Кіріспе
Америкалық әнші (1949 жылы туған)
оның аттас альбомы
his eponymous album
Лионель Брокман Ричи-младший (20 маусым 1949 жылы туған) – американдық әнші, ән жазушы, продюсер және тележұлдыз. Ол 1970-ші жылдары Motown тобының «Commodores» тобының әншісі және ән жазушысы ретінде танымал болды; ол тобынан кеткенге дейін «Easy», «Sail On», «Three Times a Lady» және «Still» хиттерін жазды. 1980 жылы ол Кенни Роджерс үшін «Lady» әнін жазып, Billboard Hot 100 хит-парадының бірінші орнына көтерді. 1981 жылы Ричи Диана Росспен дуэт ретінде орындаған «Endless Love» әнін жазып, шығарды; ол барлық уақыттағы ең көп сатылған 20 әннің қатарында және екі әртістің де мансабындағы ең үлкен хиті болып табылады. 1982 жылы ол «Lionel Richie» альбомымен жеке мансабын ресми түрде бастады, ол төрт миллионнан астам дана сатылды және «You Are», «My Love» және «Truly» синглдерін шығарды. Ричидің екінші альбомы «Can't Slow Down» (1983) Billboard 200 чартында бірінші орынға ие болды және бүкіл әлемде 20 миллионнан астам дана сатылды, бұл барлық уақыттағы ең көп сатылған альбомдардың бірі болды; сонымен қатар «All Night Long (All Night)» және «Hello» синглдері де бірінші орынға ие болды. Содан кейін ол Майкл Джексонмен бірлесіп 1985 жылы «We Are the World» атты қайырымдылық әнін жазды, ол 20 миллионнан астам дана сатылды. Оның үшінші альбомы «Dancing on the Ceiling» (1986) «Say You, Say Me» (1985 жылғы «White Nights» фильмінен) әнін және тайтл тректі шығарды. 1986 жылдан 1996 жылға дейін Ричи жазудан үзіліс жасады; содан бері ол жеті студиялық альбом шығарды. Ол American Idol ән сайысының қазысы болып, 16-шы маусымынан бастап (2018 жылдан бері) қатысып келеді. Жеке мансабында Ричи 1980-ші жылдардың ең табысты балладашыларының біріне айналды және бүкіл әлемде 100 миллионнан астам жазба сатты, бұл оны барлық уақыттағы ең көп сатылатын әртістердің біріне айналдырды. Ол төрт Грэмми сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде «We Are the World» үшін «Жыл әні» және «Can't Slow Down» үшін «Жыл альбомы» сыйлықтарын алды. «Endless Love» әні «Оскар» сыйлығына ұсынылды; ал «Say You, Say Me» әні «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарын «Үздік ән» номинациясы бойынша жеңіп алды. 2022 жылы ол Конгресс кітапханасының Гершвин сыйлығын және Америка музыкалық марапаттарының «Icon» сыйлығын алды. Ол сондай-ақ Black Music & Entertainment Walk of Fame және 2022 жылы Rock and Roll Hall of Fame-ге енгізілді.
Ерте өмір
Ричи 1949 жылғы 20 маусымда Алабама штатының Таскеги қаласында, АҚШ армиясының жүйелік сарапшысы Лионель Брокман Ричидің (1915–1990) және мұғалім және мектеп директоры Альберта Р. Фостердің (1917–2001) ұлы болып дүниеге келді. Оның әжесі Аделаида Мэри Браун классикалық музыка орындайтын пианист болған. 2011 жылғы 4 наурызда ол NBC телеарнасының «Сіз кім деп ойлайсыз?» бағдарламасында пайда болды, онда оның анасының әкесі федералды судья және құл иесі Морган Уэллс Браунның биологиялық ұлы болуы мүмкін екені анықталды. Ол сондай-ақ ертедегі афроамерикандық бауырластық ұйымның ұлттық жетекшісі болды. Ерекше айта кетерлігі, Дж. Луис Браун:
blockquote|[П]ост-азамат соғысы кезеңінде қара нәсілді ерлерге арналған бауырластық ұйым – «Даналар рыцарьдары» ұйымының негізгі ұйымдастырушысы және Жоғарғы Архоны болды. 1879 жылы Нэшвиллде құрылған бұл ұйым сол кезеңдегі көптеген ұйымдар сияқты бауырластық сақтандыру және жерлеу көмегін ұсынды. Олардың отбасылық үйі Букер Т. Вашингтонның сыйы ретінде оның ата-анасына сыйланған. Джолиеттегі теннис шебері, ол Таскеги институтына теннис стипендиясы бойынша қабылданды, онда ол «Марштандырылған қызыл түтіктер» атты марш-оркестрінің мүшесі болды және экономика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды, есепке қатысты қосымша білім алды. Ол Kappa Kappa Psi құрметті бауырластығының және Alpha Phi Alpha бауырластығының белсенді мүшесі.
blockquote|[P]rincipal organizer and Supreme Grand Archon of the Knights of Wise Men, a fraternal organization for black men in the post Civil War period. Formed in Nashville in 1879, it was a fraternal insurance and burial benefit society, as were so many others during the period. Their family home was given to his grandparents as a gift from Booker T. Washington. A star tennis player in Joliet, he accepted a tennis scholarship to attend Tuskegee Institute, where he was a member of the marching band, the Marching Crimson Pipers , and graduated with a Bachelor of Science degree in economics with a minor in accounting. He is a member of Kappa Kappa Psi, a national honor fraternity for band members, and an active life member of Alpha Phi Alpha fraternity.
Комодорлар
Тускегиде оқып жүрген кезінде Ричи 1960-шы жылдардың ортасында бірнеше R&B топтарын құрды. 1968 жылы ол Commodores тобының әншісі және саксофонисті болды. 1968 жылы олар Atlantic Records компаниясымен бір альбомдық келісімшартқа қол қойды, содан кейін Motown Records компаниясына өтіп, бастапқыда The Jackson 5 тобына сүйемелдеуші топ ретінде жұмыс істеді. Осыдан кейін Commodores танымал соул тобы ретінде қалыптасты. Олардың алғашқы бірнеше альбомы "Machine Gun" және "Brick House" сияқты билеуге қолайлы, фанки дыбыста болды. Уақыт өте келе Ричи "Easy", "Three Times a Lady", "Still" және "Sail On" сияқты романтикалық, тыныш балладаларды жазып, орындады. 1974 жылы Ричи ән жазушы ретінде алғашқы коммерциялық табысына жетті – "Happy People" әнін Джеффри Боуэн мен Дональд Болдуинмен бірлесіп жазды. Бұл ән бастапқыда Commodores тобына арналған болса да, The Temptations тобы орындайды, ол олардың R&B чарттарында бірінші орын алған әні болды. 1970-ші жылдардың соңында Ричи басқа әншілердің тапсырысымен ән жазуды қабылдай бастады. Ол Кенни Роджерспен бірге "Lady" әнін жазды, ол 1980 жылы бірінші орынға шықты, ал келесі жылы Роджерстің "Share Your Love" альбомын продюсерлік етті. Ричи мен Роджерс кейінгі жылдары жақын достықтарын сақтап қалды. Латын джаз композиторы және сальса романтикасының негізін қалаушы Ла Палабра "Lady" әнінің кавер-версиясымен халықаралық деңгейде танымал болды, ол латын би клубтарында жиі ойнатылды. 1981 жылы Ричи Диана Росспен дуэт жазып, "Endless Love" фильміне тақырыптық әнді орындады. Сингл ретінде шыққан бұл ән Канада, Бразилия, Австралия, Жапония, Жаңа Зеландия және АҚШ поп-музыка чарттарында көшбасшы болды және Motown компаниясының ең танымал хиттерінің біріне айналды.
Жеке мансап
Ричидің 1982 жылы шыққан Lionel Richie альбомында үш хит-сингл болды: АҚШ-тың бірінші орында тұрған "Truly" әні, ол Commodores тобымен бірге оның баладаларының стилін жалғастырды және оның мансабын 1980-жылдардың ең табысты баладистерінің бірі ретінде бастады, сондай-ақ "You Are" және "My Love" топ-бес хиттері. Альбом музыкалық чарттарда 3-орынға ие болды және 4 миллионнан астам данасы сатылды. 1983 жылы шыққан "Can't Slow Down" альбомы екі есе көп сатылып, екі "Грэмми" сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде "Жыл альбомы" сыйлығы да бар. Альбомда "All Night Long" хиті бар, бұл Кариб теңізінің әуесімен сіңген би әні, оны бұрынғы Monkee тобының мүшесі Майкл Несмит түсірген жарқын музыкалық видео таныстырды. 1984 жылы Лос-Анджелесте өткен XXIII Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында "All Night Long" әні орындалды. Содан кейін тағы бірнеше топ-10 хиттері жарық көрді, олардың ең табыстысы – "Hello" (1984) баладасы, бұл оның R&B тамырларынан қаншалықты алыс кеткенін көрсететін сезімтал махаббат әні. Ричи 1984 жылы "Stuck on You" (No. 3), "Running with the Night" (No. 7) және "Penny Lover" (No. 8) әндерін шығарды, сондай-ақ бұрынғы лейблдегі әріптесі және дуэт серігі Диана Росс үшін "Missing You" әнін жазып, өндірді (No. 10 поп, No. 1 R&B). 1985 жылы "Ақ түндер" фильмі үшін "Say You, Say Me" әнін жазды және орындады. Ән "Оскар" сыйлығын жеңіп, АҚШ чарттарында 1-орынға шықты, төрт апта бойы сол орында тұрды, Billboards Year End Hot 100 чарты бойынша 1986 жылдың екінші әні атанды, Дионн және достарының "That's What Friends Are For" қайырымдылық синглінен кейін. Ол сондай-ақ Майкл Джексонмен бірлесіп USA for Africa жобасы үшін "We Are the World" қайырымдылық әнін жазды, бұл да бірінші орынға шықты. 1986 жылы Ричи өзінің соңғы аса танымал альбомын – "Dancing on the Ceiling" шығарды, ол бес АҚШ және Ұлыбритания хиттерін дүниеге әкелді: "Say You, Say Me" (АҚШ No. 1), "Dancing on the Ceiling" (АҚШ No. 2), "Love Will Conquer All" (АҚШ No. 9), "Ballerina Girl" (АҚШ No. 7) және "Se La" (АҚШ No. 20). 1992 жылы өзінің алғашқы ең үлкен хиттер жинағы "Back to Front" шыққаннан кейін ол жазбалар мен орындаушылыққа қайта оралды. Содан бері оның күн тәртібі жеңілдеп, жазбалар мен тікелей эфирдегі жұмысы азайды. 1996 жылы "Louder Than Words" альбомымен ол үндеуді қайта жаңғыртты, онда ол стильді өзгертуге немесе соңғы онжылдықтың музыкалық сәніне еліктеуден бас тартып, өзі таңдаған жан музыкасының жолымен қадам басты, ол арадағы жылдарда қазіргі заманғы R&B ретінде танылды. Ричидің 1990-жылдардың соңындағы "Louder Than Words" және "Time" сияқты альбомдары оның бұрынғы жұмысының коммерциялық табысына жете алмады. Оның кейбір соңғы альбомдары, мысалы "Renaissance" және "Just for You", оның ескі стиліне оралды және Еуропада сәттілікке қол жеткізді, бірақ АҚШ-та оларға көп көңіл бөлді.
Кейінгі мансап
Ричи 2006 жылы Филадельфия өнер мұражайында Фантазия Барриномен 4 шілде күніне арналған құрмет концертінде басты орындаушы болды. 2006 жылдың 7 мамырында Ричи Нью-Орлеан джаз және мұра фестивалінде негізгі сахнада (Acura Stage) өнер көрсетті, ауруға шалдыққан Антуан "Фэтс" Доминоны ауыстырды. Ричи 2006 жылдың 12 қыркүйегінде "Coming Home" атты сегізінші студиялық альбомын шығарды. Альбомның бірінші синглы "I Call It Love" болды және ол 2006 жылдың шілдесінде жарық көрді, он жыл ішінде АҚШ-тағы ең үлкен хитіне айналды. Альбом Ричи үшін АҚШ-та сәтті болды, тізімде 6-орынға көтерілді. 2008 жылдың 2 мамырында Ричи UCLA-ның жыл сайынғы Көктемгі ән айту кешінде Джордж және Айра Гершвиннің өмірлік жетістіктеріне арналған сыйлығының 21-ші иегері атанды. Сыйлықты қабылдағанда Ричи: "Музыка бизнесінде 30 жылдай өмір сүргенді еске түсірмей, Лайонель Ричи Николь Ричидің 27 жылына төзді" деді. 2009 жылдың мамырында Ричи Commodores тобын жақын арада қайта құруды қалайтынын мәлімдеді. 2009 жылы "Just Go" атты альбом жарық көрді. 2009 жылдың 7 шілдесінде Ричи Майкл Джексонның қоштасу рәсімінде "Иса – махаббат" әнін орындады. Ричи 2011 жылы Австралияға оралды, онда ол қонақ әртіс Гай Себастьянмен бірге наурыз және сәуір айларында ел және Жаңа Зеландияда концерттер берді. Ричи мен Гай Себастьян Австралиядағы су тасқыны мен Жаңа Зеландиядағы жер сілкінісінен зардап шеккендерге көмектесу үшін Ричидің 1983 жылғы "All Night Long" синглын бірге жазды. 2012 жылдың 26 наурызында Ричи өзінің онінші студиялық альбомын, "Tuskegee" шығарды, онда оның 13 хит әні кантри жұлдыздарымен дуэт ретінде орындалды. Альбом оны Billboard 200 тізімінің жоғарғы сатысына қайтарды, ол жерде "Dancing on the Ceiling" альбомынан бері бірінші орынға ие болды және шыққаннан кейін алты апта ішінде платиналық мәртебеге ие болды. 2015 жылдың 28 маусымында Ричи Англияның Гластонбери фестивалінде 100 000-ден 120 000-ға дейін көрермендер алдында өнер көрсетті. Оның шоуы BBC арнасымен "жеңіске толы" деп сипатталды және ол соло әртіс ретінде де, Commodores тобымен де жасаған жұмыстарының жинақ альбомымен Ұлыбританияның альбомдар тізімінің жоғарғы сатысына қайта оралды. 2017 жылдың қыркүйегінде ABC арнасы Ричидің American Idol жаңаруының төрешісі болатынын жариялады. Ричи 2024 жылды қоса алғанда, жеті маусым бойы жаңарудың төрешісі болды. 2017 жылдың мамырында Ричи Беркли музыкалық колледжінде 2017 жылғы бітірушілердің концертінде құрметке ие болды, олар оның дискографиясынан әндерді орындады. Ричи сонымен қатар музыка ғылымының құрметті докторы атанды. 2017 жылдың 3 желтоқсанында Ричи Кеннеди орталығынан құрмет сыйлығын алды. 2017 жылдың қазан айында Ричи Кертис Мейфилдтың өмірбаянына фильм жасау құқығын алғанын хабарлады. 2019 жылдың 25 наурызында Ричи жаз бойы Солтүстік Америкада 33 күндік турне өткізетінін жариялады. Оның "Hello Tour" турнесі мамыр айында Арлингтон қаласындағы KAABOO фестивалінде басталды және тамыз айына дейін жалғасты. 2023 жылдың мамырында Ричи Карл III мен Камилланың тажына отырғызуына арналған Виндзор сарайындағы концертте бас орындаушы ретінде шақырылды. Ричи – Принс Трасттың бірінші жаһандық елшісі және Жаһандық елшілер тобының бірінші төрағасы.
Араб әлеміндегі танымалдылығы
Ричи түрлі араб мемлекеттерінде танымал музыкант, Мароккода, Біріккен Араб Эмираттарында, Египетте және Ливияда өнер көрсетті. 2006 жылы ABC News тілшісі Джон Берман «Ересек ирактық ерлер оның есімін естігенде көздері ылғалданады. «Мен Лайонель Ричиді жақсы көремін», – дейді олар. Олар Лайонель Ричидің әнін толығымен айта алады» деп хабарлады. Берман Ричидің сөзінше, АҚШ танктері Бағдатқа шабуыл жасаған түні ирактық азаматтар «All Night Long» әнін ойнапты. Ричи соғысқа қарсы болды және бір күні Бағдатта өнер көрсетуді армандайды. 1988 жылдың маусым айында Харви Ричиді Дайан Александрдың Беверли-Хиллздегі пәтерінен тауып алғаннан кейін, жұбайына дене күші қолдану, ұстауға қарсылық көрсету, заңсыз кіру, вандализм, шабуыл жасау және қоғамдық тәртіпті бұзу айыптарымен тұтқындалды. Ричи мен Харви 1993 жылдың 9 тамызында, 18 жылға жуық некеде тұрғаннан кейін ажырасып кетті. Ричи 1995 жылдың 21 желтоқсанында Дайан Александрға үйленді (1994 жылдың 27 мамырында туған).
Ричи ұзақ бойы тамағымен мәселелерге тап болды және әншілік мансабынан айырылуы мүмкін екенін естігеннен кейін төрт жылдың ішінде төрт рет операция жасады. Содан кейін ол жалпы емшіге жүгінді, ол мәселенің себебі Ричи ұйықтамас бұрын жеген тағамдарынан туындаған қышқыл рефлюкс екенін айтты. 2008 жылы Ричи әже болды, оның қызы Николь Ричи рок-топтың жетекшісі Джоэл Мэдденнен қыз бала дүниеге келтірді. 2009 жылы олардың тағы бір немересі дүниеге келді. Ричи – масон. Ричи сүт безі ісігін зерттеу қорына 3,1 миллион доллардан астам қаржы жинауға көмектесті. Ричи көпшілікке өзінің әжесінің 80 жасында сүт безі ісігіне шалдыққанын, бірақ одан аман қалғанын және 103 жасқа дейін өмір сүргенін айтты. Ол оның үміт символы және сүт безі ісігіне қарсы күресуге себепкер болғанын мәлімдеді.
Марапаттар мен құрметтер
Ричи төрт рет «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде 1985 жылы Майкл Джексонмен бірге жазған «We Are the World» әні үшін «Жыл әні», 1984 жылы «Can't Slow Down» альбомы үшін «Жыл альбомы», 1984 жылы «Жыл продюсері» (классикалық емес) және 1982 жылы «Truly» әні үшін «Ең жақсы еркек поп-вокалдық орындаушылық» сыйлықтарын алды. Ричи RIAA алмаз альбомы сыйлығын алған алғашқы адам болды. Ричи екі рет «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылып, бір рет жеңіп алды. 1982 жылы «Бейнебес махаббат» фильмі үшін «Ең үздік түпнұсқа ән» номинациясына ұсынылды. 1986 жылы «Ақ түндер» фильміндегі «Say You, Say Me» әні үшін «Ең үздік түпнұсқа ән» номинациясына ұсынылып, жеңіп алды. Бұл ән сондай-ақ «Оскар» сыйлығын «Ең үздік түпнұсқа ән» номинациясы бойынша жеңіп алды.