау арқылы жеңіске жетті. 2020 жылдың 26 ақпанында Техас штатының спорттық комиссиясы нәтижені уақытша күштен шығарды, себебі әлі жарияланбаған себептерге байланысты шешім қабылданбады. Бірақ, 28 ақпанда Ортистің бұлшықеттерді босаңдататын препараттар қолданғаны анықталды, сол себепті мәселе шешіліп, нәтиже Ортистің пайдасына қайта өзгертілді.

Кейбір рет пайда болған (2005)

2005 жылдың мамырында Ортис кәсіби күрес промоушені Total Nonstop Action Wrestling (TNA) үшін өнер көрсетті. 2005 жылдың 15 мамырында Hard Justice іс-шарасында Ортиз чемпион Джефф Джаррет пен қарсыласы А. Дж. Стайлз арасындағы NWA World Heavyweight Championship титулдық жекпе-жекте арнайы қонақ төреші болды, бұл директор Дасти Роудстың өтінішімен жасалды. Жекпе-жектің соңында Джаррет оны итергеннен кейін Ортис оң жақ соққысымен Джарретті нокаутқа жіберді, бұл Стайлзге "Spiral Tap" соққысын орындап, жеңіске жетіп, NWA World Heavyweight Championship белбеуін иеленуге мүмкіндік берді. Ортис TNA Impact! бағдарламасының 1 қазандағы санында TNA-ға оралды, ал келесі аптада ол "Bound for Glory" төлемдік іс-шарасында Джефф Джаррет пен Кевин Нэш арасындағы NWA World Heavyweight Championship матчының арнайы қонақ төрешісі болып танылды. Ол сегментте, бірінші үміткер Нэштің Джарретпен төбелес жасауына жол бермеу үшін оны артқы жақтан қысып ұстады. 23 қазанда "Bound for Glory" іс-шарасында Ортис Джаррет пен Рино арасындағы титул үшін жекпе-жекті төрешілік етті, ол соңғы сәтте Нэштің орнына қойылды. Матч Ортиздің Джарреттің екі серігі, Американың ең ізделіміндегі (Крис Харрис және Джеймс Сторм) жекпе-жекке араласуға тырысқанда оларды нокаутқа жіберуімен аяқталды, содан кейін Риноны жаңа NWA World Heavyweight Champion деп жариялады.