Кіріспе

Есептеуде мәтін жолының соңынан хабар беретін арнайы таңбалар.

Жаңа жол (жиі жолдың соңы, жолдың соңы (EOL), келесі жол (NEL) немесе жол үзілісі деп аталады) – ASCII, EBCDIC, Unicode сияқты таңбалық кодтау спецификацияларындағы басқару таңбасы немесе басқару таңбаларының тізбегі. Бұл таңба немесе таңбалар тізбегі мәтін жолының аяқталғанын және жаңа жолдың басталғанын көрсетеді.

Тарих

1800 жылдардың ортасында телепринтерлер мен телетайп машиналарының пайда болуына дейін Морзе коды операторлары немесе телеграфшылар Морзе коды просигндарын ресми жазбаша мәтіндік хабарламаларда бос орынды пішімдеу үшін ойлап тапты және қолданды. Атап айтқанда, Морзе кодта жаңа жолды немесе жаңа бөлімді ресми мәтіндік хабарламада кодтау және көрсету үшін Морзе кодта "B" және "T" әріптері арқылы жіберілетін мәтіндік Морзе кодтарының тізбегі арқылы бейнеленген Морзе просигны (есте сақтауға көмектесетін) қолданылды. Кейіннен, заманауи телепринтерлер дәуірінде бос орынды пішімдеуге көмектесу үшін стандартталған таңбалар жиынтығын басқару кодтары жасалды. ASCII-ді Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) және Америка стандарттау қауымдастығы (ASA) бір мезгілде әзірледі, соңғысы Америка Ұлттық Стандарттау Институтының (ANSI) алдыңғы ұйымы болды. 1963-1968 жылдар аралығында ISO стандарттарының жобалары жаңа жол ретінде + немесе ғана қолдануды ұсынса, ASA жобалары тек + қолдады. + тізбегі көптеген ерте компьютер жүйелерінде кеңінен қолданылды, олар телетайп машиналарын – әдетте, телетайп Model 33 ASR – консоль құрылғысы ретінде қабылдаған, өйткені бұл тізбек принтерлерді жаңа жолдың басына орналастыру үшін қажет болды. Жаңа жолды екі функцияға бөлу баспа басының келесі таңбаны басып шығару үшін оң жақтан келесі жолдың басына уақытында қайта орала алмайтындығын жасырды. кейіпкерінен кейін басылған кез келген таңба, әдетте, баспа басы әлі де арбаны бірінші орынға жылжытып жатқанда, беттің ортасында дақ ретінде басылады. "Шешім жаңа жолды екі таңбаға айналдыру болды: арбаны бірінші бағанға жылжыту және қағазды жоғары жылжыту". Шын мәнінде, көбінесе қосымша толтыру таңбаларын жіберу қажет болды – CR немесе NUL-ді елемейтін, бірақ баспаға сол жақ шетіне көшуге уақыт беру үшін. Көптеген ертедегі бейне дисплейлері дисплейді жылжыту үшін бірнеше таңба уақытын қажет етті. Мұндай жүйелерде қосымшалар телетайп машинасымен тікелей байланысып, оның конвенцияларын орындауы керек еді, өйткені мұндай аппараттық ерекшеліктерді қосымшадан жасыратын құрылғы драйверлерінің тұжырымы әлі жетілмеген еді. Сондықтан, мәтін телетайп машиналарының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін әдетте құрастырылды. DEC-тің көптеген шағын компьютер жүйелері осы конвенцияны қолданды. CP/M оны миникомпьютерлер қолданған терминалдарда басып шығару үшін де қолданды. Содан кейін MS DOS (1981) үйлесімді болу үшін CP/M-нің + белгісін қабылдады, ал бұл конвенция Microsoft-тың кейінгі Windows операциялық жүйесіне мұра болып өтті. Multics операциялық жүйесі 1964 жылы жасала бастады және жаңа жол ретінде ғана қолданылды. Multics бұл таңбаны принтерге қажет кез келген тізбекке аудару үшін құрылғы драйверін қолданды (қосымша толтыру таңбаларын қоса алғанда), ал бір байт бағдарламалау үшін ыңғайлы болды. Көбінесе қолданылатын таңдау қолданылмады, өйткені бір жолды екіншісімен бірге қалың, астыңғы және сызылған әсерлерді жасау үшін басып шығарудың пайдалы функциясын ұсынды. Мүмкін, одан да маңыздысы, жалғызды желі аяқтаушы ретінде пайдалану ISO/IEC 646 стандартының жобаларына енгізілген. Unix Multics практикасын ұстанды, ал кейінірек Unix сияқты жүйелер Unix-ті ұстанды. Бұл Windows пен Unix сияқты операциялық жүйелер арасында қайшылықтар тудырды, яғни бір операциялық жүйеде құрастырылған файлдарды екінші операциялық жүйе дұрыс пішімдей алмайды немесе түсіндіре алмайды (мысалы, Notepad сияқты Windows мәтін редакторында жазылған UNIX қабықша скрипті).

Өкілдік

Керу қайтарымы (CR) және жол ағыны (LF) түсініктері тығыз байланысты және оларды жеке немесе бірге қарастыруға болады. Жазу машиналары мен принтерлердегі физикалық құралдарда бетте жаңа жол жасау үшін "төмен" және "қолдан" екі қозғалыс осі қажет. Машинаны (жазу машинасы немесе принтер) жобалау оларды жеке қарастыруға тиіс болса да, бағдарламалық жасақтаманың абстрактілік логикасы оларды бір оқиға ретінде біріктіре алады. Сондықтан таңба кодтаудағы жаңа жол бір (немесе ) деп аталатын бірге біріктірілген түрінде анықталуы мүмкін. Кейбір таңба жиынтықтары жеке жаңа жол таңба кодын ұсынады. Мысалы, EBCDIC кодтар мен кодтарға қосымша жаңа жол таңба кодын ұсынады. Unicode ASCII және басқару кодтарын ұсынумен қатар, "келесі жол" басқару кодын, сондай-ақ "жол бөлігіш" және "параграф бөлігіш" белгілерінің басқару кодтарын ұсынады. +Бағдарламалық қолданбалар мен операциялық жүйелердің жаңа жолды бір немесе екі басқару таңбасымен көрсетуі Операциялық жүйе Таңба кодтау Қысқарту hex мәні dec мәні Escape тізбегі POSIX стандартымен бағдарланған жүйелер: Unix және Unix сияқты жүйелер (Linux, macOS, *BSD, AIX, Xenix және т.б.), QNX 4+, Multics, BeOS, Amiga, RISC OS және басқалары ASCII Windows, MS DOS үйлесімді, Atari TOS, DEC TOPS 10, RT 11, CP/M, MP/M, OS/2, Symbian OS, Palm OS, Amstrad CPC және көптеген басқа ерте Unix емес және IBM емес операциялық жүйелер Commodore 64, Commodore 128, Acorn BBC, ZX Spectrum, TRS 80, Apple II, Oberon, classic Mac OS, HP Series 80, MIT Lisp Machine және OS 9 Acorn BBC және RISC OS шығарылған мәтіндік нәтижелер QNX POSIX жүзеге асырылғанға дейін (версия < 4) Atari 8 биттік компьютерлер ATASCII IBM негізгі жүйелер, соның ішінде z/OS (OS/390) және IBM i (OS/400) EBCDIC ZX80 және ZX81 (Sinclair Research Ltd компаниясының үй компьютерлері) ZX80/ZX81 меншікті кодтау

EBCDIC жүйелері — негізінен IBM негізгі жүйелері, соның ішінде z/OS (OS/390) және IBM i (OS/400) — жол ағыны және керу қайтарымы функцияларын біріктіретін таңба ретінде (Жаңа жол,) қолданады. Эквивалентті Unicode таңбасы (Келесі жол) деп аталады. EBCDIC сондай-ақ және деп аталатын басқару таңбаларына ие, бірақ олардың сандық мәні ASCII-де қолданылатыннан өзгеше. Сонымен қатар, кейбір EBCDIC нұсқалары да таңбаға басқа сандық кодты тағайындайды. Алайда, бұл операциялық жүйелер мәтіндік файлдарды бір жолға бір жазба ретінде сақтайтын жазбаға негізделген файл жүйесін қолданады. Көптеген файл пішімдерінде жол аяқтағыштары сақталмайды. CDC 6000 сериясының операциялық жүйелері жаңа жолды 60 биттік сөздің соңында екі немесе одан да көп нөлдік алты биттік таңба ретінде анықтады. Кейбір конфигурациялар нөлдік таңбаны қос нүктелі таңба ретінде анықтады, нәтижесінде позицияға байланысты бірнеше қос нүктелер жаңа жол ретінде түсіндірілуі мүмкін. RSX 11 және OpenVMS сондай-ақ мәтіндік файлдарды бір жолға бір жазба ретінде сақтайтын жазбаға негізделген файл жүйесін қолданады. Көптеген файл пішімдерінде жол аяқтағыштары сақталмайды, бірақ Record Management Services мүмкіндігі қолданбамен алынған кезде әр жолға аяқтағышты қосуға мүмкіндік береді. Жазбалардың өзінде бірдей жол аяқтағыштары болуы мүмкін, бұл қолданбаға байланысты ерекшелік немесе қиындық ретінде қарастырылуы мүмкін. RMS жазбаларды ғана емес, сонымен қатар файлды одан да күрделі ету үшін жазба бөлігіштері туралы метадеректерді әртүрлі биттерде сақтайды (файлдарда белгіленген ұзындығы бар жазбалар, санаумен немесе белгілі бір таңбамен аяқталатын жазбалар болуы мүмкін). Биттер жалпы емес, сондықтан олар немесе тіпті жаңа жол аяқтағышын көрсете алады, бірақ олар басқа кодты алмастыра алмайды. Белгілі бір ұзындығы бар жол кейбір ерте негізгі жүйелердің операциялық жүйелерімен қолданылды. Мұндай жүйеде, мысалы, әр 72 немесе 80 таңбадан кейін жолдың соңы болжалды. Жаңа жол таңбасы сақталмады. Егер файл сыртқы әлемнен импортталған болса, онда жол ұзындығынан қысқа жолдар бос орындармен толтырылуы керек, ал жол ұзындығынан ұзын жолдар қысқартылуы керек. Бұл әр жолы бөлек картада сақталатын, әдетте әр картада 80 баған бар, көбінесе 73-80 бағандардағы реттік нөмірлермен соққыланған карталарды пайдалануды еліктеді. Бұл жүйелердің көпшілігі келесі жазбаның басына тасымалдауды басқару таңбасын қосты; бұл келесі жазба алдыңғы жазбамен басталған жолдың жалғасы немесе жаңа жол екенін немесе алдыңғы жолды басып шығару керектігін көрсете алады ( сияқты). Көбінесе бұл қалыпты баспа таңбасы, сондықтан оны жолдың бірінші таңбасы ретінде қолдануға болмайды. Алғашқы баспагерлер осы таңбаларды оларға жіберілген жазбаларда тікелей түсіндірді.

Байланыс протоколдары

Көптеген байланыс протоколдарында жаңа жол туралы белгілі бір ережелер болады. Атап айтқанда, Интернет-инженерлік тобы (IETF) жариялаған протоколдар көбінесе ASCII CRLF тізбегін пайдаланады. Кейбір ескі протоколдарда жаңа жолдан кейін бақылау сомасы немесе паритет символы келуі мүмкін.

Жаңа жолдар пішімдерімен байланысты мәселелер

Жаңа жолдардың әртүрлі форматтары әртүрлі жүйелер арасында жіберілген мәтін файлдарын дұрыс көрсетілмеуіне себеп болады. Unix немесе классикалық Mac OS жүйелерінде жиі қолданылатын бағдарламалармен жасалған мәтін файлдары MS DOS және Microsoft Windows жүйелеріндегі көптеген бағдарламаларда бір ұзын жол ретінде көрсетіледі, себебі олар бір немесе бір жаңа жол символын жолдың соңы ретінде танымайды. Керісінше, Windows жүйесінде жасалған файлды Unix сияқты жүйеде қарағанда, қосымша жаңа жол символы екінші жолдың басы ретінде, немесе әр жолдың соңында пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, мәтіндік редакторлардан басқа бағдарламалар, мысалы, кейбір конфигурациялық файлдар, шетелдік жаңа жол форматтарымен кодталған файлдарды жарамсыз деп тануы мүмкін. Бұл мәселені анықтау қиын, себебі кейбір бағдарламалар жаңа жолдарды дұрыс өңдейді, ал басқалары – дұрыс емес. Мысалы, компилятор көзге көрінбейтін синтаксистік қателер шығаруы мүмкін, тіпті бастапқы файл консольде немесе редакторда дұрыс көрсетілсе де. Қазіргі заманғы мәтіндік редакторлар әдетте жаңа жолдардың барлық түрлерін таниды және пайдаланушыларға әртүрлі стандарттар арасында түрлендіруге мүмкіндік береді. Веб-браузерлер де мәтіндік файлдарды және жаңа жолдардың әртүрлі түрлерін қолданатын веб-сайттарды көрсетуге қабілетті. Бағдарлама әртүрлі жаңа жол форматтарын қолдаса да, бұл мүмкіндіктер көбінесе жеткілікті түрде белгіленбейді, сипатталмайды немесе құжатталмайды. Әдетте, жаңа жолдарды қайта интерпретациялау, уақытша түрлендіру немесе тұрақты түрлендіру туралы ешқандай ақпаратсыз, әртүрлі жаңа жол форматтарын тізімдейтін мәзір немесе таңдау тізімі көрсетіледі. Кейбір бағдарламалар файлды ашқанда, көшіргенде, қойғанда немесе сақтағанда автоматты түрде түрлендіруді жүзеге асырады – көбінесе үлкен дәлдіксіздіктермен. Көптеген мәтіндік интернет-протоколдары (HTTP, SMTP, FTP, IRC және т.б.) протокол деңгейінде ASCII + (, ) қолдануды талап етеді, бірақ толерантты қосымшалар жалғыз (, ) символын да тануды ұсынады. Стандарт талаптарына қарамастан, көптеген қосымшалар кері қайтару және жаңа жол символының (+) дұрыс комбинациясы орнына C жаңа жол символын қате қолданады (жоғарыда бағдарламалау тілдеріндегі жаңа жолдар туралы бөлімді қараңыз). Бұл қателіктердің салдарынан, стандарттардың ұсынылған толерантты интерпретациясының орнына қатаң интерпретациясын қолданатын жүйелермен байланыс орнату кезінде проблемалар туындауы мүмкін. Мұндай төзімсіз жүйелердің бірі – qmail пошта беру агенті, ол қажетті + символының орнына жалғыз жаңа жол символын жіберген жүйелерден хабарламаларды қабылдаудан бас тартады. Электрондық поштаның стандартты интернет-форматында: "CR және LF тек CRLF түрінде бірге болуы керек; олар хабарламаның мәтінінде жеке-жеке пайда болмауы керек". SMTP-іске асыруларындағы LF және/немесе CR символдарын өңдеудегі айырмашылықтар "SMTP контрабандасы" деп аталатын шабуылдарға әкеліп соқты. Файлдарды беру протоколы файлдарды әртүрлі жаңа жол форматтарын қолданатын жүйелер арасында беру кезінде жаңа жолдарды автоматты түрде түрлендіре алады. Алайда, екілік файлдарды осы режимде беру көбінесе апатты нәтижелерге әкеледі: жаңа жол байт тізбегінің кез келген пайда болуы (бұл жағдайда жолтың соңына қатысты емес, тек байттардың қалыпты тізбегінің бөлігі) басқа жүйе қолданатын жаңа жол форматтарына түрлендіріледі, нәтижесінде файл бұзылады. FTP клиенттері көбінесе автоматты түрде екілік немесе ASCII режимін таңдау үшін кейбір эвристикалық әдістерді қолданады (мысалы, файл атауының кеңейтілмесін тексеру), бірақ соңында файлдардың дұрыс режимде берілуіне көз жеткізу пайдаланушының міндеті болып табылады. Егер дұрыс режимге күмән болса, екілік режимді пайдалану керек, себебі FTP файлдарды өзгертпейді, бірақ олар дұрыс көрсетілмеуі мүмкін.

Интерпретация

Жаңа жолдарды қарастырудың екі түрі бар, екеуі де өзіне сәйкес келеді: жаңа жолдар жолдарды бөледі немесе жолдарды аяқтайды. Егер жаңа жол бөлгіш деп есептелсе, файлдың соңғы жолынан кейін жаңа жол болмайды. Кейбір бағдарламалар файлдың соңғы жолы жаңа жолмен аяқталмаса, оны өңдеуде қиындықтар туындатады. Ал, жаңа жолды бөлгіш ретінде күтетін бағдарламалар соңғы жаңа жолды жаңа (бос) жолдың басталуы ретінде қабылдайды. Керісінше, егер жаңа жол аяқтаушы белгі деп есептелсе, соңғы жол қоса алғанда, барлық мәтін жолдары жаңа жолмен аяқталуы керек. Егер мәтіндік файлдың соңғы таңбалар тізбегі жаңа жол болмаса, файлдың соңғы жолы бұрыс немесе толық емес мәтін жолы деп есептелуі мүмкін, немесе файл дұрыс емес қысқартылған деп танылуы мүмкін. Адамдарға арналған және сөздерді автоматты түрде жаңа жолға көшіретін бағдарламалық құралдармен оқылатын мәтінде, жаңа жол символы әдетте тек қана қажет болған жағдайда ғана сақталады – мысалы, абзацтар арасында немесе тік тізімдерде, келесі сөз сол жолға сыйып қоймаған жағдайда да. Сондықтан, мәтін өңдеу және көптеген мәтін редакторларында жаңа жол абзацты бөлу үшін қолданылады және «қатты жолға көшіру» деп аталады, бұл сөздерді жаңа жолға көшіру үшін динамикалық түрде жасалатын және әрбір көрсету кезінде өзгеретін «жұмсақ жолға көшіруден» өзгеше. Көптеген қолданбаларда бір абзацтың ішінде жолдың үзілуін мәжбүрлеу үшін «қолмен жолға көшіру» деп аталатын жеке басқару символы бар. Қатты жолға көшірудің символы әдетте pilcrow (¶) болып келеді, ал қолмен жолға көшіру үшін көбінесе тасымалдау жебесі (↵) қолданылады.

Кері және жартылай желілік қоректендірулер

(U+008D REVERSE LINE FEED, ISO/IEC 6429 8D, ондық 141) баспа орнын бір жолға кері жылжыту үшін қолданылады (қағазды кері итеру арқылы немесе дисплейдегі курсорды бір жолға жоғары жылжыту арқылы), соның арқасында басқа таңбаларды қолданыстағы мәтіннің үстіне басуға болады. Мұны оларды қалың ету үшін, немесе астын сызу, сызып тастау немесе диакритика сияқты басқа таңбаларды қосу үшін жасауға болады. Сол сияқты (U+008B PARTIAL LINE FORWARD, ондық 139) және (U+008C PARTIAL LINE BACKWARD, ондық 140) мәтінді басып шығару орнын тік сызық аралығының белгілі бір бөлігіне (әдетте, жартысына) жылжыту немесе кері жылжыту үшін пайдаланылуы мүмкін. Бұларды индекстер (алға жылжытып, содан кейін кері жылжыту арқылы) және суперскрипттер (кері жылжытып, содан кейін алға жылжыту арқылы) үшін біріктіріп қолдануға болады, сондай-ақ диакритикалық таңбаларды басып шығару үшін де пайдалы.