Жұлдыздардың шар тәрізді немесе жұмыртқа тәрізді жиынтығы

Кіріспе

Жұлдыздардың сфералық немесе жұмыртқа тәрізді жиынтығы

Эллипстік галактика – шамамен эллипсоид пішіндес және тегіс, ерекше белгілері жоқ бейнеге ие галактика. Олар Эдвин Хабблдың Хаббл тізбегі мен 1936 жылғы «Тұмандықтар әлемі» еңбегінде сипатталған галактикалардың төрт негізгі класының бірі, спиральді және линза тәрізді галактикалармен бірге. Эллипстік (Е) галактикалар, үлкен масштабтағы дискілері бар линза тәрізді галактикалармен (S0) және орташа масштабтағы дискілері бар ES галактикаларымен бірге «ерте типтегі» галактикалар тобының ішкі жиынтығы болып табылады. Көптеген эллипстік галактикалар ескі, төмен массалы жұлдыздардан тұрады, жұлдызаралық ортасы сирек, және оларды көптеген шар тәрізді шоғырлар қоршап тұрады. Эллипстік галактикаларда жұлдыз пайда болу белсенділігі әдетте өте төмен; алайда, олар басқа галактикалармен біріккен кезде жұлдыз пайда болудың қысқа мерзімді кезеңдерін бастан өткеруі мүмкін. Эллипстік галактикалар Қыз шоғыры суперкластеріндегі галактикалардың шамамен 10–15% құрайды деп есептеледі және жалпы ғаламдағы галактикалардың басым түрі емес. Олар галактикалар шоғырының орталық бөліктеріне жақын жерде жиі кездеседі. Эллипстік галактикалардың мөлшері он миллиондаған жұлдызға ие кәріздік эллипстік галактикалардан бастап, өздерінің галактикалар шоғырында басымдық танытатын жүз триллионнан астам жұлдызға ие супергиганттарға дейін өзгереді. Бастапқыда Эдвин Хаббл эллипстік галактикалар спиральді галактикаларға эволюциялайды деп болжаған, бірақ кейіннен бұл дұрыс емес екені анықталды, алайда газ бен кіші галактикалардың жиналуы бұрыннан бар эллипсоидтық құрылымның айналасында диск құруы мүмкін. Эллипстік галактикалар ішіндегі жұлдыздар спиральді галактикалардағы жұлдыздарға қарағанда әлдеқайда ескі. M89 (NGC 4552) M105 (NGC 3379) NGC 4697, NGC 4697 тобының бөлігі ESO 383 76, белгілі ең үлкен галактикалардың бірі. IC 1101, Abell 2029 шоғырының орталық галактикасы Hercules A, супергигант эллипстік галактикасы Maffei 1, ең жақын гигант эллипстік галактикасы CGCG 049 033, ең ұзын галактикалық сәулесімен танымал Centaurus A (NGC 5128), ерекше морфологиясы және есімдері белгісіз шаң жолақтары бар эллипстік/линза тәрізді радио галактикасы NeVe 1, Офиух суперкластерінің жарылысының көзі, ең қуатты астрономиялық құбылыс M86 (4406) Virgo шоқжұлдызындағы эллипстік немесе линза тәрізді галактика.

An elliptical galaxy is a type of galaxy with an approximately ellipsoidal shape and a smooth, nearly featureless image. They are one of the four main classes of galaxy described by Edwin Hubble in his Hubble sequence and 1936 work The Realm of the Nebulae, along with spiral and lenticular galaxies. Elliptical (E) galaxies are, together with lenticular galaxies (S0) with their large scale disks, and ES galaxies with their intermediate scale disks, a subset of the "early type" galaxy population. Most elliptical galaxies are composed of older, low mass stars, with a sparse interstellar medium, and they tend to be surrounded by large numbers of globular clusters. Star formation activity in elliptical galaxies is typically minimal; they may, however, undergo brief periods of star formation when merging with other galaxies. Elliptical galaxies are believed to make up approximately 10–15% of galaxies in the Virgo Supercluster, and they are not the dominant type of galaxy in the universe overall. They are preferentially found close to the centers of galaxy clusters. Elliptical galaxies range in size from dwarf ellipticals with tens of millions of stars, to supergiants of over one hundred trillion stars that dominate their galaxy clusters. Originally, Edwin Hubble hypothesized that elliptical galaxies evolved into spiral galaxies, which was later discovered to be false, although the accretion of gas and smaller galaxies may build a disk around a pre existing ellipsoidal structure. Stars found inside of elliptical galaxies are on average much older than stars found in spiral galaxies. M89 (NGC 4552)
M105 (NGC 3379)
NGC 4697, part of the NGC 4697 Group
ESO 383 76, one of the largest galaxies known. IC 1101, the central galaxy of Abell 2029
Hercules A, supergiant elliptical galaxy
Maffei 1, the closest giant elliptical galaxy
CGCG 049 033, known for having the longest galactic jet discovered
Centaurus A (NGC 5128), an elliptical/lenticular radio galaxy with peculiar morphology and unusual dust lanes
NeVe 1, the source of the Ophiuchus Supercluster eruption, the most powerful astronomical event known
M86 (4406) an elliptical or lenticular galaxy in the constellation Virgo

Жалпы сипаттамалары

Эллипстік галактикалар басқа галактика түрлерінен ерекшеленетін бірнеше қасиеттерімен сипатталады. Олар – жұлдыздар құрамында газ болмай, шар немесе жұмыртқа тәрізді жұлдыздардың жиынтығы. Бұдан әрі, оларда жұлдыздаралық материя (газ да, шаң да) өте аз болады, нәтижесінде жұлдыз пайда болуының қарқыны төмендеп, ашық жұлдыз шоғырлары мен жас жұлдыздардың саны азаяды; эллипстік галактикалар көбінесе ескі жұлдыздар популяциясымен басым болады, оларға қызыл түс береді. Ірі эллипстік галактикаларда әдетте шарлы шоғырлардың кең жүйесі кездеседі. Оларда шар тәрізді шоғырлардың екі ерекше популяциясы бар: бірі – қызыл түсті және металға бай, ал екіншісі – көк түсті және металға кедей. Эллипстік галактикалардың динамикалық қасиеттері мен дискілі галактикалардың орталық бөліктерінің қасиеттері ұқсас, бұл олардың бірдей физикалық процестер арқылы қалыптасқанын көрсетеді, бірақ бұл мәселе әлі де даулы. Эллипстік галактикалар мен орталық бөліктердің жарқырау профильдері Серсик заңымен жақсы сәйкес келеді, ал эллипстік галактикалардың құрылымдық параметрлері арасындағы түрлі қатынастар олардың популяциясын біріктіреді. Кез келген ірі эллипстік галактиканың ортасында супермассивті қара тесік болады. 46 эллипстік галактика, 20 классикалық орталық бөлік және 22 псевдобульдің байқаулары олардың әрқайсысының ортасында қара тесік бар екенін көрсетеді. Қара тесіктің массасы галактика массасымен тығыз байланысты, бұл M–сигма қатынасы сияқты байланыстар арқылы дәлелденеді, ол ортадағы жұлдыздардың жылдамдық дисперсиясын орталықтағы қара тесіктің массасымен байланыстырады. Эллипстік галактикалар галактикалар шоғырларында және галактикалардың ықшам топтарында жиі кездеседі. Ұйымдасқан құрылымы бар жалпақ спиральді галактикалардан айырмашылығы, эллипстік галактикалар көбірек үш өлшемді, құрылымы аз және олардың жұлдыздары орталықтың айналасында біраз кездейсоқ орбитада қозғалады.