Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Советтік үштік компьютері
Ресейдегі өзен
Soviet ternary computer
the river in Russia
Сетунь (Сетунь) – 1958 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінде жасалған компьютер. Ол Сергей Соболев және Николай Брусенцовтың басшылығымен құрастырылған. Бұл заманауи үштік компьютерлердің ішіндегі ең жетілгені болды, ол басқа компьютерлерде кең таралған екілік логиканың орнына теңгерілген үштік сандар жүйесі мен үш мәнді үштік логиканы пайдаланды.
Setun (Сетунь) was a computer developed in 1958 at Moscow State University. It was built under the leadership of Sergei Sobolev and Nikolay Brusentsov. It was the most modern ternary computer, using the balanced ternary numeral system and three valued ternary logic instead of the two valued binary logic prevalent in other computers.
Шолу
Компьютер Мәскеу мемлекеттік университетінің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құрастырылды. Ол Казань математикалық зауытында өндірілді. 1959 жылдан 1965 жылға дейін, өндіріс тоқтағанға дейін, елу компьютер жасалды. Оперативтік жады 81 сөзден тұрды, әрбір сөз 18 триттен (үштік саннан) құралды, сонымен қатар магниттік барабанда 1944 сөз сақталды (барлығы шамамен 7 КБ). 1965 жылдан 1970 жылға дейін Мәскеу мемлекеттік университетінде оны алмастыру үшін стандартты екілік компьютер пайдаланылды. Бұл екілік компьютердің өнімділігі бірдей болғанымен, Setun-нан 2,5 есе қымбатқа түсті. 1970 жылы жаңа үштік компьютерлік архитектура – Setun 70 әзірленді. Эдсгер В. Дикстраның құрылымдық бағдарламалау идеялары осы компьютердің аппараттық құралында іске асырылды. Ықшам командалар жиынтығы Николай Брусенцовпен RISC архитектурасының принциптеріне тәуелсіз түрде әзірленіп, енгізілді. Setun 70 аппараттық архитектурасы Құрылымдық бағдарламалаудың әрекеттесу жүйесіне (DSSP) трансформацияланды. DSSP екілік компьютерлерде "Setun 70" архитектурасын имитациялайды, осылайша құрылымдық бағдарламалаудың артықшылықтарын қамтамасыз етеді. DSSP бағдарламалау тілінің синтаксисі Forth бағдарламалау тіліне ұқсас, бірақ базалық командалардың реті, әсіресе шартты секіру командалары басқаша. DSSP-ны 1980 жылдары Мәскеу мемлекеттік университетінде Николай Брусенцов пен докторанттар әзірледі. 32 биттік нұсқасы 1989 жылы іске асырылды.
The computer was built to fulfill the needs of Moscow State University. It was manufactured at the Kazan Mathematical plant. Fifty computers were built from 1959 until 1965, when production was halted. The characteristic operating memory consisted of 81 words of memory, each word composed of 18 trits (ternary digits) with additional 1944 words on magnetic drum (total of about 7 KB). Between 1965 and 1970, a regular binary computer was used at Moscow State University to replace it. Although this replacement binary computer performed equally well, it was 2.5 times the cost of the Setun. In 1970, a new ternary computer architecture, the Setun 70, was developed. Edsger W. Dijkstra's ideas of structured programming were implemented in the hardware of this computer. The short instructions set was developed and implemented by Nikolay Brusentsov independently from RISC architecture principles. The Setun 70 hardware architecture was transformed into the Dialogue System of Structured Programming (DSSP). DSSP emulates the "Setun 70" architecture on binary computers, thus it fulfills the advantages of structured programming. DSSP programming language has similar syntax to the Forth programming language but has a different sequence of base instructions, especially conditional jump instructions. DSSP was developed by Nikolay Brusentsov and doctoral students in the 1980s at Moscow State University. A 32 bit version was implemented in 1989.