Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландияға тән қазық түрі.
Type of bagpipe native to Scotland
Ұлы таулы қазық (a' phìob mhòr – 'үлкен құбыр') – Шотландияға тән қазық түрі және Ұлы ирландиялық әскери қазықтарының шотландтық аналогы. Ол британдық әскерде және әлемнің түкпір-түкпіріндегі қазық тобында қолданылуы арқасында кеңінен танымал болды. Кез келген түріндегі қазық алғаш рет 1400 жылдар шамасында Шотландияда кездеседі. Шотландиядағы қазықтар туралы ең алғашқы жазбалар әскери контекстте кездеседі, және осы контекстте Ұлы таулы қазық британдық әскерде орнығып, бүгінгі таңда кең таралған даңққа ие болды. Ал Португалиядан Ресейге дейінгі Еуропадағы басқа қазықтар дәстүрлері 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында көбінесе құлдырап кетті. Әскери және азаматтық қазық тобындағы рөлімен кеңінен танымал болғанымен, Ұлы таулы қазық пиобайрхед, ceòl mòr немесе жай ғана пиброх деп аталатын жеке орындаудың виртуоздық стилі үшін де қолданылады. Ғасырлар бойы дамып келген Ұлы таулы қазықтар, шамамен 18-шы ғасырда өзінің ерекше қазіргі түріне жеткен.
The great Highland bagpipe (a' phìob mhòr 'the great pipe') is a type of bagpipe native to Scotland, and the Scottish analogue to the great Irish warpipes. It has acquired widespread recognition through its usage in the British military and in pipe bands throughout the world. The bagpipe of any kind is first attested in Scotland around 1400. The earliest references to bagpipes in Scotland are in a military context, and it is in that context that the great Highland bagpipe became established in the British military and achieved the widespread prominence it enjoys today, whereas other bagpipe traditions throughout Europe, ranging from Portugal to Russia, almost universally went into decline by the late 19th and early 20th century. Though widely famous for its role in military and civilian pipe bands, the great Highland bagpipe is also used for a solo virtuosic style called pìobaireachd, ceòl mòr, or simply pibroch. Through development over the centuries, the great Highland bagpipes probably reached something like their distinctive modern form in the 18th century.
Тарих
Шотландияға сыбызғының әкелінуіне қатысты түрлі деректер бар болғанымен, нақты дәлелдер шамамен 15 ғасырға дейін шектеулі. Бір клан әлі күнге дейін 1314 жылы Баннокберн шайқасында қолданылған деген әңгіме бар сыбызғы жиынтығының қалдықтарын сақтап келеді, алайда бұл талаптың растығы күмәнді. Сыбызғы туралы көптеген ежелгі аңыздар мен әңгімелер мистральдар мен ауызша дәстүр арқылы жеткен, бірақ олардың бастауы қазір жоғалып кеткен. Дегенмен, шотланд сыбызғыларына қатысты мәтіндік дәлелдер 1396 жылы, Перттің Солтүстік Инч шайқасының жазбаларында "соғыс сыбызғыларының" шайқасқа әкелінгені туралы айтылады. Бұл сілтемелер шотланд сыбызғыларының бар екенін көрсетеді, ал Таулы аймаққа тән сыбызғының алғашқы кездесуі 1598 жылы жазылған және кейіннен «Шотландияның шағымы» атты шығармада жарияланған өлеңде кездеседі: «Жоғары таулы сыбызғылар, шотланд және ирландтық / Өлім жарлайтын клаксонның дауысы естілсін». 1746 жылы, Кулоден шайқасында Якобиттерді жеңгеннен кейін, Ганновер үкіметіне адал король Георг II, галли мәдениеті мен шотланд кландық жүйесін әлсірету арқылы Таулы аймақты Ұлыбританияға ассимиляциялауға тырысты. Алайда, 1746 жылғы тыйым салу туралы заңның Таулы аймақтың сыбызғыларын тыйым салғаны туралы жиі айтылатын мәлімдеме, заңның өзінде де, осы заң бойынша сыбызғы ойнағаны немесе иеленгені үшін қудаланғандар туралы ешқандай жазбада да расталмайды. Дегенмен, клан басшыларының билігі мен демеушілігінің жоғалуы және кең тараған эмиграция оның төмендеуіне әсер етті. Тезірек Таулы аймақтың халқының керемет сарбаздар екені анықталды және XVIII ғасырдың екінші жартысында Таулы аймақтан бірнеше полк құрылды. Бұл полктердегі сыбызғышылардың ерте тарихы толыққанды жазылмаған болса да, олардың ерте кезеңде полктерде болғандығына және 19 ғасырда шайқасқа сыбызғы тартып кіргені туралы көптеген деректер бар. Бұл практика Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін жалғасты, бірақ ерте шайқастардың жоғары шығындылығына байланысты тоқтатылды. 51-ші Таулы дивизия 1943 жылғы 23 қазанда Эль-Аламейн шайқасының екінші кезеңінде жаудың қатарларына шабуыл жасағанда бұл дәстүрді қайта жаңғыртты. Әр шабуылдаушы ротаға сыбызғышы жетекшілік етті, олар басқа бөлімшелерге қай Таулы полкіне тиесілі екенін анықтауға көмектесетін әуендер орындады. Шабуыл сәтті аяқталғанымен, сыбызғышылардың көп шығынға ұшырағанына байланысты, олар соғыс кезінде қайтадан қолданылмады. Саймон Фрейзердің жеке сыбызғышы, 15-ші лорд Ловаттың Билл Миллин, 1944 жылғы 6 маусымда Нормандиядағы Сворд-Бичке түскен 1-ші арнайы қызмет бригадасымен бірге болды. Ловаттың өтініші бойынша ол жағажай бойымен жүріп, от астында сыбызғы ойнады. Калгари Хайлендерс 1944 жылғы шілдеде Нормандиядағы алғашқы шайқаста роталық сыбызғышыларын қолданды, бірақ соғыс аяқталғанға дейін оларды қайтадан қолданбады. Сыбызғыны соғыс кезінде соңғы рет қолдану 1967 жылы Адендегі төтенше жағдай кезінде болды, онда Аргилл және Сазерленд таушыларының 1-ші батальоны Крейтер ауданына полк марштарын ойнап кірді.
Though popular belief sets varying dates for the introduction of bagpipes to Scotland, concrete evidence is limited until approximately the 15th century. One clan still owns a remnant of a set of bagpipes said to have been carried at the Battle of Bannockburn in 1314, though the veracity of this claim is debated. There are many ancient legends and stories about bagpipes which were passed down through minstrels and oral tradition, whose origins are now lost. However, textual evidence for Scottish bagpipes is more definite in 1396, when records of the Battle of the North Inch of Perth reference "warpipes" being carried into battle. These references may be considered evidence as to the existence of particularly Scottish bagpipes, but evidence of a form peculiar to the Highlands appears in a poem written in 1598 and later published in The Complaynt of Scotland which refers to several types of pipe, including the Highland: "On hieland pipes, Scotte and Hybernicke / Let heir be shraichs of deadlie clarions." In 1746, after the forces loyal to the Hanoverian government had defeated the Jacobites in the Battle of Culloden, King George II attempted to assimilate the Highlands into Great Britain by weakening Gaelic culture and the Scottish clan system, though the oft repeated claim that the Act of Proscription 1746 banned the Highland bagpipes is not substantiated by the text itself, nor by any record of any prosecutions under this act for playing or owning bagpipes. However, the loss of the clan chief's power and patronage and widespread emigration did contribute to its decline. It was soon realised that Highlanders made excellent troops and a number of regiments were raised from the Highlands over the second half of the eighteenth century. Although the early history of pipers within these regiments is not well documented, there is evidence that these regiments had pipers at an early stage and there are numerous accounts of pipers playing into battle during the 19th century, a practice which continued into World War I when it was abandoned after the early battles, due to the high casualty rate. The custom was revived by the 51st Highland Division for their assault on the enemy lines at the start of the Second Battle of El Alamein on 23 October 1943. Each attacking company was led by a piper, playing tunes that would allow other units to recognise which Highland regiment they belonged to. Although the attack was successful, losses among the pipers were high, and they were not used in combat again during the war. Bill Millin, the personal piper of Simon Fraser, 15th Lord Lovat, was at the landing of 1st Special Service Brigade at Sword Beach on 6 June 1944 in Normandy. At Lovat's request he marched up and down the beach playing his pipes under fire. The Calgary Highlanders had company pipers play during the unit's first battle in Normandy in July 1944, but likewise refrained from using pipers again for the rest of the war. A final use of the pipes in combat was in 1967 during the Aden Emergency, when 1st Battalion, The Argyll and Sutherland Highlanders were led into the rebel held Crater district by their pipe major playing the regimental marches.
Дизайн
Ұлы таулық сыбызғысы бас сыбызғы, гобой және кларнет сияқты, үрмелі аспаптар класына жатады. Ол қос қамысты аспап ретінде жіктеледі, бірақ қамыстардың барлығы ағаштан жасалған "саптамалардың" ішінде жабық, ал көптеген басқа үрмелі аспаптар сияқты ауызбен тікелей ойнатылмайды. Ұлы таулық сыбызғының төрт қамысы бар: әнші қамысы (қос), екі тенор қамысы (бір) және бір бас қамысы (бір). Қазіргі заманғы жиынтықта қап, әнші, үрлегіш, екі тенор және бір бас қамысы болады. Әншінің гаммасы миксолидиялық ладта, жетінші сатысы төмендетілген. Оның диапазоны тоникадан бір тон төмен және бір октава жоғары. Дрондар осы тоникалық нотаға, яғни A (нақтырақ айтқанда A4) дейін күйлендіріледі. Әншінің гаммасының тоғыз нотасы: "төменгі G, төменгі A, B, C (C нотасы ретінде дыбысталады), D, E, F (F нотасы ретінде дыбысталады), жоғары G және жоғары A". Дегенмен, көптеген сыбызғы шеберлері мен сыбызғы тобының A нотасы қазіргі уақытта 470–480 Гц шамасында, ал стандартты B4 нотасы 466,16 Гц-қа қарағанда сәл жоғары. Сондықтан гамма A, B, C, D, E, F, G, A, B ноталарына жақын дыбысталады және оны D-мажорда транспозициялық аспап деп санауға болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, ол бұрын төмен болған, жазбалар мен сақталған аспаптар осыны дәлелдейді. Таулық сыбызғы музыкасы D мажорлық тональностьда жазылады, онда C және F ноталары диезбен белгіленеді (нота таңбасы көбінесе партитурадан шығарылады), бірақ кейбір пьесалар ғана D мажорлық тональностьда болады. Хроматикалық ноталардың болмауына байланысты, тональностьды өзгерту – ладты өзгертуге тең; пьесалар A миксолидиялық (көбінесе), D мажор, B минор немесе кейде E дорийлік ладтарда болады. Концерттік биіктікте (пианинодағы ноталар) бұл B миксолидиялық, E мажор, C эолиялық немесе кейде F дорийлік болады. Дәстүр бойынша, кейбір ноталар таза интонациядан сәл ауытқуы мүмкін. Мысалы, кейбір ескі сыбызғыларда D және жоғары G ноталары сәл жоғары болады. Форсайттың (1935) сөзіне сүйенсек, C және F тесіктері дәстүрлі түрде B және D, және E және G тесіктері арасындағы орталық нүктеде тесілген, нәтижесінде таза интонациядан шамамен төрттен бір тондық айырмашылық пайда болады, бұл джаздағы "көк" нотаға ұқсас. Дегенмен, бүгінгі таңда әншінің ноталары әдетте миксолидиялық гаммаға таза интонациямен күйлендіріледі, G нотасы гармониялық жетіншіге күйлендіріледі, ол таза минор жетінші немесе тең темпераментті минор жетіншіге қарағанда айтарлықтай төмен. Екі тенор дроны әншінің негізгі нотасынан (төменгі A) бір октава төмен, ал бас дроны екі октава төмен. Басқа да күйлендірулердің мысалдары құжатталған: Форсайт үш дәстүрлі дрон күйлендіруін тізімдейді: Эллис, A3–A3–A2; Глен, A4–A4–A2; және Маккей, G3–B3–C2. Заманауи жетістіктерге сенімді синтетикалық дрон қамыстары, сондай-ақ былғары қаптарға қарағанда ылғалдылықты жақсырақ ұстайтын синтетикалық қаптар кіреді. Әнші қамысы әдетте қамыстан жасалады. Әншіге синтетикалық қамыстар алуға болады, бірақ бұл жиі кездеспейді. Қамыстың ылғалдылығына байланысты қамыстың биіктігі өзгереді, яғни ойналған кезде олар күйден шығады. Дрон қамыстары да жақында ғана қолданыла бастады, бірақ қазір көптеген сыбызғы шеберлері қамыс қамыстарды синтетикалық қамыстармен ауыстырды. Қамыс дрон қамыстары өте сенімсіз; олар ескертусіз жұмыс істеуін тоқтатуы мүмкін және ойналған кезде биіктігін өзгерте алады. Синтетикалық қамыстар әлдеқайда сенімді, оларды пайдалану оңай және олар биіктігін өзгертпейді, яғни дрон бір-біріне күйленгеннен кейін олар сол күйде қалады және тек әншіге күйлендіріледі.
The great Highland bagpipe is classified as a woodwind instrument, like the bassoon, oboe, and clarinet. Although it is further classified as a double reed instrument, the reeds are all closed inside the wooden "stocks", instead of being played directly by mouth as most other woodwinds are. The great Highland bagpipe actually has four reeds: the chanter reed (double), two tenor drone reeds (single), and one bass drone reed (single). A modern set has a bag, a chanter, a blowpipe, two tenor drones, and one bass drone. The scale of the chanter is in Mixolydian mode, which has a flattened seventh scale degree. It has a range from one whole tone lower than the tonic to one octave above it. The drones are tuned to this tonic note, called A (specifically A4). The nine notes of the chanter scale are "low G, low A, B, C (sounds as a C), D, E, F (sounds as a F), high G, and high A". However, the A pitch of most pipers and pipe bands currently is somewhere around 470–480 Hz, which is actually sharper than standard pitch B4 at 466.16 Hz. So the scale actually sounds closest to A, B, C, D, E, F, G, A, B, and can be considered a transposing instrument in D flat major. Historically it was indeed flatter, as evidenced by recordings, and extant instruments. Highland bagpipe music is written in the key of D major, where the C and F are sharp (despite the key signature usually being omitted from scores), however only some tunes are in D major. Due to the lack of chromatic notes, to change key is also to change modes; tunes are in A Mixolydian (most commonly), D major, B minor, or occasionally E Dorian. In concert pitch (notes on the piano) it will be B Mixolydian, E major, C Aeolian, or occasionally F Dorian. Traditionally, certain notes were sometimes tuned slightly off from just intonation. For example, on some old chanters the D and high G would be somewhat sharp. According to Forsyth (1935), the C and F holes were traditionally bored exactly midway between those for B and D and those for E and G, respectively, resulting in approximately a quarter tone difference from just intonation, somewhat like a "blue" note in jazz. Today, however, the notes of the chanter are usually tuned in just intonation to the Mixolydian scale, with the G tuned to the harmonic seventh which is significantly flatter than the just minor seventh or the equal temperament minor seventh. The two tenor drones are an octave below the keynote of the chanter (low A), and the bass drone two octaves below. There are some documented examples of other tunings: Forsyth lists three traditional drone tunings: Ellis, A3–A3–A2; Glen, A4–A4–A2; and Mackay, G3–B3–C2. Modern developments have included reliable synthetic drone reeds as well as synthetic bags that deal with moisture arguably better than hide bags. The chanter reed is typically made out of cane. It is possible to get synthetic reeds for chanters but it is not very common. The cane reeds change pitch as the moisture levels change, meaning that as they are played they go out of tune. Until recently drone reeds were also cane but now many pipers have replaced cane reeds with synthetic reeds. Cane drone reeds are incredibly unreliable; they could stop working without warning and also change pitch as they are played. Synthetic reeds are much more reliable, they are easier to use and don't change pitch meaning once the drones are tuned to each other they will stay there and only have to be tuned to the chanter.
Материалдар
Таулы сырнайлар бастапқыда шырша, лабурн және бокс ағашы сияқты қолжетімді жергілікті ағаштардан жасалған. Кейіннен, отарлау мен сауданың кеңеюі экзотикалық ағаштарға қол жеткізуді қамтамасыз еткенде, кокус (Кариб теңізінен), эбони (Батыс Африкадан және Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азиядан) және Африка қара ағашы (Сахара асты Африкадан) сияқты тропикалық қатты ағаштар 18-ші ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында стандартқа айналды. Қазіргі кезде синтетикалық материалдар, әсіресе Полипенко, кең таралды, әсіресе құбыр тобында, мұнда сырнайлардың біркелкілігі қажет. Сырнайлардың әшекейлемелері пил сүйегі, мүйіз, никель, неміс күмісі, күміс, тот баспайтын болат, пил сүйегінің имитациясы (көбінесе каталин немесе құбырлар жасалған жылға байланысты бакелит) немесе басқа экзотикалық ағаштардан жасалуы мүмкін.
Highland pipes were originally constructed of such locally available woods as holly, laburnum, and boxwood. Later, as expanding colonisation and trade provided access to more exotic woods, tropical hardwoods including cocuswood (from the Caribbean), ebony (from West Africa and South and Southeast Asia) and African blackwood (from sub Saharan Africa) became standard in the late 18th and early 19th century. In the modern day, synthetic materials, particularly Polypenco, have become quite popular, especially among pipe bands where uniformity of chanters is desirable. Ornamentation on stands of pipes can be made from: ivory, horn, nickel, German silver, silver, stainless steel, imitation ivory (often catalin or possibly bakelite depending on the year the pipes were made), or other exotic woods.
Музыка
Көптеген басқа музыкалық аспаптармен салыстырғанда, үлкен Хайленд сыбызғысы ауқымымен (тоғыз нота), динамиканың болмауымен және сыбызғыдан ауаның үздіксіз ағынының нәтижесінде мәжбүр легато стилімен шектеледі. Үлкен Хайленд сыбызғысы – жабық қамыс аспап, яғни төрт қамысы аспаптың ішіне толығымен орналасқан және ойнаушы ауыздың орналасуымен немесе тілмен аспаптың дыбысын өзгерте алмайды. Сондықтан ноталарды үрлеуді немесе тілмен дыбыстауды тоқтату арқылы бөліп ойнау мүмкін емес, сондықтан осы мақсатта "әшекейлер" деп аталатын грация ноталары мен грация ноталарының комбинациялары қолданылады. Екі немесе одан көп грация ноталарын пайдаланатын күрделі әшекейлерге екілеулер, таорлуаттар, лақтырулар, тұтқалар және бирілдер кіреді. Пиобайридке әдетте қолданылатын әшекейлер жиынтығы да бар, мысалы, дайр, ведар, чедар, дарадо, таорлуат және крунлуат. Осы әшекейлердің кейбіреулері 20-шы ғасырдың ағынында жеңіл музыкаға енген. Бұл әшекейлер ноталарды баса көрсету үшін де қолданылады, мысалы, ырғақты нотаны немесе басқа фраздау үлгілерін баса көрсету үшін. Осы үш жеке грация нотасы (G, D және E) ең көп қолданылады және көбінесе тізбектей ойналады. Барлық грация ноталары тез саусақ қозғалыстарымен орындалады, бұл қазіргі заманғы үрмелі аспаптардағы тілмен дыбыстауға немесе артикуляцияға ұқсас әсер береді. Тынығулар мен динамиканың болмауына байланысты, үлкен Хайленд сыбызғысының музыкасындағы барлық экспрессия әшекейлерді қолданудан және одан да көбінесе ноталардың ұзақтығын өзгертуден туындайды. Көбінесе үлкен Хайленд сыбызғысының музыкасы жоғары деңгейде ырғақтық тұрғыдан реттелген және құрылымдалған болғанымен, барлық үлкен Хайленд сыбызғысының музыкасын дұрыс фраздау ойнаушының фраза немесе өлшем ішіндегі белгілі бір ноталарды созу қабілетіне үлкен тәуелді. Әсіресе, әр фразаның негізгі және қосымша ырғақтары құрылымдалған. Алайда, әр ырғақтың ішкі бөліністері икемді. Үлкен Хайленд сыбызғысы үшін музыка пиобайрид пен жеңіл музыкаға бөлінеді. Шотланд гаэль тіліндегі pìobaireachd сөзі сөзбе-сөз "сыбызғымен ойнау" дегенді білдіреді, бірақ ол ағылшын тіліне piobaireachd немесе pibroch ретінде бейімделген. Гаэль тілінде, үлкен Хайленд сыбызғысының "үлкен музыкасы" ceòl mòr деп аталады. Ceòl mòr баяу "жер" бөлімінен (ùrlar) тұрады, бұл қарапайым тақырып, содан кейін осы тақырыптағы күрделене түсетін вариациялар сериясы және жерге оралумен аяқталады. Ceòl mòr стиліне жақсы демеушілік көрсеткен MacArthurs, MacGregors, Rankins және әсіресе MacCrimmons сыбызғышылар династияларымен дамыған және 17-шы ғасырда ерекше форма ретінде пайда болған сияқты. "Жеңіл музыка" ceòl beag деп те аталады. Ceòl beag марштарды (, , , , және т.б.), би күйлерін (әсіресе стратспейлер, роликтер, рогторлар және джигтер), баяу әуендерді және басқаларын қамтиды. Бәсекелестік мақсаттар үшін кең таралған комбинация – марш, стратспей және ролик (MSR). Сыбызғының күйі, оның күйін ескере отырып, басқа аспаптармен бірге сирек орындалады. Көптеген басқа аспаптар стандартты концерт биіктігінде (440 Гц) күйленді, ал сыбызғы шамамен 470–480 Гц жиілігінде күйленді. Питер Максвелл Дэвистің "Оркней тойы, Күн шығысымен" (1985) шығармасы да соңында үлкен Хайленд сыбызғысының жеке орындалуын қамтиды.
Compared to many other musical instruments, the great Highland bagpipe is limited by its range (nine notes), lack of dynamics, and the enforced legato style, due to the continuous airflow from the bag. The great Highland bagpipe is a closed reed instrument, which means that the four reeds are completely encased within the instrument and the player cannot change the sound of the instrument via mouth position or tonguing. As a result, notes cannot be separated by simply stopping blowing or tonguing, so grace notes and combinations of grace notes, called "embellishments", are used for this purpose. These are more complicated ornaments using two or more grace notes include doublings, taorluaths, throws, grips, and birls. There are also a set of ornaments usually used for pìobaireachd, for example the dare, vedare, chedare, darado, taorluath and crunluath. Some of these embellishments have found their way into light music over the course of the 20th century. These embellishments are also used for note emphasis, for example to emphasize the beat note or other phrasing patterns. These three single grace notes (G, D, and E) are the most commonly used and are often played in succession. All grace notes are performed rapidly, by quick finger movements, giving an effect similar to tonguing or articulation on modern wind instruments. Due to the lack of rests and dynamics, all expression in great Highland bagpipe music comes from the use of embellishments and to a larger degree by varying the duration of notes. Despite the fact that most great Highland bagpipe music is highly rhythmically regimented and structured, proper phrasing of all types of great Highland bagpipe music relies heavily on the ability of the player to stretch specific notes within a phrase or measure. In particular, the main beats and off beats of each phrase are structured. However, sub divisions within each beat are flexible. Music for the great Highland bagpipe is divided into piobaireachd and light music. The Scottish Gaelic word pìobaireachd literally means "piping", but it has been adapted into English as piobaireachd or pibroch. In Gaelic, this, the "great music" of the great Highland bagpipe is referred to as ceòl mòr. Ceòl mòr consists of a slow "ground" movement (ùrlar) which is a simple theme, then a series of increasingly complex variations on this theme, and ends with a return to the ground. The ceòl mòr style was developed by the well patronized dynasties of bagpipers MacArthurs, MacGregors, Rankins, and especially the MacCrimmons and seems to have emerged as a distinct form during the 17th century. "Light music" is also referred to as ceòl beag. Ceòl beag includes marches (, , , , etc. ), dance tunes (particularly strathspeys, reels, hornpipes, and jigs), slow airs, and more. A common combination, particularly for competition purposes, is the march, strathspey, and reel (MSR). Bagpipes are rarely played with other instruments due to their tuning. Most other instruments are tuned at standard concert pitch (440 Hz), whilst a bagpipe is tuned around 470–480 Hz. Peter Maxwell Davies' Orkney Wedding, With Sunrise (1985) also features a great Highland Bagpipe solo towards the end.
Мәдени рөл
Ұлы таулы сыбызғысы жеке және топтық аспап ретінде де маңызды рөл атқарады. Топтарда ол көбінесе сыбызғы тобының құрамында орындалады. Жеке орындаудың ерекше түрі – Мемлекет басшысының сыбызғышы лауазымы, бұл қызмет Виктория патшайым тұсында пайда болған.
The great Highland bagpipe plays a role as both a solo and ensemble instrument. In ensembles, it is generally played as part of a pipe band. One notable form of solo employment is the position of Piper to the Sovereign, a position dating back to the time of Queen Victoria.
Дүниежүзілік таралу
Ұлы таулы сыбызғыны жеке орындаушылар да, азаматтық және әскери сыбызғы оркестрлері де кеңінен пайдаланады, және қазір оны әлемнің көптеген елдерінде ойнайды. Ол әсіресе шотланд және ирланд диаспорасының үлкен саны бар аймақтарда, атап айтқанда Англия, Канада, АҚШ, Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африкада ерекше танымал.
The great Highland bagpipe is widely used by both soloists and pipe bands, both civilian and military, and is now played in countries around the world. It is particularly popular in areas with large Scottish and Irish emigrant populations, mainly England, Canada, the United States, Australia, New Zealand and South Africa.
Бұрынғы Британ империясы
Ұлы таулы сыбызғысын бұрын Ұлыбритания империясының құрамына кірген көптеген елдер де қабылдады, тіпті оларда шотландтық немесе ирландтық халқы болмағанмен. Олардың ішінде Үндістан, Пәкістан, Непал, Малайзия және Сингапур бар. Ұлы таулы сыбызғысы Африка мен Таяу Шығыстың кейбір аймақтарына да тарады, онда британдық әскердің сыбызғыны қолдануы жақсы әсер қалдырды. Сыбызғы Иордания, Египет және Оман сияқты араб елдеріне тарады, олардың кейбіреулерінде бұрыннан сыбызғы тарихы болған. Оманда бұл аспапты хаббан дейді және ол Маскат, Салала және Сохар сияқты қалаларда қолданылады. 1970 жылдары Уганда президенті Иди Амин жергілікті сыбызғы жасауды қолдау үшін африкалық қара ағаштың экспортталуын тоқтатты.
The great Highland bagpipe has also been adopted by many countries that were formerly part of the British Empire, despite their lack of a Scottish or Irish population. These countries include India, Pakistan, Nepal, Malaysia and Singapore. The great Highland bagpipe also spread to parts of Africa and the Middle East where the British military's use of pipes made a favourable impression. Piping spread to Arabic countries such as Jordan, Egypt and Oman, some of whom had previously existing bagpipe traditions. In Oman, the instrument is called habban and is used in cities such as Muscat, Salalah, and Sohar. In Uganda president Idi Amin forbade the export of African blackwood, to encourage local bagpipe construction, during the 1970s.
Тайланд
Ұлы шотланд сыбызғысы Таиландта да қабылданды; шамамен 1921 жылы король Рама VI Суа Па жабайы жолбарыстың корпусының марш жаттығуларына сүйемелдеу үшін бір жиынтыққа тапсырыс берді. Бұл – бұрын пи чава деп аталатын обруйдың үнімен жаттыққан корольдік күзетшілер бөлімі. Сыбызғы британ аралдарынан пайдалану жөніндегі нұсқаулықпен бірге келгенімен, ешкім оны қалай ойнауға болатынын білмеді, сондықтан фаготшы Кхун Саман Сианг Праджак британ елшілігіне барып, британдық сарбаздардан аспапты ойнауды үйренді, содан кейін корпустың қалған бөлігіне оқытушы болды. Тай және шотланд әндерін орындайтын бұл топ әлі күнге дейін Бангкоктағы Рама VI атындағы Вачиравут орта мектебінде жаттығуларын жалғастыруда.
The great Highland bagpipe was also adopted in Thailand; around 1921, King Rama VI ordered a set to accompany the marching exercises of the Sua Pa Wild Tiger Corps. This was a royal guard unit which had previously practiced to the sounds of an oboe called pi chawa. Although the bagpipes arrived from the British Isles with a user's manual, no one was able to figure out how to play them, so bassoon player Khun Saman Siang prajak went to the British Embassy and learned how to play the instrument with the British soldiers, and then became instructor to the rest of the Corps. The band, which plays Thai as well as Scottish tunes, still practices at Vachiravuth High School in Bangkok, which is named for Rama VI.
Бретань
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз армиясында қызмет еткен кейбір бретондық сыбызғы шеберлері шотланд полктерінің сыбызғы шеберлерімен байланысқа келіп, бірнеше керемет таулық сыбызғыларын үйлеріне әкелді, оларды бретондық сыбызғы шеберлері көшіре бастады. Полиг Монжаррет 1920-шы жылдардағы бритондық халық музыкасының кельт қайта жандануы кезінде Ұлы таулық сыбызғыны Бретаниге енгізуге жетекшілік етті, соның нәтижесінде багдад пайда болды – биниоу браз, бомбарда, барабандық бөлімдерді және соңғы жылдары саксофондар, труба және тромбон сияқты қосымша үрмелі аспаптар тобын қамтитын сыбызғы тобы. Багдад Кемпер, Кеврэнн Алре, Багдад Бриг және Багдад Кап Кавал сияқты белгілі багдадтар бар. Бриттаниде Ұлы таулық сыбызғы биниоу браз деп аталады, ал дәстүрлі кішкентай бретондық сыбызғы биниоу кож деп аталады. Бриттанидегі таулық сыбызғының ерекшелігі – C тонында (шотландтық "B" тоны; жоғарыдағы күйге келтіру туралы ескертулерді қараңыз) сәл қысқа резонансторлар жасалуы, осы тонда ойналатын көптеген пьесалар тоникалық резонанстормен сүйемелденеді. Көптеген багдад шеберлері екі жиын сыбызғыны сақтайды, біреуі стандартты B (шотландтық "A") тонында, екіншісі C тонында, ал тұтас сюита C тонында орындалуы мүмкін.
During the First World War, some Breton pipers serving in the French Army came in contact with the pipers of Scottish regiments, and brought back home a few great Highland bagpipes which Breton pipe makers started copying. Polig Monjarret led the introduction of the Great Highland bagpipe to Brittany during the Celtic revival of the 1920s Breton folk music scene, inventing the bagad, a pipe band incorporating a binioù braz section, a bombarde section, a drums section, and in recent years almost any added grouping of wind instruments such as the saxophones, and brass instruments such as the trumpet and trombone. Well known bagadoù include Bagad Kemper, Kevrenn Alre, Bagad Brieg and Bagad Cap Caval. In Brittany, the great Highland bagpipe is known as the binioù braz, in contrast to the binioù kozh, the small traditional Breton bagpipe. One notable development of the Highland bagpipe in Brittany is the creation of slightly shorter drones in C (Scottish "B"; see notes on tuning above), so that the many tunes played in that key will have drone accompaniment in the tonic. Many bagad pipers will keep two sets of pipes, one in standard B (Scottish "A") and one in C, and a whole suite may be performed in C.
Белгілі топтар
Әлемдегі ең танымал түтік топтарының қатарында Шоттс және Дайкхед Каледония түтік тобы, Саймон Фрейзер университетінің түтік тобы (SFUPB), Инверарай және округтік түтік тобы, Фельдмаршал Монтгомери түтік тобы, Сент-Лоуренс О’Тул түтік тобы және қазіргі әлем чемпиондары People Ford Boghall және Bathgate Caledonia түтік тобы бар. Олардың бәрі Дүниежүзілік түтік тобы чемпионатында жеңіс тойқаған.
Some of the most famous pipe bands in the world are the Shotts and Dykehead Caledonia Pipe Band, Simon Fraser University Pipe Band (SFUPB), The Inveraray & District Pipe Band, The Field Marshal Montgomery Pipe Band, The St. Laurence O'Toole Pipe Band and the reigning world champions Peoples Ford Boghall and Bathgate Caledonia Pipe Band, all of which have won the World Pipe Band Championships.