Кіріспе
Италиялық ән байқауы – Санремо музыка фестивалі (fɛstival di sanˈrɛːmo, festiˈval), ресми түрде Италиялық ән фестивалі, – Лигурияның Санремо қаласында жыл сайын өткізілетін ең танымал итальяндық ән байқауы және марапаттау рәсімі. Бұл әлемдегі ұлттық деңгейдегі ең ұзаққа созылған телемузыкалық байқау (соның арқасында әлемдегі ең ұзаққа созылған телебағдарламалардың бірі) және жыл сайынғы «Евровидение» ән байқауының негізі және шабыт көзі. Италиядағы басқа марапаттардан өзгеше, Санремо музыка фестивалі жаңа әндерге арналған байқау, ал бұрынғы жетістіктері үшін берілетін сыйлық емес (телевизия үшін, сахналық қойылымдар үшін және «Дэвид ди Донателло» кино үшін). 1951 жылдың 29-31 қаңтары аралығында өткен Санремо музыка фестивалінің алғашқы нұсқасын RAI радиостанциясы Rete Rossa эфирге берді, оған бар болғаны үш қатысушы болды: Нилла Пицци, Ахилле Тольяни және Duo Fasano. 1955 жылдан бастап фестивальдің барлық нұсқалары итальяндық Rai 1 телеарнасы тікелей эфирде көрсетіліп келеді. 1951 жылдан 1976 жылға дейін фестиваль Санремо казиносында өтті, бірақ 1977 жылдан бастап барлық келесі басылымдар Аристон театрында ұйымдастырылды, 1990 жылы ғана ол сол жерде өтті. Байқауға іріктелген әндер итальян тілінде немесе кез келген аймақтық тілде орындалады, ал ең көп дауыс жинаған үш ән марапатталады. Басқа да арнайы сыйлықтар табыс етіледі, соның ішінде 1982 жылы баспасөз құралдары Миа Мартинидің әнінің сапасын жоғары бағалау үшін құрған Сыншылар сыйлығы, ол 1996 жылы әншінің қайтысынан кейін оның есімімен аталады. Санремо музыка фестивалі жиі «Евровидение» ән байқауына Италиядан қатысатын өкілді іріктеу үшін қолданылады. Ол Италияның ең табысты музыкалық орындаушыларының мансабын бастауға көмектесті, олардың ішінде Джильола Чинкуэтти, Лаура Паузини, Эрос Рамацотти, Андреа Бочелли, Джорджия және Måneskin бар. 1953 жылдан 1971 жылға дейін (1956 жылды қоспағанда), 1990 және 1991 жылдары әр ән екі түрлі орындаушымен екі рет орындалды, олардың әрқайсысы жеке оркестрлік аранжировка қолданды, бұл фестивальдің композиторлар байқауы екенін, әншілер байқауы емес екенін көрсету үшін жасалды. Фестивальдің осы кезеңінде әннің бір нұсқасын итальяндық әнші орындаса, екінші нұсқасын халықаралық қонақ орындаушы орындады. Бұл көптеген халықаралық әртістерге итальяндық нарықта әндерін таныстыруға мүмкіндік берді, соның ішінде Луи Армстронг, Рэй Чарльз, Стиви Уандер, Шер, Глория Гейнор, Дионна Уорвик, Хосе Фелисиано, Роберто Карлос, Пол Анка, Мириам Макеба, Бонни Тайлер, Ширли Бэсси, Mungo Jerry, Kiss, Лора Браниган және тағы да басқалар.
The Sanremo Music Festival ( ˈfɛstival di sanˈrɛːmo, festiˈval ), officially the Italian Song Festival is the most popular Italian song contest and awards ceremony, held annually in the city of Sanremo, Liguria. It is the longest running annual TV music competition in the world on a national level (making it one of the world's longest running television programmes) and it is also the basis and inspiration for the annual Eurovision Song Contest. Unlike other awards in Italy, the Sanremo Music Festival is a competition for new songs, not an award to previous successes (like the for television, the for stage performances, and the Premio David di Donatello for motion pictures). The first edition of the Sanremo Music Festival, held between 29 and 31 January 1951, was broadcast by RAI's radio station Rete Rossa, and its only three participants were Nilla Pizzi, Achille Togliani, and Duo Fasano. Starting from 1955, all editions of the festival have been broadcast live by the Italian TV station Rai 1. From 1951 to 1976, the festival took place in the Sanremo Casino, but starting from 1977, all the following editions were held in the Teatro Ariston, except in 1990, which was held at the it. The songs selected in the competition are in Italian or in any regional language, and the three most voted songs are awarded. Other special awards are also given, including the Critics' Award, created ad hoc by the press in 1982 to reward the quality of Mia Martini's song, and named after the singer in 1996, after her death. The Sanremo Music Festival has often been used as a method for choosing the Italian entry for the Eurovision Song Contest. It has launched the careers of some of Italy's most successful musical acts, including Gigliola Cinquetti,
Laura Pausini, Eros Ramazzotti, Andrea Bocelli, Giorgia, and Måneskin. Between 1953 and 1971 (except in 1956), in 1990, and 1991, each song was sung twice by two different artists, each one using an individual orchestral arrangement, to illustrate the meaning of the festival as a composers' competition, not a singers' competition. During this era of the festival, it was custom that one version of the song was performed by a native Italian artist while the other version was performed by an international guest artist. This became a way for many international artists to debut their songs on the Italian market, including Louis Armstrong, Ray Charles, Stevie Wonder, Cher, Gloria Gaynor, Dionne Warwick, Jose Feliciano, Roberto Carlos, Paul Anka, Miriam Makeba, Bonnie Tyler, Shirley Bassey, Mungo Jerry, Kiss, Laura Branigan, and many others.
Шығуы мен дамуы
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сан-Ремоның экономикасын және беделін жандандыру үшін ұсынылған идеялардың бірі – қалада жыл сайын музыка фестивалі өткізу болды. 1948 және 1949 жылдары Виареджиода Италия ән фестивалінің (Festival della Canzone Italiana) алғашқы екі басылымы өтті, бұл идея 1947 жылы Альдо Валлерони тарапынан ұсынылған. 1950 жылы қаржылық қиындықтарға байланысты бәйге тоқтатылды, бірақ ол болашақ Сан-Ремо музыка фестивалінің негізі болды. 1950 жылдың жазында Сан-Ремо казиносының басқарушысы Пьеро Буссетти және RAI оркестрінің дирижері Джулио Рацци бұл идеяны қайта талқылап, бұрын жарияланбаған әндер арасында бәйге ұйымдастыруды шешті. Ресми түрде Festival della Canzone Italiana (сөзбе-сөз "Италия әнінің фестивалі") деп аталатын шоудың алғашқы басылымы 1951 жылдың 29, 30 және 31 қаңтарында Сан-Ремо казиносында өтті. Байқауға жиырма ән қатысты, оларды үш әртіс – Нилла Пицци, Duo Fasano және Ахилле Тольяни орындады. Екі жыл өткен соң, 1955 жылы фестиваль алғаш рет теледидарда көрсетілді, себебі соңғы кештің бір бөлігі RAI арнасы Programma Nazionale арқылы да көрсетілді. Шоудың соңғы кеші Бельгия, Франция, Германия, Нидерланды және Швейцарияда да көрсетілді, онда әншілерге әнді кез келген тілде орындауға рұқсат берілді. 1967 мен 1971 жылдар аралығында шетелдік әртістердің орындауы міндетті емес еді, бірақ екі рет орындау сақталды. 1972 жылдан бастап әр әнді тек бір әртіс орындады. 1974 жылы Сан-Ремо музыка фестивалінде бәсекелестікке қатысушы әртістер алғаш рет "Үлкен әртістер" және "Жас әртістер" деп бөлінді. Бәйгеде бір жеңімпаз болды, бірақ "Жас әртістер" санатындағы қатысушылар іріктеу кезеңінен өтуі керек болды, ал "Үлкен әртістер" тікелей финалға жіберілді. Кейіннен театр жыл сайынғы бәйгеге әдеттегі орынға айналды, 1990 жылы шоу Палафиори деп те аталатын Nuovo Mercato dei Fiori-да өткізілгеннен басқа, жыл сайын өткізілді. 1980 жылы оркестрдің орнына алдын ала жазылған музыкалық сүйемелдеу тректері қолданылды, ал 1983 жылы финалдық кезеңде фонограммада орындауға рұқсат берілді. 1984 және 1985 жылдары барлық әртістер фонограммада орындауға міндеттелді, ал 1990 жылы оркестрмен тікелей эфирде орындау қайтадан енгізілді. Сонымен қатар, 1984 жылдан бастап жаңадан келген және белгілі әртістер арасындағы айырмашылық айқын болды, екі түрлі бәйге және жеке жеңімпаздар енгізілді. 1998 жылы ғана жаңадан шыққандар секциясындағы ең үздік үш әртіске негізгі бәйгеге қатысуға рұқсат берілді. Бұл Аннализа Минеттидің жеңісіне әкелді, бұл кейбір дауларды тудырды және 1999 жылдан бастап мүлдем бөлек бәйгелерді қайта енгізуге себеп болды. 2004 жылы әртүрлі санаттар арасындағы айырмашылық қайтадан жойылды. Келесі жылы бәйгеге бес түрлі категория кірді: жаңадан келгендер, ерлер, әйелдер, топтар және классика. Әр санаттың жеңімпазы бәйгеде соңғы жеңіс үшін жарысты. Классикалық категория 2006 жылы жойылды, ал 2007 жылдан бастап фестиваль 1990-шы жылдарда қолданылған ережелерге қайта оралды, онда белгілі әртістер мен жаңадан келгендер үшін екі бөлек бәйге ұйымдастырылды. 2009 жылы конкурстың 59-шы кезеңінің көркемдік директоры Паоло Бонолис толығымен онлайн өткізілетін жаңа бәйге ұсынды. Sanremofestival.59 деп аталатын бәйге келесі жылдары өткізілмеді.
1970 жылдар
+ Үлкен артистер бөлімінің жеңімпаздар тізімі, орындалған әннің атауы және оның авторлары
Жыл Ән Артист(тер)
1970 "Chi non lavora non fa l'amore" (Адриано Челентано, Фердинандо Де Лука, Лучано Беретта, Мики Дель Прете) Адриано Челентано және Клаудия Мори
1971 "Il cuore è uno zingaro" (Клаудио Маттоне, Франко Мильяччи) Нада және Никола Ди Бари
1972 "I giorni dell'arcobaleno" (Никола Ди Бари, Пьеро Пинтуччи, Далмацио Мазини) Никола Ди Бари
1973 "Un grande amore e niente più" (Пеппино Ди Капри, Клаудио Маттоне, Джанни Райт, Джузеппе Файелла, Франко Калифано) Пеппино Ди Капри
1974 "Ciao cara, come stai?" (Кристиано Мальгиольо, Итало Ианне, Клаудио Фонтана, Антонио Ансольди) Ива Заникки
1975 "Ragazza del sud" (Розанжела Скалабрино) Жилда
1976 "Non lo faccio più" (Сальваторе Де Паскуале, Фабрицио Берлинчони, Сальваторе Де Паскуале, Серджио Иодиче) Пеппино Ди Капри
1977 "Bella da morire" (Ренато Парети, Альберто Салерно) Homo Sapiens
1978 "E dirsi ciao" (Пьеро Кассано, Карло Маррале, Антонелла Руггиеро, Сальваторе Стеллитта, Джанкарло Гольци) Matia Bazar
1979 "Amare" (Серджио Ортòне, Пьеро Соффичи, Пьетро Фина) Мино Вергнаги
2010 жылдар
+ Үлкен артистер бөліміндегі жеңімпаздар тізімі, орындалған әннің атауы және авторларыменЖылӘнАртист(тер)2010"Per tutte le volte che "(Pierdavide Carone)Валерио Скану2011"Chiamami ancora amore"(Roberto Vecchioni, Claudio Guidetti)Роберто Веккиони2012"Non è l'inferno"(Francesco Silvestre, Enrico Palmosi, Luca Sala)Эмма2013"L'essenziale"(Marco Mengoni, Roberto Casalino, Francesco De Benedittis)Марко Менгони2014"Controvento"(Giuseppe Anastasi)Ариса2015"Grande amore"(Francesco Boccia, Ciro Esposito)Il Volo2016"Un giorno mi dirai"(Saverio Grandi, Gaetano Curreri, Luca Chiaravalli)Stadio2017"Occidentali's Karma"(Francesco Gabbani, Filippo Gabbani, Fabio Ilacqua, Luca Chiaravalli)Франческо Габбани2018"Non mi avete fatto niente"(Ermal Meta, Fabrizio Moro, Andrea Febo)Ermal Meta & Fabrizio Moro2019"Soldi"(Mahmood, Dardust, Charlie Charles)Mahmood
Басқа бөлімдер
+ Басқа бөлімдердің жеңімпаздарының тізімі, орындалған әннің атауы және авторларымен: ЖылБөлімӘнШығармашы(лар)1989 Жаңа дамып келе жатқан әртістер"Bambini"(Роберто Ригини, Альфредо Риццо)Паола Турчи2009 Санремо фестивалі.59 (Интернет-конкурс) "Buongiorno gente"(Аннамария Лекуиле, Лука Рустичи)Ания
"Миа Мартини" сыншыларының сыйлығы
"Миа Мартини" сыншылар сыйлығы, бастапқыда Итальян ән фестивалінің сыншылар сыйлығы деп аталған және көбінесе жай ғана Сыншылар сыйлығы деп аталатын бұл сыйлық, Сан-Ремо музыка фестивалінде музыка сарапшылары (журналистер мен музыка сыншылары) таңдаған ең үздік әнге беріледі. Бұл сыйлық 1982 жылы Миа Мартинидің "E non finisce mica il cielo" әнін орындауына арналған мақсатта құрылған. 1996 жылдан бастап, ол қайтыс болғаннан кейін сыйлық Миа Мартинидің есімімен аталады. Миа Мартинидің ресми клубының негізін қалаушы Chez Mimi, Альба Калиа және Дори Гецци бастамасымен петиция қол жиналып, Мина, Лучано Паваротти, Фабрицио Де Андре, Лучио Далла және Франко Баттиато сияқты көптеген итальяндық әртістер қолдау көрсетті. Сол кездегі Сан-Ремо фестивалінің көркемдік директоры Пиппо Баудо және Сыншылар сыйлығының қазылар алқасы, бұл сыйлықты осы уақытқа дейін ең көп (үш рет) жеңіп алған және сыйлықтың алғашқы иегері болғандықтан, Калабриялық әртістің құрметіне атауға шешім қабылдады.
Халықаралық жетістіктер
Сан-Ремо музыка фестивалінде ұсынылған әртүрлі әндер халықаралық хиттерге айналды, соның ішінде Доменико Модуньоның "Nel blu, dipinto di blu" және "Piove (Ciao, ciao bambina)". "Nel blu, dipinto di blu" 1958 жылдың тамыз және қыркүйек айларында бес апта бойы АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадының басында болды және кейіннен Billboard-тың сол жылғы бірінші сингліне айналды. 1959 жылы тұңғыш Грэмми сыйлықтарының салтанатында "Nel blu, dipinto di blu" ең алғашқы Грэмми жеңімпазы атанды. Пино Донаджо Сан-Ремо фестивалінің он бесінші шығарылымында орындаған "Io che non vivo (senza te)" әнін Дасти Спрингфилд "You Don't Have to Say You Love Me" деген атпен ағылшын тілінде жазды. Бұл Спрингфилдтің ең табысты сингліне айналып, Ұлыбритания сингл чартында бірінші орынға, ал Billboard Hot 100 хит-парадында төртінші орынға жетті. Элвис Пресли 1970 жылы АҚШ пен Ұлыбританияда хит болған әннің кавер-версиясын жазды. Басқа да каверлер Ұлыбритания, Ирландия, Италия және Финляндияда жарнамаланды. 1992 жылы Сан-Ремо фестивалінде Алеандро Балди мен Франческа Алоттаның "Non amarmi" әні жаңадан келгендер бөлімінде жеңімпаз атанды. Ол халықаралық хитке айналып, Дженнифер Лопес пен Марк Энтони оны "No Me Ames" деп қайта жазды. Ән Billboard Hot Latin Songs чартында бірінші орынға шықты және "Дуэт/топтың ең үздік поп-өні" номинациясында Латын Грэмми сыйлығына ұсынылды. 2000 жылғы Billboard Latin Music Awards-да ән "Vocal Duo-ның Жылдың үздік латын трегі" сыйлығын және "Жылдың үздік тропикалық/сальса трегі" мен "Жылдың үздік латын трегі" номинацияларына ие болды. Хосе Фелисиано мен Риччи е Повери 1971 жылы Сан-Ремо фестивалінде "Che sarà" әнін орындады. Фелисианоның жазылған нұсқасы Еуропа, Таяу Шығыс, Жапония және Латын Америкасында танымал болды. "Che sarà" әнінің испан нұсқасы Испания мен Латын Америкасында бірінші орынға шықты. 1982 жылы Сан-Ремо фестивалінің жеңімпазы Риккардо Фоглидің "Storie di tutti i giorni" әнін голланд әншісі Марко Борсато "Dromen zijn deception" деп атады. Оның нұсқасы голланд тіліндегі ең табысты синглдердің бірі болды және Голландия Top 40 тізімінде он екі апта бойы бірінші орында тұрды. Тони Ренистің "Quando quando quando" әні 1962 жылы Сан-Ремо фестивалінде жарысқа түсті және көптеген халықаралық әншілермен қайта жазылып, ең көп сатылған синглге айналды: Бобби Куртоланың нұсқасы Канадада он орынға, Энгельберт Хампердинктің нұсқасы Ұлыбританияда қырық орынға, ал Пэт Бунның нұсқасы Billboard Hot 100 хит-парадында 95-орынға жетті. Андреа Бочелли "Con te partirò" әнін алғаш рет 1995 жылы Сан-Ремо фестивалінде орындап, бірнеше еуропалық елдердің хит-парадтарында бірінші орынға шықты. 1996 жылы "Time to Say Goodbye" деп шыққан ағылшын тіліндегі жартылай нұсқасы одан да үлкен табысқа қол жеткізді, ол бүкіл әлемде он екі миллионнан астам дана сатылып, барлық уақыттағы ең көп сатылған синглдердің біріне айналды. Гиглиола Чинкуеттидің "Non ho l'età" (1964), Риччи е Поверидің "Sarà perché ti amo" (1981), Лоретта Гоггидің "Maledetta primavera" (1981), Аль Бано мен Ромина Пауэрдің "Felicità" (1982), Тото Кутюньоның "L'Italiano" (1983), Эрос Рамаццоттидің "Adesso tu" (1986), Лора Паузинидің "La solitudine" (1993) және Андреа Бочеллидің "Il Mare Calmo della Sera" (1994) әндері де халықаралық хиттерге айналды. 1994 жылы Сан-Ремода Жанлука Григнанидің "La mia storia tra le dita" әні Оңтүстік Америкада хит болып, екі миллион дана сатылды. Нек 1997 жылы Сан-Ремо фестивалінде "Laura non c'è" әнін орындады, ол Еуропа мен Латын Америкасында хит болды. Әннің испан нұсқасы АҚШ-та жарнамаланды және Billboard Hot Latin Songs Chart-та 21-орынға жетті. Махмудтың "Soldi" әні 69-шы Сан-Ремо фестивалінде жеңіп, 2019 жылғы "Евровидение" ән байқауында екінші орынға ие болды, Грекия, Израиль және Литва хит-парадтарында бірінші орынға шықты және тағы бес елде алғашқы ондыққа кірді. Måneskin-нің "Zitti e buoni" әні 2021 жылы Сан-Ремо фестивалі мен "Евровидение" ән байқауында жеңімпаз атанды, бірнеше еуропалық елдердің хит-парадтарында бірінші орынға шықты. Ол Ұлыбритания сингл чартында он жетінші орынға ие болды және Billboard Global Excl. U.S. чартында топ ондыққа кірді. 1966 жылы Адриано Челентано Сан-Ремо фестивалінде "Il ragazzo della via Gluck" әнін орындады. Америкалық әнші Вердел Смит әннің ағылшын тіліндегі нұсқасын "Tar and Cement" деп атап, Австралияда бірінші орынға шықты және сол жылдың ең көп сатылған әндерінің бірі болды. Ән Канадада 32-орынға ие болды, АҚШ-та 38-орынға жетті. Швецияда Анна Лена Лёфгрен оны швед тілінде "Lyckliga gatan" деп орындады, бұл оның мансабындағы ең үлкен хиті болды. Ән Svensktoppen апталық хит-парадында он төрт апта бойы болды және Швецияда алтын дискіні жеңіп алды. Норвегияда ән алмаз, кейін платина мәртебесіне ие болды. Франсуаза Арди әннің француз тіліндегі нұсқасын "La maison où j'ai grandi" деп атап, Францияда танымал болды.
Дау
2009 жылы Повия жазған және орындаған "Luca era gay" әні кейбір геи құқықтарын қорғайтын ұйымдар тарапынан геиге қарсы ән деп саналды. Дау-дамай әннің кейіпкерінің атына да байланысты болды: Arcigay президенті Аурелио Манкузоның сөзіне қарағанда, бұл есім Джозеф Николоси өзінің гомосексуализмін емдеген деп мәлімдеген Лука Толвиге сілтеме жасайды. Повия бұл пікірмен келіспей, әннің поезда танысқан адамы туралы екенін, оның нағыз аты Массимилиано екенін айтты. Ән фестивальде екінші орын алды.
Қызықты деректер
1987 жылы Сан-Ремо фестивалінде халықаралық қонақ болған Уитни Хьюстонға дейін конкурстың тарихында бис беру үшін өтініш жасалған жалғыз орындаушы болды. "All at Once" әнін орындағаннан кейін Хьюстонға тұрған жұрт қолдау көрсетіп, шапалақтады, ал алып барушы Пиппо Баудо оны тағы бір рет орындауын сұрады. 1984 жылы Сан-Ремо фестивалінің халықаралық қонағы Фредди Меркьюри ойнатуды (сол жылғы фестиваль ережесі) пайдалануға қарсы болды, және осы ережеге наразылық ретінде өнер көрсету кезінде микрофонды бірнеше рет бетінен алшақтатып, наразылық білдірді. Патрисия Хайсмиттің "Талантты мистер Рипли" романы мен оның киноға бейімделулерінде Дикки Гринлиф Том Риплиді Сан-Ремо музыка фестиваліне джаз тыңдауға шақырып, оны жолға шығару алдындағы қоштасу сыйлық ретінде ұсынады. Сан-Ремодағы оқиғалар кейіпкерлердің барлығына зор әсер етеді. 1960 жылы болашақ итальяндық поп-легендасы Мина Маццини Сан-Ремода тұңғыш рет өнер көрсетті. Конкурс оның мансабын бастауға көмектесті. "Perdere l'amore" әні 1987 жылы Джанни Наццаро тарапынан ұсынылды, бірақ алдын ала қарау кезінде қабылданбады. Бір жыл өткен соң, оны Массимо Раниери ұсынды және конкурс жеңімпазы атанды. 1990 жылы Патти Право "Donna con te" әнімен Сан-Ремо музыка фестиваліне қатысудан бас тартты, осы әнді Анна Окса орындады. 2007 жылы "Bruci la città" әні, негізінен сол жылғы көркемдік директор Пиппо Баудоның шешімімен, алдын ала қараудан өте алмады, ол кейін бұл шешімнің себебін ұсынылған демо-жазбаның нашар сапасымен түсіндірді. Бірақ, бұл ән кейіннен Айрин Гранди тарапынан жарық көрді және оның ең танымал әндерінің біріне айналды.