Кіріспе

Бірлік байттың есесі

Цифрлық ақпарат үшін килобайт бірлік байттың есесі болып табылады. Халықаралық бірліктер жүйесі (SI) кило префиксін 1000 (10³) көбейту коэффициенті ретінде анықтайды; демек, бір килобайт 1000 байтқа тең. Килобайт үшін халықаралық деңгейде ұсынылатын бірлік таңбасы kB болып табылады. Бұл анықтама, сондай-ақ мега, гига және т.б. префикстерге қатысты анықтамалар компьютерлік желілердегі деректерді беру жылдамдықтарында, ішкі шинада, қатты дискілер мен флэш-жадтың деректерді беру жылдамдықтарында, және көптеген сақтау құрылғыларының, әсіресе қатты дискілердің, флэш-жадқа негізделген сақтау құрылғыларының және DVD-лердің сыйымдылығында кеңінен қолданылады. Бұл сондай-ақ, есептеуде метрикалық префикстердің басқа қолданылуларымен де үйлеседі, мысалы, процессордың сағаттық жиілігі немесе өнімділік өлшемдері. Халықаралық IEC 80000-13 стандартында "байт" термині сегіз битті (1 B = 8 бит) білдіреді. Сондықтан 1 кВ = 8000 бит. Бір мың килобайт (1000 кБ) бір мегабайтқа (1 МБ) тең, ал 1 МБ – бір миллион байт.

Екілік (1024 байт)

"Килобайт" термині дәстүрлі түрде 1024 байтқа (2¹⁰ байт) қатысты қолданылады. Бинарлық еселіктер үшін метрикалық префикс "кило" қолдануы ыңғайлылық үшін туындады, себебі 1024 саны 1000-ға жуық. Метрикалық префикстердің бинарлық түсіндірілуі әлі де Microsoft Windows операциялық жүйесінде жиі қолданылады. Жадының кең таралған бинарлық адрестеуіне байланысты, кездейсоқ кіру жады сыйымдылығы, мысалы, негізгі жад және процессордың кэш жады мөлшері үшін де бинарлық түсіндірілу қолданылады. 1024 байтты білдіретін килобайттың бинарлық мағынасы әдетте KB символымен белгіленеді, онда K әрпі үлкен болады. Бәйресми қолданыста B әрпі кейде жіберіліп қалады. Мысалы, 65536 байт кэш жады бар процессордың кэші "64 К" деп айтылуы мүмкін. Бұл конвенция бойынша, мың жиырма төрт килобайт (1024 КБ) бір мегабайтқа (1 МБ) тең, мұнда 1 МБ 1024² байтқа тең. 1998 жылдың желтоқсанында IEC осындай көптүрлі қолданыстар мен анықтамаларды реттеу үшін kibi, mebi, gibi сияқты префикстерді жасады, олар 1024-тің дәрежелерін нақты білдіретін болды. Осылайша, kibibyte, KiB символымен белгіленеді, 2¹⁰ байт = 1024 байтты көрсетеді. Бұл префикстер енді IEC 80000-13 стандартының бөлігі болып табылады. IEC килобайт терминін тек 1000 байтты білдіру үшін ғана қолдану керектігін нақтылады. Халықаралық бірліктер жүйесі (SI) префикстерін тек 10-ның дәрежелері үшін ғана қолдануға шектеу қояды.

Терминнің қолданылуы

Shugart SA 400 5 дюймдік дискетасы (1976) форматталмаған күйде 109,375 байтты сақтады және 1000-дық санау жүйесін пайдаланып "110 Kbyte" деп жарнамаланды. Сол сияқты, 8 дюймдік DEC RX01 дискетасы (1975) 256,256 байт форматталған дерек сақтады және "256k" деп жарнамаланды. Ал Tandon 5 дюймдік DD дискета форматы (1978) 368,640 (яғни 360×1024) байтты сақтады, бірақ 1024-тік санау жүйесіне сәйкес "360 КБ" деп жарнамаланды. Алғашқы үй компьютерлері көбінесе 1024-тік санау жүйесін пайдаланып жарнамалағандықтан, Commodore 64, Commodore 128 және Amstrad CPC 464 атаулары осылай тағайындалды. Қазіргі заманғы жүйелерде, Microsoft Windows-тың барлық нұсқалары, соның ішінде ең жаңасы (2019 жылғы мәлімет бойынша) Windows 10, 1024-ке бөліп, 65,536 байттық файлды "64 КБ" деп көрсетеді. Файл көлемі ондық префикстермен көрсетіледі. 2016 жылға дейін кейбір телекоммуникациялық компаниялар, мысалы Vodafone, AT&T, Orange және Telstra маркетингтік және есеп айырысу мақсатында бинарлық түсіндіруді қолданып келді.

Деректер мысалы

Бұл дәл бір килобайт (kB) көлеміндегі мәтіннің мысалы. Бұл жағдайда мәтіннің ұзындығы 10^3 байт, бірақ егер бұл тізбеге 24 таңба қоссаңыз, оның ұзындығы 2^10 байт болады, ол ақпараттық технология сияқты кейбір салаларда қолданылады. Бұл жолдағы әр таңба (соның ішінде, жол соңындағы тырнақшалар) бір байттан тұрады, яғни 8 битті құрайды. Бит – ақпараттың негізгі бірлігі, ол бір ғана «иә» немесе «жоқ» мәнін көрсетеді. Сондықтан, бір әріптегі ақпарат көлемін 5 битпен өлшеуге болады (өйткені 2^5 = 32, ал ағылшын тілінде 26 әріп бар), бірақ біз сандар, үлкен/кішкенә әріптер, символдар (мысалы, {} $ # * &%! ` ~), бос орындар және тағы да басқаларды қолданамыз. Компьютер жадында олар 01010100 (T әрпін көрсетеді) сияқты екілік тізбек түрінде көрсетілуі мүмкін, әдетте бұл бір миллион он мың бір жүзден '0b' префиксімен (мысалы, 0b01010100) ажыратылады. Латын тіліндегі «Пәктік дұға» 296 байттан тұрады. Эдгар Аллан Поның «Амонтилладоның шарабы» атты қысқа әңгімесі Project Gutenberg-те сығылмаған қарапайым мәтін файлы ретінде 12,843 байт көлемде сақталған; бұл 12,8 килобайт (1000-ға бөлінген) немесе 12,5 кибибайт (1024-ке бөлінген). Оскар Уайльдтың «Дориан Грейдің портреті» романы да Project Gutenberg-те сығылмаған қарапайым мәтін файлы ретінде орналасқан, оның көлемі 428,952 байт; бұл 428,95 килобайт (1000-ға бөлінген) және 418,90 кибибайт (1024-ке бөлінген). «Ұлы үміттер» 994,639 байт, ал «Моби Дик» 1,191,763 байт көлемде.