Британдық әуе бомбалаушысы "Канберра" тарихы

Кіріспе

Британдық реактивті бомбалаушы (англ. Early British jet bomber) Кенберра көптеген кәдімгі қаруларды қолдана алатын; әдетте қолданылатын қару 250 фунт, 500 фунт және 1000 фунт бомбалар болатын, жалпы бомба жүктемесі 500 фунтқа дейін жететін. Фюзеляжда екі бомба бөлімі орналасқан, әдетте олар кәдімгі қақпақ есіктерімен жабылады; бұларға Мартиннің B 57 Кенберрасында айналмалы есіктер ауыстырылды. Қосымша қару-жарақтарды қанат астындағы тіреулерге орнатып алып жүруге болады. Операторлар көбінесе өздерінің боеприпастарын, мысалы Родезияның жеке адамға қарсы шашыратылатын бомбаларын, Альфа бомбасын жасап, орнатады. Әлемдегі Канберра паркінде әртүрлі боеприпастар қолданылды. Адамға қарсы флешет бомбалары Родезиямен Канберрадан сәтті сынақтан өтті, бірақ халықаралық келісімдерге байланысты операциялық қолданылмады. 2000 миль (3219 км) ғана қашықтығы бар және бастапқы, көлемді ядролық бомбаларды тасымалдау мүмкін болмағандықтан, Канберра көбінесе стратегиялық емес, тактикалық бомбалаушы ретінде қолданылды. Британ қызметінде, шетелде орналасқан көптеген Канберралар 1957 жылға дейін ядролық қару жеткізуге бейімделмеді.

Корольдік әуе күштері

Канберра B.2 1951 жылдың қаңтарында 101-ші эскадрилья құрамында қызметке түсті. 101-ші эскадрилья мамыр айында толық жабдықталды, ал 9-шы эскадрилья жыл соңына дейін жабдықталды. Канберраның өндірісі Корея соғысының басталуына байланысты үдетілді, ұшаққа жасалған тапсырыстар өндіріс қуатын арттырып, ұшақ «жоғары басымдық» статусын алды. Дегенмен, 1951–52 жылдар аралығында өндіріс жоспарланған көлемнің жартысына ғана жетті, себебі білікті жұмыс күші, материал және қажетті станоктар жетіспеді. Канберра Mosquitos, Lincolns және Washington ұшақтарын алдыңғы қатардағы бомбалаушылар ретінде алмастырды, бұл айтарлықтай жақсарған көрсеткіштерді көрсетті және Hawker Hunter пайда болғанға дейін әуе қорғанысы жаттығуларында ұстауға төтеп беруге қабілетті екенін дәлелдеді. Күшейтілген қозғалтқыштары мен үлкен отын бакі бар жақсартылған Канберра B.6 1954 жылдың маусымынан бастап Ұлыбританиядағы Бомбалаушылар командасының эскадрильяларында B.2 ұшақтарын ауыстыра бастады. Бұл ескі B.2 ұшақтарын босатып, Канберра эскадрильяларының шетелде құрылуына мүмкіндік берді, бомбалаушы және барлау Канберра эскадрильялары RAF Германияда және Кипрде құрылды, ал эскадрильялар алыс Шығысқа да орналастырылды. Avon 109 қозғалтқыштарымен жабдықталған Канберраның PR.7 нұсқасы 1953 жылы Капустин Ярындағы совет ракеталарын сынақтан өткізу және дамыту орталығының үстінен барлау рейсін жүзеге асырды, бірақ Ұлыбритания үкіметі мұндай рейс болғанын ешқашан мойындаған жоқ. Радар немесе британдық үкімет агенттері ескерткеннен кейін, совет әскері бір ұшаққа аз ғана зақым келтірді. 1954 жылы «Канберра B.2 WH726» ұшағын пайдалана отырып, «Робин» жобасы кодымен Кеңес Одағының шекарасы бойында және үстінен қосымша барлау рейстері жасалды деп хабарланды. АҚШ Әуе күштері де Канберраны барлау рейстерінде пайдаланды. 1956 жылдың маусымынан кейін ұшақтардың қажеттілігі болмады, себебі АҚШ-тың Lockheed U-2 арнайы жасақталған барлау ұшағы пайда болды, ал «Робин» жобасы тоқтатылды. Бұл RAF Канберраның жоғарыдан ұшулары кейін 1994 жылғы BBC Timewatch эпизодында көрсетілді; «Аспандағы тыңшылар», және оларды ұстауға тырысқан совет МиГ-15 ұшқыштарымен сұхбаттар енгізілді. Канберра 1953 жылы Лондоннан Крайстчерчке дейінгі соңғы ұшақ жарысында жеңіске жетті, оны ұшу лейтенанты Роланд (Монти) Бертон басқарды, ол 23 сағат 51 минуттан кейін, ең жақын бәсекелесінен 41 минут бұрын Крайстчерчке қонды, бұл рекорд бүгінгі күнге дейін бұзылмады. Vickers Valiant 1955 жылы пайдалануға берілді, ол Канберраға қарағанда әлдеқайда ауыр қару жүктерін (соның ішінде «Көк Дунай» ядролық қаруын) ұзағырақ қашықтыққа тасымалдауға қабілетті болды. Бұл жоғары биіктіктегі дәстүрлі бомбалауға жабдықталған Канберраның Бомбалаушылар командасының біртіндеп таратылуына әкелді. Бұл Канберраның алдыңғы қатардағы қызметінің аяқталуын білдірмеді, өйткені ол төмен биіктіктегі шабуылдар мен жердегі нысандарды жоюға жарамды екенін дәлелдеді, және осы рөлге арналған нұсқалар пайдалануға берілді. Артқы бомба бөліміне төрт Hispano 20 мм пушкасын және бомбалар мен ракеталарға арналған қанат астындағы пилондарды қосу арқылы B.6 ұшағынан жаңартылған B(I).6 1955 жылы пайдалануға берілді, ал соңғы жаңа B(I).8 1956 жылдың қаңтарында пайдалануға берілді, ол ұшқышқа арналған истребитель стиліндегі шамшырағы бар жаңа алдыңғы фюзеляжға ие болды. Жаңа төмен биіктіктегі күштердің маңызды рөлі тактикалық ядролық соққы болды, ол төмен биіктіктегі бомбалау жүйесін пайдаланып, ядролық бомбаны төмен биіктіктен тастауға және бомбалаушының жарылыстан құтылуына мүмкіндік берді. RAF Германияның B(I).6 және B(I).8 эскадрильялары 1960 жылдан бастап АҚШ-қа тиесілі Mark 7 ядролық бомбаларын тасымалдай алды, олар 1965 жылдан бастап АҚШ-қа тиесілі B43 ядролық бомбаларымен ауыстырылды. Кипрдегі үш эскадрилья мен Сингапурдағы бір эскадрилья британдық Red Beard ядролық қаруымен қаруланды. Бомбалаушылар командасы 1961 жылдың 11 қыркүйегінде соңғы Канберрасын зейнеткерлікке шығарды, бірақ Германия, Кипр және Сингапурдағы эскадрильялар ядролық соққы беру рөлін жалғастырды. Кипрдегі эскадрильялар мен RAF Германия эскадрильяларының бірі 1969 жылы таратылды, ал Сингапурдағы бірлік 1970 жылы таратылды. RAF Германияның қалған үш бірлігі, қазірдің өзінде ескі Mark 7 бомбаларын жаңа (бірақ әлі де АҚШ-қа тиесілі) B43 ядролық бомбаларымен алмастырды, 1972 жылға дейін жұмыс істеді, RAF қызметіндегі соңғы Канберра бомбалаушылары. 1972 жылдан кейін RAF Канберраны пайдалануды жалғастырды, оны барлау үшін пайдаланды (PR.7 және PR.9 ұшақтарымен жабдықталған эскадрильялар Ұлыбританиядағы RAF Wyton және Мальтадағы RAF Luqa базаларында орналасқан). PR.9 ұшақтары Lockheed U-2 ұшақтарында қолданылатын сияқты, Шығыс Еуропаның тереңіне бағытталған нысандардың жоғары сапалы суреттерін түсіруге мүмкіндік беретін арнайы ұзақ қашықтықты оптикалық фотосуреттік камералармен жабдықталған, сондай-ақ төмен биіктіктегі түнгі барлау үшін инфрақызыл сызықтық сканерлік камералармен жабдықталған. RAF 1972 жылдың шілде айында «Мотормен» операциясы кезінде, британдық армия Белфаст пен Дерридегі ирландиялық республикалықтар бақылап отырған «өтпес аймақтарды» қайта басып алғанда, жасырын қару қоймаларын табу үшін жалған түсті фотосуреттерді пайдаланып Канберра ұшақтарын пайдаланды. Канберра 1990 жылдардағы Босния соғысы кезінде барлау үшін пайдаланылды, онда олар жаппай жерленген жерлерді табуға және 1999 жылғы Косово соғысы кезінде пайдаланылды. Олар сонымен қатар Бірінші Конго соғысы кезінде Угандадан рейс жасады, онда олар қашқынды табу үшін пайдаланылды. Арнайы жабдықталған Канберраның шағын саны да сигналдарды барлау үшін пайдаланылды, 1953 жылдан 1976 жылға дейін 192-ші және кейін 51-ші эскадрильялармен басқарылды. Фолкленд соғысы кезінде, PR.9 ұшақтарының екеуін чилилік әуе күштеріне беру және оларды RAF экипаждарымен соғыс аймағында жасырын түрде пайдалану жоспары саяси себептерге байланысты тоқтатылды. Ұшақтар Белизге жеткенше операция тоқтатылды. PR.9 нұсқасы 2006 жылдың шілдесіне дейін стратегиялық барлау және фотосуреттік карта жасау үшін 39 (1 PRU) эскадрилья құрамында қызмет етті, 2003 жылғы Иракқа басып кіру кезінде және 2006 жылдың маусымына дейін Ауғанстанда қызмет етті. 2006 жылдың 28 шілдесінде RAF Marham базасында 39 (1 PRU) эскадрильясының таратылуына арналған салтанатты шарада PR.9 Канберрасы соңғы рейсін жасады.

The Canberra B.2 started to enter service with 101 Squadron in January 1951, with 101 Squadron being fully equipped by May, and a further squadron, No. 9 Squadron equipping by the end of the year. The production of the Canberra was accelerated as a result of the outbreak of the Korean War, orders for the aircraft increased and outpaced production capacity, as the aircraft was designated as a "super priority". however, production in the 1951–52 period had only been half of the level planned, due to shortages in skilled manpower, material, and suitable machine tools. The Canberra replaced Mosquitos, Lincolns, and Washingtons as front line bombers, showing a drastically improved performance, and proving to be effectively immune from interception during air defence exercises until the arrival of the Hawker Hunter. The improved Canberra B.6, with more powerful engines and a greater fuel capacity, started to supplement the B.2s in the UK based squadrons of Bomber Command from June 1954, when they replaced 101 Squadrons B.2s. This freed up older B.2s to allow Canberra squadrons to form overseas, with bomber and reconnaissance Canberra wings forming in RAF Germany and on Cyprus, with squadrons also being deployed to the Far East. The PR.7 variant of the Canberra, fitted with Avon 109 engines, executed a 1953 reconnaissance flight over the Soviet rocket launch and development site at Kapustin Yar, although the UK government has never admitted the existence of such a flight. Warned by either radar or agents inside the British government, the Soviets slightly damaged one aircraft. Further reconnaissance flights are alleged to have taken place along, and over, the borders of the Soviet Union in 1954 under the code name Project Robin, using the Canberra B.2 WH726. The USAF also used the Canberra for reconnaissance flights. The aircraft were no longer required after June 1956, following the introduction of the US Lockheed U 2 purpose built reconnaissance aircraft; Project Robin was then terminated. These RAF Canberra overflights were later featured in the 1994 BBC Timewatch episode; "Spies in the Sky", and included interviews with some of the Soviet MiG 15 pilots who had attempted to intercept them. The Canberra was the victorious aircraft flown in The Last Great Air Race from London to Christchurch in 1953, piloted by Flight Lieutenant Roland (Monty) Burton, which touched down at Christchurch 41 minutes ahead of its closest rival, after 23 hours and 51 minutes in the air; to this day, the record has never been broken. The Vickers Valiant entered service in 1955, capable of carrying much heavier weapon loads (including the Blue Danube nuclear weapon) over longer ranges than the Canberra. This led to the Bomber Command force of Canberras equipped for high level conventional bombing to be gradually phased out. This did not mean the end of the Canberra in front line service, as it proved suitable for the low level strike and ground attack role, and versions dedicated to this role were brought into service. The interim B(I).6, converted from the B.6 by adding provision for a pack of four Hispano 20 mm cannon in the rear bomb bay and underwing pylons for bombs and rockets, entered service in 1955, with the definitive, new build B(I).8, which added a new forward fuselage with a fighter style canopy for the pilot, entering service in January 1956. An important role for the new low level force was tactical nuclear strike, using the Low Altitude Bombing System to allow a nuclear bomb to be delivered from low level while allowing the bomber to escape the blast of the weapon. RAF Germany's force of four squadrons equipped with the B(I).6 and B(I).8 could carry US owned Mark 7 nuclear bombs from 1960, which were replaced by B43 nuclear bombs, also US owned, from 1965. Three squadrons based on Cyprus and one at Singapore were armed with British owned Red Beard nuclear weapons. Bomber Command retired the last of its Canberras on 11 September 1961, but the Germany, Cyprus and Singapore based squadrons continued in the nuclear strike role. The Cyprus based squadrons and one of the RAF Germany squadrons disbanded in 1969, with the Singapore based unit followed in 1970. The three remaining RAF Germany units, which by now had replaced the old Mark 7 bombs with newer (but still US owned) B43 nuclear bombs, remained operational until 1972, the last Canberra bombers in RAF service. The RAF continued to operate the Canberra after 1972, employing it for reconnaissance (with squadrons equipped with PR.7s and PR.9s being based at RAF Wyton in the UK and RAF Luqa in Malta). The PR.9s were fitted with special long range optical photography cameras, reportedly based on those used by the Lockheed U 2, to allow high altitude photography of targets deep inside Eastern Europe while flying along the inner German border, as well as infrared linescan cameras for low level night reconnaissance. The RAF used Canberras to search for hidden arms dumps using false colour photography during Operation Motorman in July 1972, when the British Army re took Irish republican held "no go areas" in Belfast and Derry. Canberras were used for reconnaissance during the Bosnian War during the 1990s, where they were used to locate mass graves and during the Kosovo War in 1999. They were also operated from Uganda during the First Congo War, where they were used to search for refugees. Small numbers of specially equipped Canberras were also used for signals intelligence, being operated by 192 Squadron and then 51 Squadron from 1953 to 1976. During the Falklands War, a plan to supply two PR.9s to the Chilean Air Force, and secretly operate them with RAF crews over the war zone, was abandoned for political reasons. The aircraft got as far as Belize before the operation was cancelled. The PR.9 variant remained in service with No. 39 (1 PRU) Squadron until July 2006 for strategic reconnaissance and photographic mapping, seeing service in the 2003 invasion of Iraq, and up to June 2006, in Afghanistan. During a ceremony to mark the standing down of 39 (1 PRU) Squadron at RAF Marham on 28 July 2006, a flypast by a Canberra PR.9 on its last ever sortie was conducted.

Австралияның Корольдік Әуе күштері

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай Австралия үкіметі қарулы күштерді кең ауқымды қайта ұйымдастыруды бастады. Осы процестің бір бөлігі ретінде Австралияның Корольдік әуе күштері (RAAF) соғыстан кейінгі құрылымының негізі ретінде D жоспарын әзірледі; D жоспары алдыңғы қатарлы технологияны қолданатын, сандар жағынан кішірек, бірақ сергекті әуе күшін құру тұжырымдамасына негізделді. 1940 жылдардың соңында RAAF Канберраны Avro Lincoln-ға алмастыруға немесе толықтыруға шешім қабылдады. Avro Lincoln – әйгілі Avro Lancaster бомбалаушысының жетілдірілген түрі, және ол бірнеше ел үшін соңғы поршендік бомбалаушы болды, себебі реактивтік бомбалаушылар оларды жылдам ескірді. Австралияның ядролық қарумен жарақтандыруға мүмкіндігі бар 48 Канберрадан тұратын жоспарланған күші, RAAF-тің 254 ауыр бомбалаушыдан тұратын соғыс кезеңіндегі күштерінен әлдеқайда күшті және ықтимал қарсыластарға тиімді еді. Австралия үкіметі RAAF-тың Канберраларын Ұлыбританияда емес, Үкіметтік Ұшақ Зауыттарында (Government Aircraft Factories) отандық өндіріспен шығаруды шешті. 1950 жылдың шілдесінен 1960 жылдың шілдесіне дейін, Малайядағы төтенше жағдай кезінде Австралия, Жаңа Зеландия және Ұлыбританиядан келген Канберралар Малайзияға коммунистік партизандармен күресу үшін жөнелтілді. 1967 жылы RAAF Вьетнам соғысына сегіз Канберра ұшағын жіберді. No. 2 эскадрильясы кейіннен АҚШ Әуе күштерінен өте жақсы қызмет еткені үшін мақтау алды. Канберралар көбінесе төмен қабаттағы бомбалау рөлінде жұмыс істеді, Оңтүстік Вьетнамның ең оңтүстік әскери аймақтарына – III және IV аймақтарына жауапкершілікті алды, сондай-ақ АҚШ бомбалаушыларына Хо Ши Мин жолына ұшақтарын орналастыруға мүмкіндік берді. АҚШ Канберралары .50 калибрлі пулеметтермен немесе 20 мм-лік зеңбіректермен жабдықталған болса, Австралия Канберралары Оңтүстік Вьетнамға қарусыз жіберілді, сондықтан олар төмен қабаттағы бомбалау миссиялары үшін ғана пайдаланылды. 1971 жылы Вьетнамнан қайта оралғаннан кейін No. 2 эскадрильясы шамамен 12 000 рейс жасады және 76 389 бомба тастады, соғыс барысында екі ұшағы зымырандар мен жерден атылған оқтардан жоғалды. 1954 жылға қарай Австралия Канберраның ескіргенін мойындады және Avro Vulcan және Handley Page Victor сияқты ұшақтарды әлеуетті алмастырушылар ретінде қарастырды. Канберра Австралияның базаларынан Индонезияны тиімді жабуға қабілетсіз болды және егер ол МиГ-17 сияқты заманауи истребительдермен кездессе, аман қалу мүмкіндігі "өте төмен" деп бағаланды. 1962 жылы Канберраны алмастыру үшін саяси қысым күшейді. Австралия BAC TSR 2, Dassault Mirage IV, McDonnell Douglas F 4 Phantom II және North American A 5 Vigilante ұшақтарын бағалады және бастапқыда TSR 2-ге басымдық берді, бірақ 1963 жылдың қазан айында General Dynamics F 111C ұшағын сатып алуды шешті. F 111C ұшақтарын жеткізудегі кешігулерге байланысты Канберра Австралияда 29 жыл бойы пайдаланылды, содан кейін 1982 жылдың маусымында қызметтен шығарылды. Ұлыбритания мен Үндістан арасындағы ұзақ келіссөздер кезінде Кеңес Одағы өзінің реактивтік бомбалаушы ұшағын, Илюшин Ил-28-ді Канберрадан әлдеқайда арзан бағамен ұсынды деген мәлімдеме тарады.

Shortly after the end of the Second World War, the Australian government initiated a wide scale reorganisation of the armed forces. As part of this process, the Royal Australian Air Force (RAAF) developed Plan D as the basis for its postwar structure; Plan D was built around the concept of a numerically smaller, but more agile air arm that would employ leading edge technology. During the late 1940s, the RAAF decided to acquire the Canberra as a replacement for, or complement to, the Avro Lincoln,#tag:ref|The Avro Lincoln was a development of the famous Avro Lancaster bomber, the Lincoln was the last piston propelled bomber for several nations, as jet powered bombers quickly rendered them obsolete. Australia's planned force of 48 Canberras, which held the potential for being nuclear armed, was viewed as far more potent and deterring to potential opponents than the RAAF's entire wartime forces of 254 heavy bombers. The Australian government decided that the RAAF's Canberras would be constructed domestically by the Government Aircraft Factories as opposed to being manufactured in the UK. From July 1950 to July 1960, during the Malayan Emergency, Canberras from Australia, New Zealand, and the UK were deployed into Malaysia to fight against Communist guerrillas. In 1967, the RAAF deployed eight Canberras to the Vietnam War. The unit, No. 2 Squadron, was later commended for its performance by the United States Air Force. The Canberras were typically operated in the low level bombing role, taking responsibility for South Vietnam's southernmost military regions, regions III and IV, and allowing USAF bombers to deploy their aircraft to the Ho Chi Minh trail. While USAF Canberras were equipped with .50 caliber machine guns or 20 mm cannon for strafing, Australian Canberras were deployed to South Vietnam without guns, hence were deployed strictly for low level bombing missions. Upon their redeployment from Vietnam in 1971, No. 2 Squadron had flown about 12,000 sorties and dropped 76,389 bombs, and lost two of their aircraft to missiles and ground fire during the course of the war. As early as 1954, Australia recognised that the Canberra was becoming outdated, and evaluated aircraft such as the Avro Vulcan and Handley Page Victor as potential replacements. The Canberra was incapable of providing adequate coverage of Indonesia from Australian bases, and was evaluated as having a "very low" chance of survival if it encountered modern fighters like the MiG 17. Political pressure for a Canberra replacement rose to a head in 1962. Australia evaluated the BAC TSR 2, Dassault Mirage IV, McDonnell Douglas F 4 Phantom II, and North American A 5 Vigilante, and initially appeared to favour the TSR 2, but chose to procure the General Dynamics F 111C in October 1963. Due in part to delays in the delivery of the F 111Cs, the Canberra continued to be used by Australia for a total of 29 years before its retirement in June 1982. During the extended negotiations between Britain and India, the Soviet Union is alleged to have offered their own jet bomber, the Ilyushin Il 28, at a significantly lower price than that asked for the Canberra;

Алғаш рет 1962 жылы IAF (Indian Air Force) ұрыста қолданған Канберра Африкадағы Катанга Республикасына қарсы БҰҰ науқаны кезінде де пайдаланылды. 1960 және 1970 жылдардағы Үнді-Пәкістан соғыстары кезінде Канберра екі тараптан да қолданылды. Бомбалаушының ең батыл қолданылуы 1965 жылғы Үнді-Пәкістан соғысы кезінде "Бадинге шабуыл" кезінде болды, онда IAF Канберраны Батыс Пәкістандағы маңызды пәкістандық радарлық бекетке шабуыл жасауға жіберді. Шабуыл толыққанды сәтті аяқталды, Бадиндегі радарлар бомбалаудан қатты зақымданып, істен шықты. 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысы кезінде Үндістанның Канберралары Карачидегі мұнай резервуарларына қарсы стратегиялық маңызды рейс жасады, бұл Үндістанның теңіз күштеріне өз операцияларында көмектесті, яғни Пәкістан жағалауына қарсы зымырандық катерлердің шабуылдарына. 1999 жылдың 21 мамырында, Каргил соғысы басталғанға дейін, IAF әуе штабы Канберра PR.57 ұшағын бақылау сызығына жақын жерде фотосуретке түсіру миссиясына тағайындады, онда FIM 92 Stinger инфрақызыл іздеуші зымырасы оң жақ қозғалтқышына тиді; Канберра екінші қозғалтқышты пайдалана отырып, базаға сәтті оралды. IAF Канберра паркінің барлығы жерге түсіріліп, 2005 жылдың желтоқсанында IAF Канберрасы апатқа ұшырағаннан кейін қызметтен шығарылды. 50 жыл қызмет еткеннен кейін, Канберра IAF-тан 2007 жылдың 11 мамырында толығымен зейнеткерлікке шығарылды.

Таяу Шығыс және Африка

Суэц дағдарысы кезінде Корольдік әуе күштері 100-ге жуық "Канберра" ұшақтарын пайдаланып, Мальта мен Кипрдегі әуеайлақтардан дәстүрлі бомбалау және барлау миссияларын орындады. Барлығы 278 "Канберра" ұшағы ұшырылып, 1439 1000 фунттық (450 кг) бомба тасталды. Дегенмен, кішігірім истребительдердің төмен қабаттағы шабуылдары "Канберра" мен "Викерс Валиант" ұшақтарының түнгі бомбалау операцияларынан гөрі тиімдірек деп бағаланды. Сонымен қатар, Мысырдың әуеайлақтарын нысанаға алуға арналған көптеген бомбалар мақсатына жетпей, Мысыр әуе күштеріне көп зиян келтірмеді және жаудың рухын күйретуге дайын болмады. "Канберра" ұшақтарын ұстау Мысырдың МиГ-15 және МиГ-17 истребительдерінің қабілетіне кіретіні, англо-француздық шабуылға дейін МиГ-15 истребительдерінің "Канберра" ұшағын ұстауы арқылы көрсетілді, бірақ бұл ешқандай шығынға әкелмеді. Суэц науқанында түсірілген жалғыз "Канберра" PR.7 ұшағы 1956 жылғы 6 қарашада, соғыстың соңғы күні Сирияның "Gloster Meteor" истребителімен түсірілді. Родезия және Ньясаленд Федерациясы "Канберра" ұшағын Африка құрлығындағы дипломатиялық ықпалды күшейту үшін маңызды мақсат деп санады, сондай-ақ Бағдад шарты бойынша келіссөздерді және деколонизацияға қадам ретінде қарастырды. Суэц дағдарысы сатуға кедергі келтірді, бірақ 1957 жылдың тамызында 18 "Канберра" ұшағы жөндеуден өтіп, Корольдік әуе күштерінен Родезия Корольдік әуе күштеріне (RRAF) берілді. Родезиялық B.2 "Канберра" және Оңтүстік Африкалық B(I).12 "Канберра" ұшақтары Мозамбиктегі көтерілісшілерге, көбінесе "Альфа" кластерлік бомбаларымен қаруланған, Замбияға бірнеше шабуылдар жасады және Анголадағы көтерілісшілердің бірнеше базаларын жойды. Эфиопиялық "Канберра" ұшақтары 1970 жылдары Эритреяға және Сомалиге қарсы қолданылды.

Швеция

1960 жылы швед әуе күштері Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінен екі "Канберра" ұшағын сатып алды және оларды Боултон Пол компаниясы "Т.11" үлгісіне дейін жетілдірді. Ұшақтар Швецияда құпия түрде, негізінен советтік, польшалық және Шығыс Германиялық әскери радиохабарларды тыңдау үшін тыңшылық ұшақтары ретінде өзгертілді, бірақ бұл факті 10 жылдан кейін ғана жарияланды. "Канберраларға" Tp 52 белгісі берілді және 1971 жылы екі "Tp 85 Caravelle" ұшағымен ауыстырылғанға дейін "сынақ ұшақтары" ретінде қолданылды.

Венесуэла

1960 жылғы 20 сәуірде Венесуэла әуе күштері Канберра B.2 және B(I).8 ұшақтарын генерал Хосе Мария Кастро Леон басқаратын көтерілісшілер басып алған Сан-Кристобаль, Тачирадағы әуежайды бомбалау үшін пайдаланды. Көп ұзамай көтерілісшілер қарсылық таныстырды. 1961 жылғы 26 маусымда Венесуэланың Канберралары Венесуэланың Барселона қаласындағы көтерілісші әскерге қарсы қолданылды.

Перу

Перу әуе күштерінің Канберралары 1995 жылы Сенепа соғысы кезінде Эквадорлық бекіністерге қарсы ұрыс тапсырмаларын орындады. 1995 жылдың 6 ақпанында бір "Канберра B.68" ұшағы операция аймағында жоғалып кетті; ұшақ нашар ауа-райы жағдайында төбеге шағылысқан болуы мүмкін. Перу 2005 жылдың маусымында Канберраларын қызметтен шығарды, ал қалғандары 2008 жылға дейін резервке қойылды. Перу 1956 жылы 9 B(I).78 (B(I).8) бұрынғысын, 1966 жылы 6 B.72 (B.2) бұрынғысын, 1966 жылы 3 T.74 (T.4) бұрынғысын, 1974 жылы 6 B(I).56 (B.6) бұрынғысын және 12 B(I).68 (B(I).8) бұрынғысын сатып алды. Олар сондай-ақ 5 ОАР ӘКК B(I).12 (B(I).8) бұрынғысын және 1 T.74 (T.4) бұрынғысын сатып алды.

Аргентина

Аргентинаның әуе күштері 1970 жылдардың басында 10 B.62 бомбалаушы және екі T.64 оқу-жаттығу ұшағын алды, олар бомбалаушы рөлінде Avro Lincoln ұшақтарын ауыстырды. Аргентина 2000 жылдың сәуірінде соңғы Canberra ұшағын қызметтен шығарды. 1982 жылғы Фолкленд соғысы кезінде олардың сегізі аралдардан Трелевке орналастырылды, бұл жақын жердегі оңтүстік әуежайларындағы тығырықтан сақтану үшін жасалды. Британдық күштердің іс-қимыл аймағында болғанына қарамастан, Canberra ұшағы британдық Sea Harrier ұшақтарымен салыстырғанда нашар маневрлеу қабілетіне ие болғандықтан, оның қаупі шектеулі деп бағаланды. 1982 жылдың 1 мамырынан 14 маусымына дейін Аргентинаның Canberra ұшақтары 54 рет ұшты; олардың 36-сы бомбалау миссиясы болды, соның ішінде 22-сі түнде жердегі әскерлерге қарсы бағытталған. Екі ұшақ жауға шабуылдас кезінде жоғалды, алғашқысы 1982 жылдың 1 мамырында Sea Harrier ұшағының AIM 9L Sidewinder зымыранынан зардап шекті. Ұшқыш қауіпсіз жерге түсті, бірақ навигатор қаза тапты. Бұл Фолкленд соғысында аргентиналық күштер келесі күні капитуляциялағаннан кейін жоғалған соңғы аргентиналық ұшақ болды.

Жаңа Зеландияның Корольдік әуе күштері

Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштері (RNZAF) 1958 жылдан 1962 жылға дейін RAF-тен 17 Canberra B.2 және үш T.4 ұшағын жалға алды, өздерінің Canberra ұшақтары жеткізілгенге дейін. Жалға алынған Canberra ұшақтары RAF Tengah, Сингапурдан шыққан No. 75 эскадрилья RNZAF арқылы пайдаланылды және Малайядағы төтенше жағдай кезінде операцияларға қатысты. Осы кезеңде бір ұшақ жойылды. RNZAF 1959 және 1961 жылдар аралығында 11 B(I).12 және екі T.13 оқу-жаттығу ұшағын алды, олар No. 14 эскадрилья RNZAF арқылы пайдаланылды. 1964 жылы No. 14 эскадрилья RAF Tengah базасына орналасты және 1966 жылдың қарашасында Жаңа Зеландияға оралу алдында Индонезия-Малайзия қақтығысына қатысты. B(I).12 ұшақтарының үшеуі апатта жойылды. 1970 жылы Canberra ұшақтары A-4K Skyhawk ұшақтарымен ауыстырылды, ал қалған сегіз B(I).12 және екі T.13 ұшағы Үндістанға сатылды. Кейіннен ол Blackburn Buccaneer ұшағының Blue Parrot радары үшін сынақтар жүргізу үшін Ferranti компаниясына берілді және B(I).8 типті мұрын бөлігімен және Buccaneer стиліндегі радиолокациялық қаптамамен жабдықталды.

Нұсқалар

АҚШ-та жасалған нұсқалар үшін Martin B 57 Canberra мақаласын қараңыз. English Electric A.1 компаниясының атауы алғашқы төрт ұшаққа берілді, кейін «Канберра» деп аталды. Canberra B.1 Типті әзірлеу және зерттеу жұмыстары үшін алғашқыда компанияның A.1 тағайындамасымен белгілі болған, төрт дана салынды. Canberra B.2 Бірінші өндіріс үлгісі, экипаж бомба нысаналаушысының қосылуымен үш адамға дейін артты, 6,500 фунт (28.91 кН) итермелі күші бар Avon R. A.3 қозғалтқыштары, қанат ұштарындағы жанармай бактерілері. 418 дана English Electric (208), Avro (75), Handley Page (75) және Short Brothers & Harland (60) компанияларында салынды, оның ішінде сегіз дана экспортқа (Австралия, АҚШ және Венесуэла) жіберілді. Canberra PR.3 Фотобарлау нұсқасы, камера бөлімін орналастыру үшін фюзеляжға 14 дюймдік бөлім қосылды, ішкі жанармай көлемі артты және мұрын бөлігіндегі жалпақ панель алынып тасталды. Екі адамнан тұратын экипаж қажет болды. Алғашқы үлгі 1950 жылдың 19 наурызында ұшырылды және 1953 жылы пайдалануға берілді. Canberra T.4 Екі басқару пульті және үш адамнан тұратын экипажпен бірінші оқу-жаттығу нұсқасы. Canberra B(I).6 RAF үшін B(I).8 жеткізілмегенге дейін уақытша интердиктор нұсқасы. B.6 негізінде жасалған, ажыратылатын құрсаулық бөлімінде төрт 20 мм Hispano Mk.V зеңбірегі орналасқан, сондай-ақ екі қанатқа қатты тіреулер бекітілген. Ядролық бомбаларды жеткізуге арналған LABS (Төмен биіктікте бомбалау жүйесі). 22 дана өндірілді. Canberra B(I).8 B.6 негізінде жасалған үшінші буын интердикторлық «Канберра». Canberra T.11 Тоғыз B.2 ұшағы барлық ауа райындағы ұстап алушылардың ұшқыштары мен навигаторларын әуедегі ұстап алу радиолокаторын пайдалануға дайындау үшін оқу-жаттығу ұшақтарына айналдырылды, төрт адамнан тұратын экипаж. Canberra B(I).12 Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка үшін салынған Canberra B(I).8 бомбалаушы ұшақтары. Canberra U.14 (кейін D.14) Корольдік теңіз күштері үшін B.2 ұшағынан өзгертілген қашықтан басқарылатын нысана ұшақтары. Алты дана қайта жабдықталды. Canberra B.16 B.15 сияқты жаңартылған B.6, орналасуы мен қару-жарағы жағынан, бірақ Blue Shadow жүйесімен жабдықталған, катапульталық креслосы алынып тасталған, 19 дана қайта жабдықталды. Canberra T.17 Жердегі радар және зымыран операторларын, сондай-ақ әуедегі ұшқыштарды және ерте ескерту экипаждарын тосқауылдау (соның ішінде сабан тастау) ұшақтарын басқаруға оқытуға арналған электрондық соғыс оқу нұсқасы. 24 дана B.2 ұшағынан сенсорлар үшін ұзартылған мұрын бөлігімен қайта жабдықталды. Canberra T.17A Жақсартылған навигациялық құралдары, бұрын орнатылған AN/APR 20 орнына спектрлік анализатор және қуатты байланыс кедергілегіш құрылғысы бар T.17-нің жаңартылған нұсқасы. Canberra T.94 Аргентина үшін модификацияланған бір T.4, 1982 жылы жеткізілмеді және эмбарго салынды. Short SD.1 Shorts компаниясымен SD.1 деп өзгертілген бір Canberra PR.3, ол екі Short SD.2 нұсқасын тасымалдайтын ұшақ болды. Бұл екі Short Beechcraft AQM 37 Jayhawk жоғары жылдамдықты нысана зымырандары, Ұлыбританияда Stiletto деп аталды, Royal Aircraft Establishment жүргізген сынақтар үшін. Canberra Tp52 ELINT міндеттері үшін Швед Корольдік Әуе күштері үшін T.17 мұрынымен модификацияланған екі B.2 ұшағы.

See Martin B 57 Canberra article for the US built variants. English Electric A.1
Company designation for the first four aircraft before being named Canberra. Canberra B.1
Prototypes for type development work and research at first known by the company designation A.1, four built. Canberra B.2
First production version, crew increased to three with addition of bomb aimer, Avon R. A.3 engines with 6,500 lbf (28.91 kN) of thrust, wingtip fuel tanks. 418 built by English Electric (208), Avro (75), Handley Page (75) and Short Brothers & Harland (60) including eight for export (Australia, United States and Venezuela). Canberra PR.3
Photo reconnaissance version with a 14 inch section added to the fuselage to house the camera bay, internal fuel was increased and flat panel in the nose was removed. Needed only two crew. The prototype was flown on 19 March 1950 and the variant entered service in 1953. Canberra T.4
First trainer variant with dual controls and a crew of three. Canberra B(I).6
Interim interdictor version for the RAF pending delivery of the B(I)8. Based on the B.6 with a detachable ventral pack housing four 20 mm Hispano Mk. V cannon for strafing; also had provision for two wing hard points. LABS (Low Altitude Bombing System) for delivery of nuclear bombs. 22 produced. Canberra B(I).8
Third generation Canberra derived from B.6 as an interdictor. Canberra T.11
Nine B.2s converted to trainers for pilots and navigators of all weather interceptors to operate the Airborne Intercept radar, crew of four. Canberra B(I).12
Canberra B(I).8 bombers built for New Zealand and South Africa. Canberra U.14 (later designated D.14)
Remote controlled target drones converted from the B.2 for Royal Navy. Six converted. Canberra B.16
Upgraded B.6 similar to B.15 in location and weaponry but fitted with Blue Shadow with the loss of an ejection seat, 19 conversions
Canberra T.17
Electronic warfare training variant used to train surface based radar and missile operators and airborne fighter and Airborne Early Warning crews in handling jamming (including chaff dropping) aircraft. 24 conversions from B.2 with extended nose for sensors. Canberra T.17A
Updated version of the T.17 with improved navigation aids, a spectrum analyser in place of the previously fitted AN/APR 20, and a powerful communications jammer. Canberra T.94
1 modified T.4 for Argentina, not delivered and embargoed in 1982. Short SD.1
1 Canberra PR.3, modified by Shorts as SD.1 to be launch vehicle carrying two Short SD.2 variants of the Beechcraft AQM 37 Jayhawk high speed target missiles, apparently called Stiletto in the UK, for trials by the Royal Aircraft Establishment. Canberra Tp52 Two B.2 aircraft modified with T.17 noses for ELINT duties with the Royal Swedish Air Force

Тірі қалған әуе кемелері

Бірнеше бұрынғы RAF ұшақтары мен RB-57 АҚШ-та зерттеу және карта жасау жұмыстары үшін әлі де ұшып жүр. Бүгінде шамамен 10 ұшуға жарамды "Канберра" жеке меншікте, және олар әуе шоуларында көрсетіледі.

Германия

Luftwaffe Canberra B.2 99+34, (бұрынғы RAF WK137) Германияның Виллинген-Швеннинген қаласындағы Халықаралық әуежай музейінде көрсетілген. Luftwaffe Canberra B.2 99+35, (бұрынғы RAF WK138) Германияның Берлин қаласындағы бұрынғы RAF Gatow әуежайындағы Flugplatz Berlin Gatow әскери тарих мұражайында көрсетілген. Luftwaffe Canberra B.2 99+36, (бұрынғы RAF WK130) Германияның Синсхайм қаласындағы Auto & Technik Museum Sinsheim музейінде көрсетілген. RAF Canberra B(I).8 XM264 Германияның Гермескейл қаласындағы Flugausstellung Hermeskeil көрмесінде көрсетілген.

Үндістан

B(I)58 Канберра, сериялық нөмірі IF907 Делидегі Паламдағы Үндістан Әуе Күштері мұражайында қойылған; ол RAF келісімшартынан бұрылған бірнеше ұшақтың бірі, 1957 жылдың қаңтарында Үндістан үшін жасалған 68 ұшақтық келісімнің бөлігі. Канберра (модель нөмірі көрсетілмеген; PR57 фототілдеу ұшағы болуы мүмкін) Бангалор қаласындағы HAL мұра орталығы мен ғарыш әуе мұражайында көрсетілген. Шри-Шиваджи дайындық әскери мектебінде (SSPMS) Пуна қаласында IF908 сериялық нөмірі бар B(I)58 Канберра ұшағы қойылған. Бұл 1980 жылдың қараша айында Үндістан Әуе Күштері сатып алған, бұрын Жаңа Зеландия Әуе Күштеріне тиесілген F1188 сериялық нөмірі бар ұшақ болуы мүмкін. Тағы бір B(I)58 Канберра Пунадағы Лохегаон әуе станциясында сақтаулы. IF910 сериялық нөмірімен белгіленген, ол әрекеттегі әскери базада орналасқандықтан, жалпы жұртқа ашық емес. Деолали, Нашиктегі Кадет Хиллінде IQ999 белгісі бар Канберра T.4 ұшағы қойылған.

Мальта

Canberra T.4 (WT483) 2010 жылы Мальта халықаралық әуежайына жіберілді; ол әріде Мальта авиация музейінде қойылмақ.

Жаңа Зеландия

WT346 (Ұлыбритания Корольдік Әуе күштері) Ардмордағы NZ Warbirds Association (NZ Warbirds Association) тарапынан RNZAF B(I).12 конфигурациясына статикалық түрде қалпына келтірілуде. Бұрын Жаңа Зеландия Әуе күштері мұражайында сақталған. A84 207 (Австралия Корольдік Әуе күштері) (Австралияда жасалған GAF Canberra) Ұлттық көлік және ойыншық мұражайында, Уанакадағы тұғырға қойылған. A84 240 (Австралия Корольдік Әуе күштері) Жаңа Зеландия Әуе күштері мұражайында қойылған.

Норвегия

Canberra T.17A WD955 "Echo Mike" 1995 жылы "Norsk Luftfartsmuseum" музейіне сыйға беріліп, Bodø қаласына ұшырылды. Толық жағдайда Bodø MAS мұражайының ангарында сақтаулы тұр (көрермендерге ашық емес).

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка Әуе күштеріне тиесілі Canberra T Mk.4 457 (71543) ұшағы Претория қаласындағы Swartkop әуе базасындағы Оңтүстік Африка Әуе күштері мұражайында қойылған. Оңтүстік Африка Әуе күштеріне қарасты Canberra T Mk.4 459 ұшағы Преториядағы Уотерклоф әуе базасында пьедесталға қойылған.

Швеция

Т.11 стиліндегі мұрын бөлігімен ELINT үшін өзгертілген бір Canberra TP52 Ugglarp-тағы Svedinos мұражайында сақтаулы. Басқа швед Canberra-сы зерттеу жұмыстары үшін қолданылған және Линчепингтегі Швеция Әуе Күштері мұражайында қойылған.

Ұлыбритания

A B.2 Канберра (G CTTS, бұрын WK163) Донкастер әуежайында орналасқан. 1957 жылдың тамызында WK163 70 310 фут биіктікке ұшып, әлемдік биіктік рекордын жаңартты. 2016 жылдың шілдесіне қарай, ол ұшуға дайын жағдайға келтірілуде, содан кейін ол Еуропадағы жалғыз ұшуға жарамды Канберра болады. PR.3 Канберра (WF922) Англиядағы Ковентри әуежайындағы Мидленд әуе мұражайында тұрақты түрде көрсетілуде. Ол 1975 жылы RAF қызметінен шығарылды. WF922 1999 жылға дейін толыққанды қалпына келтірілді. PR.9 Канберра (XH171) RAF Museum Cosford-тағы Суық соғыс коллекциясында көрсетілген. PR.9 Канберра (XH170) Кембриджширдегі Хантингдон қаласының жанындағы RAF Wyton әуежайының қақпа күзетшісі ретінде орналасқан. PR.9 Канберра (XH131) Ольстер авиациялық қоғамының коллекциясында, Солтүстік Ирландиядағы Maze Long Kesh Lisburn орналасқан. T.4 Канберра (WH846) Йорк қаласының жанындағы Йоркшир әуе мұражайында тұрақты түрде көрсетілуде. T.4 Канберра (WJ874) Ньюквей қаласының сыртындағы Корнуолл авиациялық мұра орталығында көрсетілген. Бұл мұражай қазір жабық және ұшақтың бөлшектерге таратылуы жоспарланған. PR.7 Канберра (WH791), T.19 (WH904) және модификацияланған B2 (WV787) Канберралары Ноттингемширдегі Ньюарк әуе мұражайында тұрақты түрде көрсетілуде. PR.3 Канберра (WE139) Лондонның солтүстігіндегі Хендон қаласындағы RAF мұражайында көрсетілген. B.2 Канберра (WH725) Кембриджширдегі Императорлық соғыс мұражайының Дюксфордта орналасқан. T.17 Канберра (WH740) East Midlands Aeropark-та тұрақты түрде көрсетілуде. TT.18 Канберра (WJ639) Сандерленд қаласының жанындағы Солтүстік-Шығыс әуе кемелері мұражайында тұрақты түрде көрсетілуде. Брантингторп сынақ алаңында орналасқан B(I)8 Канберра (WT333) жарамды күйде ұсталып, ашық күндері жерде сынақтан өтеді. T.4 Канберра (WE188) Кембриядағы Карлайл әуежайындағы Солвей авиация мұражайында көрсетілген.

Америка Құрама Штаттары

Екі британдық "Канберра" Вашингтон штатының Спокан қаласындағы High Altitude Mapping Missions, Inc. компаниясына тіркелген. Олар – N30UP, Canberra B(I)8/B.2/6, бастапқыда WT327 ретінде пайдаланылған, және N40UP, Canberra B6, бастапқыда XH567 ретінде пайдаланылған. Бір британдық RAF Canberra B2, кейіннен Fleet Air Arm қолданысы үшін TT18 (мақсатты сүйрегіш) ретінде қайта жабдықталды және қазір Аризона штатының Меса қаласындағы Falcon Field әуежайындағы Commemorative Air Force-тың Airbase Arizona мұражайының сыртында қойылған. Бұл ұшақ, RAF және RN қызметінде бастапқыда WK142 болып тіркелген, 1995 жылы американдық сатып алушыға сатылды және АҚШ тіркеуі бойынша N76764 нөмірін алды. Бір британдық RAF Canberra B2, кейіннен Fleet Air Arm пайдалану үшін TT18 нысаналық сүйрегішке айналдырылған, Флорида штатының Титусвилл қаласындағы Valiant Air Command Warbird мұражайында қалпына келтірілуде. Бұл ұшақ, WJ574, "Робин" жобасына қатысып, Капустин Ярындағы Кеңес Одағының алғашқы V2 зымырандарының сынақтарын суретке түсіру үшін ұшырылған "Канберрадан" ілесіп ұшқан.