Кіріспе

Музыкалық ансамбльдер класы

Түтік тобы – бұл түтікшілер мен барабаншылардан тұратын музыкалық ансамбль. Әскери түтік топтарында қолданылатын «түтік пен барабан» термині де жиі кездеседі. Түтік тобының ең көп таралған түрі – Ұлы таулық сыбызғыны ойнайтын түтікшілер бөлімі, тұмсық барабаншылар бөлімі (көбінесе «жанама барабаншылар» деп аталады), бірнеше тенор барабаншылар және әдетте бір, кейде екі бас барабаншыдан тұрады. Тенор барабаншылар мен бас барабаншы жиынтығында «бас бөлімі» (немесе Солтүстік Америкада «орта бөлім») деп аталады, ал барабаншылар бөлігінің барлығы барабан корпусы деп аталады. Топ түтік жетекшісінің басшылығымен жүреді; парад кезінде топты барабан жетекшісі шүберекпен басқарады. Түтік тобының стандартты құрамына 6-25 түтікші, 3-10 тұмсық барабаншы, 1-6 тенор барабаншы және 1 бас барабаншы кіреді. Кейде бұл құрамға қосымша аспаптар (мысалы, қосымша соққы аспаптары немесе клавишалы аспаптар) қосылып, кеңейтіледі, бірақ мұндай өзгерістер көбінесе концерттерде жасалады. Түтік топтарының тарихы 19 ғасырда Ұлыбритания армиясының шотланд полктерінде басталды. Содан кейін бұл дәстүр Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, АҚШ сияқты бұрынғы британдық колонияларға, сондай-ақ Ұлттар Достастығы құрамына тарады. Бұған қоса, көптеген елдер бұл дәстүрді қабылдады, әсіресе кельт тамырлары бар аймақтарда: Ирландия (шамамен 1900 жыл), Солтүстік-Батыс Францияның Бретань аймағы (1940 жылдар) және Солтүстік Испанияның Галисия, Астурия және Кантабрия аймақтары.

Тарих

Құбырлар тобының тамыры әскери ортаға қатысты, бірақ оның бастауы белгісіз, себебі сол кездегі полктердің тарихи жазбалары құбырларға тікелей назар аудармаған, тек кейбір деректерді қамтиды. Корольдік Шотландия құбырлар оркестрі қауымдастығы әскери құбырлар тобының пайда болуын 1800 жылдардың басына дейін іздейді, сол кезде әскерлерге ұзақ сапарларда қарқынды ұстау және моральдық жағдайды көтеру міндеті жүктелген. Құбырлардың бүкіл әлемге таралуы тікелей британдық колониялық кеңеюмен байланысты. Британ армиясының және шотланд эмигранттарының қызметіндегі құбыршылар мен барабаншылар дәстүрлі музыканы және онымен байланысты мәдениетті әкелді. Құбыршылардың ең ерте заманнан-ақ полктерде қызмет еткені белгілі; «Корольдік шотландтар» полкінде құбыршылар туралы жазбалар 17 ғасырдың басына дейін жетеді. Осы кезеңде, әскерлер құбыршыларды жеке қызметке алды, бірақ көптеген әскерлер де қызмет барысында құбыр тартуды үйренді. Бұл жағдай 1840 жылдарға дейін сақталды, содан кейін королева Викторияның таулық мәдениетке деген құштарлығы Соғыс министрлігінің шешіміне әсер етті, нәтижесінде таулы полктердің әрбір батальонына бес құбыршы және құбырлар оркестрінің жетекшісі бекітілді. Британ армиясы осы күнге дейін осыған ғана қаржы бөледі. Батальонның құбырлар оркестріндегі қосымша құбыршылар батальон офицерлерінің қаражаты есебінен жабдықталды және жабдықталады. Осы кезде құбыршылар барабаншылармен бірге ойнай бастады, бұл 15 ғасырдан бері Швейцарияда бар болған флейта мен барабан оркестрлерінің үлгісі болды. Барабанның өзі әскери құрылымдардың пайда болуымен бірдей көне, ал оның бастапқы мақсаты – ұрыс алаңында тактикалық қимылдарды беру және марш кезінде ырғақты ұстау болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде құбырлар тобы Шотландияның ішінде де, сыртында да танымал бейнесіне айналды. Ұлы соғыста көптеген әскери құбыршылар қаза тапты немесе жарақат алды, ал шектеулерде ойнауға тыйым салынғанша ойнауды жалғастырды. Бірақ бұл тыйым әрқашан сақталмады; 1916 жылы ерлік көрсеткені үшін канадалық құбыршы Джеймс Ричардсон Виктория орденімен марапатталды. Құбырлар кейде шайқасқа да ойнап кірді, атап айтқанда Эль-Аламейн, Диппе, Нормандия жағалаулары және Рейн өзенінен өту кезінде. Калгари Хайлендерлері Нормандиядағы 67-ші төбеде алғаш рет шайқасқа кірді, сол кезде рота құбыршылары ойнады; бұл полктің осылай әрекет еткен жалғыз жағдайы болды. Әскери құбыршылар екі Перс шығанағы соғысында да қызмет етті.

Әскери құбырлар мен барабандар

Құбырлар әуендері әскери дәстүрдің көптен бері қалыптасқан бөлігі, әсіресе Ұлыбританияда және оның бұрынғы колонияларында. Көптеген бірдей стандартты әуендер әскери және азаматтық құбырлар оркестрлерінің репертуарында кездеседі, сондай-ақ музыкалық стиль, тарихи және музыкалық ықпалдар, киім-кешек және мінез-құлық жағынан көптеген ұқсастықтар бар. Британ армиясының оркестрлеріндегі әскери музыканттар, әдетте толық уақытты музыканттар ретінде, соғыс даласында медициналық көмекшілердің екінші рөлін атқаруға міндетті. Алайда, көбінесе шотландтық немесе ирландтық жаяу әскер полкіндегі құбырлар мен барабандардағы сарбаздар толық даярланған жаяу әскерлер болып табылады, олар автомат немесе миномет взводының, шабуыл жасаушы пионерлердің немесе мылтық взводының құрамына кіреді. (Бұл ағылшын немесе Уэльс жаяу әскер полкіндегі барабандар корпусына ұқсас, бірақ олардың сыбызғы мен барабан дәстүрі таулы аймақтың құбырларынан мүлдем бөлек). Сондықтан, музыканттардан басқа, құбырлар мен барабаншылар да білікті жауынгерлер болуы керек. Корольдік армия музыкасына жататын музыканттардан айырмашылығы, құбырлар мен барабаншылар қызмет ететін полкке қарасты және ең алдымен жауынгерлер. Әсіресе, құбыршылар соғыстағы жауынгерлерге күш-қуат сыйлаудың ғасырлар бойы сақталған дәстүрін ұстанып келеді, бұл дәстүр Шотландияның кландық жүйесінде кем дегенде 16 ғасырға дейін тамыр тартады. Әлемнің басқа бөліктерінде әскери құбырлар оркестрлері көбінесе резервтік полктердің құрамына кіреді және өз қатарына азаматтық мүшелерді де тартады. Британ армиясы өз құбырлар мен барабандарын оқыту орталығын, Армияның құбыр музыкасы және таулы барабандар оқу мектебін, Шотландияның Эдинбург қаласында орналастырған. Британ армиясының полкінің құбырлары мен барабандарының құбыршысы немесе барабан майоры болу үшін үміткерлер мектепте бірқатар курстарды сәтті аяқтауы керек.

Музыка

Құбыр оркестрлері ойнайтын музыка көбінесе шотланд, ирланд және бретон дәстүрлерінен алынған музыкадан тұрады, ол дәстүрлі халық әндері мен билері немесе құбырларға бейімделген танымал музыка түрінде кездеседі. Типикалық құбыр оркестрлерінің формаларына марштар, баяу әуендер, джигтер мен рилдер, сондай-ақ стратспейлер жатады. Соңғы жылдары жаңа формаларға, әсіресе сюита жанрына ерекше назар аударылуда. Құбыр оркестрі үшін жазылған сюитаның көрнекті мысалы – Дон Томпсонның 1987 жылғы «Скайға саяхат» шығармасы. Дәстүрлі құбыр оркестрінде әр аспап тобының музыкадағы өз рөлі болады. Әдетте, құбыршылар мелодиялық және гармониялық материалды орындайды, ал жанындағы барабаншылар ырғақты өзара әрекеттесетін қосымша бөлімді ұсынады. Тенор барабаншылары ырғақтық импульстарды қамтамасыз етеді, ал бас барабаншы ырғақты нығайтып, берік және тұрақты соққы береді.

Құбыр секциясы

Сазгерлер музыканың барлық әуендік материалына жауапты. Жалпы айтқанда, барлық сазгерлер өздерінің әншілерінде бірдей әуенді орындайды, ал олардың дрондары гармониялық қолдау көрсетеді және дыбысты толықтырады. Саздық бөлімде гармония жазылған кезде, ол әдетте екі бөліктен тұрады және көбінесе 2:1 қатынаста ұсынылады (ойнаушылардың үштен екісі әуенде, ал үштен бірі гармониялық бөлікте орындайды). Әншінің шектеулі диапазонынан туындап, гармониялық мүмкіндіктер де шектеулі, бірақ құбырлы оркестрде жақсы жазылған гармония өте тиімді болуы мүмкін. Құбырлы оркестр гармониясы кейде «секундтар» деп аталады, бірақ бұл тек екінші бөлікке қатысты, ал екінші интервалға емес. Шындығында, құбырлы оркестр гармониялық бөлімдерінде секундтық интервалдар тек өтпелі түрде ғана сирек кездеседі. Оның орнына, таза интервалдар, мысалы, таза төртінші және таза бесінші, тіпті көбірек, параллель үшінші және алтыншы интервалдар баса назар аударады. Заманауи аранжировкаларда гармония мен әуеннің бірігуі «қарсы әуен» деп аталады. Қарсы әуен гармониялық бөлікке ұқсас, бірақ оның өзіндік әуендік желісі бар. Қарсы әуен мүлдем басқа тақырыптық көзқарасқа ие болуы мүмкін және әуендік біркелкіліктің ағыны мен атмосферасын күрт өзгерте алады. Бұл техника құбырлы оркестрде салыстырмалы түрде жаңа, және көп жағдайда толық біркелкілікте орындау үшін шеберлік пен уақытты қажет етеді.

Барабандар корпусы

Құбырлы оркестрдің барабандар корпусы – биік тау барабандарын ойнайтын барабаншылар бөлімінен және бас бөлімінен тұрады. Құбырлы оркестрлердің алғашқы жылдарында арқанмен керілген барабандар көп қолданылды, бірақ қапшықтың дыбыс биіктігі жоғарылаған сайын барабандар корпусынан ашық әрі жарқын дыбыс талап етілді. Қазіргі құбырлы оркестр барабаншылары өте тығыз, тоқыма кевлар қабықтары бар барабандарда ойнайды, олар максималды кернеуге арналған, нәтижесінде өте айқын және күшті дыбыс шығарады. Бүгінгі барабанның конструкциясының арқасында ойнату өте жеңіл болғандықтан, музыканттар өте күрделі және техникалық жағынан қиын үлгілерді орындай алады. Құбырлы оркестрдің барабандар корпусының міндеті – құбырды берік ырғақ негізімен және импульс сезімімен қолдау, сонымен қатар өзіне тән және қызықты контрапункттік мелодия құру. Барабандар корпусы орындайтын мелодия (немесе «барабан нотасы») көбінесе бастапқы үлгілерге негізделген, және жиі соло, унисон және контрапункттік бөлімдерден тұрады. Көптеген ноталардағы танымал үлгі – жетекші барабаншы фразаны ойнаса, бөлім оған жауап беруі. Бұл техника «секундтар» (кейде «чиптер» немесе «форте») деп аталады. Барабандар корпусы оркестрдің динамикасына да жауапты. Қапшықтың дыбысы тұрақты болғандықтан, барабандар корпусы ойнаудың қарқынын және кез келген уақытта ойнайтын музыканттар санын өзгерту арқылы ансамбльге динамикалық эффект қосады. Құбырлы оркестрлердегі стандартты тәжірибе – құбыр бөлімінің мелодиялардың дәстүрлі немесе стандартты аранжировкаларын, соның ішінде граценоталарды орындауы, ал барабан ноталарын көбінесе оркестрдің жетекші барабаншысы жасайды.

Бас бөлім

Бас секциясы (кейде орта секциясы деп те аталады) тенор домбырашыларынан және бас домбырашыдан тұрады. Олардың міндеті – бүкіл ансамбльге ырғақты қолдау көрсету. Осы тұрғыдан бас секциясы барабандар корпусына уақытты бақылау жауапкершілігін жүктеуге және барабан партияларына көбірек еркіндік беруге мүмкіндік береді. Әдетте, бас барабан тұрақты импульс береді, төменгі соққыда және такттың күшті соққыларында ойнайды, ал тенорлар осы импульсті қолдайды, көбінесе қосымша соққыларды, акценттерді және динамикалық әсерді қосады. Қазіргі заманғы тенор барабандары – құбырлар тобының салыстырмалы түрде жаңа элементі. Бұрынғы құбырлар тобында тенор домбырашылары жиі болғанмен, олар көбінесе "свинг тенорлар" болған, яғни музыканттар өздерінің таяқтарын әсем визуалды эффект үшін қозғаған, бірақ олар көбінесе ойнамайтын. Олар көбінесе безендірілген тенорлар ретінде танымал. Бүгінгі тенор домбырашылары дыбыстық барабандарда ойнайды және қандай дыбыстарды және қашан қолдану керектігін мұқият ойластырады. Дыбыстар құбырларға мелодиялық немесе гармониялық сүйемелдеуді қамтамасыз етуге көмектеседі, барабан корпусы мен құбыр корпусы арасында динамикалық ағын жасайды. Кейбір жағдайларда бес немесе алты тенор домбырашысы қолданылған, түрлі музыкалық жағдайларда қолдануға болатын жеке дыбыстардың кең спектрін ұсынады. Свинг, сондай-ақ безендіру де аталады, біршама өнер формасына айналды, барабаншылар бір уақытта немесе тізбектей ойнап, қозғалады. Тенор барабандары әлі де көбінесе жұмсақ иық белдігінде немесе тізгіште ойнатылады, бірақ иық белдігіндегі тенорлар да кейбір құбырлар тобында қолданылады.

Топтық нөмірлері

Бәсекелес топтар ең төменгі қатысушылар санына қатысты талаптарды сақтауға тиіс. Әдетте, бір топта кемінде 6 сыбызғышы, 2 барабаншы және 1 бас барабаншы болуы керек, бірақ бұл сан әртүрлі деңгейлерге байланысты шамалы өзгеруі мүмкін (деңгейлер туралы толық ақпарат төменде).

Униформа

Құбыр тобының формасы топтан топқа өзгеше болады. Дегенмен, әдеттегі форма гленгарри (бас киім), көйлек, галстук, жилет, жакет, килт, гетры және гилли брогтерінен тұрады. Көптеген құбыр тобы өздерінің шыққан жерін немесе тарихын көрсететін тартан суырып салады. Жақеттер мен жилеттер көбінесе қара түсті болады, ал көйлектер ыңғайлы болу үшін көбінесе қысқа жеңді болады. Әр топтың өзіндік галстугі болады, ол килт тартанымен үйлесімді болуы мүмкін, немесе кейде тек бір түсті болады. Жарыстарда форманың жақсы болуы маңызды; кейбір жарыстарда киім талаптары болады, мысалы, тек белгілі бір жакеттер, галстук міндетті түрде жағадан байланады және т.б. Құбыр тобы шараның ресмилігіне қарай киетін формасын өзгертеді. Өте ресми шараларда жакет кию қажет, ал ресмилігі төмен шараларда жакет киілмейді, тек жилет киіледі. Жартылай ресми шараларда жакет киілмейді, бірақ жилет астына ұзын жеңді көйлек киіледі. Бұл киімнің ресмилігін арттырады, бірақ ыңғайлылығын азайтады. Кейде жилет киілмейді, онда көйлек жеңі ұзын болуы керек. Пайп-мажордың формасы әдетте топтың басқа мүшелерінен ерекшеленеді. Олар кейде қауырсынмен безенілген дәстүрлі жоғары таулық киім киеді.

Жарыс

Жарысқа қатысу – әлемдегі көптеген трубалық топтардың басты назары. Жыл сайын, көбінесе көктемнен күзге дейінгі кезеңде, әлемдік трубалық топтар әртүрлі ареналарда, көбінесе Таулы аймақтар фестивальдерінде бір-бірімен жарысады. Көптеген топтар үшін бұл әдетте тамыздың екінші демалыс күндері өткізілетін Дүниежүзілік трубалық топтар чемпионатында мәресіне жетеді. Көптеген жарысқа қатысатын трубалық топтардың маусымында оннан астам мұндай жарыс болуы мүмкін. Еуропа (әсіресе Ұлыбритания мен Ирландия), Солтүстік Америка, Австралия және Жаңа Зеландияда белсенді жарысқа қатысатын трубалық топтар қауымдастықтары бар, бірақ бүкіл әлемнен жарысқа қатысатын топтар да бар. 1930 жылдан бері, Шотландиялық трубалық топтар қауымдастығы (қазіргі Корольдік шотландтық трубалық топтар қауымдастығы немесе RSPBA) құрылғаннан бастап, тамыз айында Глазгода жыл сайын «The Worlds» деп аталатын Дүниежүзілік трубалық топтар чемпионаты өткізіліп келеді. Жарысқа қатысатын топтар үшін әлем чемпионы атағы аса құнды, ал бұл шара жылдық дайындық, репетиция және жаттығулардың шыңы ретінде қарастырылады. Дәстүр бойынша, Дүниежүзілік чемпионаттың барлығы тамыз айында Глазго Гринде бір күні өткізіліп келді. Алайда, соңғы жылдары жарыс жұма және сенбі күндеріне бөлінді, жұма күні 1-сыныптың финалына іріктеу кезеңі өтті. Әдетте, екі күн бойы бірнеше жүз топ қатысады, олар әлемнің түкпір-түкпірінен келеді. Топтар ерте келсе, көптеген сыныптарда таңертеңгілікте өтетін іріктеу кезеңіне қатысуы керек. Іріктеу кезеңінің соңында үздік топтар кешке екінші турнирде ойнайды, оның нәтижесінде жалпы жеңімпаз анықталады. Жеңімпаз болу үшін 1-сынып топтары екі шарада өнер көрсетуі керек: March, Strathspey & Reel (немесе «сет»/MSR) – үш алдын ала дайындалған пьесадан тұратын шара, және Медли – топ таңдап, арандаған музыкалық үзінділерден тұратын шара. Медли байқауының ережелері өте еркін, тек ең аз және ең көп уақыт шегі (5:30 мен 7 минут аралығында) және орындалуы тиіс әртүрлі өлшемдер, сондай-ақ пьесаның басында орындалатын екі 3-темптік ролл (немесе «шабуыл») талап етіледі. «The Worlds» шарасында өнер көрсетуден басқа, халықаралық жарысқа қатысатын көптеген топтар Шотландияның жаз айларында өтетін шаралар маусымына қатысады. Мұндай шаралар көбінесе Таулы ойындарда өткізіледі, бірақ Шотландия, Ирландия және Солтүстік Ирландиядағы трубалық топтар жарыстары өздігінен жеке шара ретінде өткізілуі мүмкін. Бұл шаралардың сыныпталуы мен ұйымдастырылуы Дүниежүзілік чемпионатқа сәйкес келеді және оларды әдетте басқарушы трубалық топтар қауымдастығы басқарады. Дүниежүзілік трубалық топтар чемпионатынан басқа, RSPBA жыл бойы тағы төрт ірі чемпионат өткізеді: Шотландия, Ұлыбритания, Ұлыбритания және Еуропа чемпионаттары. Атауына қарамастан, бұл шаралар өздері аталған аймақтан келген қатысушылармен ғана шектелмейді және осы аймақтардан тыс топтардың қатысуы жиі кездеседі.

Бәсекеге қабілетті емес құбырлар

Көптеген түтікшілер тобы парадтарда және басқа да қоғамдық шараларда негізгі қызмет ретінде өнер көрсетеді. Мұндай топтар кейде "көшелік топтар" немесе "парадтық топтар" деп аталады. Кейбір әскери оркестрлер де осы санатқа жатады, олар жарыстар мен/немесе концерттердің орнына немесе оларды толықтырып, полк ішіндегі шараларға музыка сүйемелдейді. Соңғы жылдары концерттік өнеркөрсетулерге қызығушылық артып келеді. Мұндай концерттердің таза музыкалық атмосферасы дәстүрлі емес репертуарды зерттеуге мүмкіндік береді және түтікше тарту мен барабан шалу өнерін заманауи форматта көпшілікке таныстырудың тағы бір жолы болып табылады.

Багдад

Құбырлар тобы жанрын кеңейткен, көбінесе танылмаған түрі – Бретонь мәдени құбылысы болып табылатын багдад. Багдадтар 1930-шы жылдары Бретонь халықтық дәстүрінің кеңінен бұзылуына қарсы тұру үшін құрылған. Қазіргі заманғы багдад бину браз (Бретонь сыбызғысы), бомбарда бөлімі, барабан тобы және топқа қосылғанды тілейтін кез келген қосымша музыкалық аспаптардан тұрады. Көбінесе кларнеттер, мыс аспаптар (әдетте трубалар немесе саксофондар), гитаралар және биниостың басқа түрлері қосылады.