Кіріспе

күні

1600 жылға дейінгі

394 жылы Фригид шайқасы: Рим императоры Теодосий I Юджиниус тағысынан тоғыстырғышты жеңіп, өлтіреді. Оның франк магистер милитумы Арбогаст қашып құтылып, екі күннен кейін өзіне-өзі қол жұмсайды. 1492 жылы Кристофер Колумб Канар аралдарындағы Ла Гомерадан теңізге шығады. Бұл Атлант мұхитын алғаш рет кесіп өтуге дейінгі соңғы тоқтаған порты болды. 1522 жылы "Виктория" кемесі Испаниядағы Санлукар де Баррамедаға қайта оралады. Бұл Фердинанд Магеллан экспедициясының жалғыз тірі қалған кемесі және әлемді айналып шыққан алғашқы кеме.

1601 1900

1620 ж. Қажылар Солтүстік Америкаға қоныстану үшін Англияның Плимут қаласынан "Мэйфлауэр" кемесімен аттанды. (Ескі стильдегі күнтізбе бойынша; жаңа стильдегі күнтізбе бойынша – 16 қыркүйек.) 1628 ж. Пуритандықтар Салемде қоныстанды, ол Массачусетс шығанағының колониясының бір бөлігіне айналды. 1634 ж. Отыз жылдық соғыс: Нердлинген шайқасында католик императорлық әскері швед және неміс протестант әскерлерін жеңді. 1781 ж. Америка Тәуелсіздік соғысы: Гротон-Хайтс шайқасы болды, нәтижесінде британдықтар жеңіске жетті. 1803 ж. Британ ғалымы Джон Дальтон әртүрлі элементтердің атомдарын белгілеу үшін символдарды қолдана бастады. 1861 ж. АҚШ Азамат соғысы: Одақ генералы Улисс Гранттың басқаруымен әскерлер Кентукки штатындағы Падука қаласын қан төкпестен басып алып, Теннесси өзенінің сағасын Одақтың бақылауына берді. 1863 ж. АҚШ Азамат соғысы: Конфедерация әскерлері Оңтүстік Каролина штатындағы Вагнер бекінісі мен Моррис аралынан шығып кетті. 1870 ж. Вайоминг штатының Ларами қаласындағы Луиза Энн Суэйн 1807 жылдан кейін АҚШ-та заңды түрде дауыс берген алғашқы әйел атанды. 1885 ж. Шығыс Румелия Болгариямен біріккенін жариялады, осылайша Болгарияның бірігуі аяқталды.

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1901 жылы Леон Чолгош, жұмыссыз анархист, Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Пан-Америкалық көрмеде АҚШ президенті Уильям Маккинлиді атып, қаза тапты. 1914 ж. Бірінші дүниежүзілік соғыс: Францияға қарай Германия әскерінің шабуылын тоқтатқан Марнаның бірінші шайқасы басталды. 1915 ж. Бірінші дүниежүзілік соғыс: Ұлыбритания армиясы үшін Уильям Фостер және компаниясы жасаған алғашқы танк прототипі аяқталып, сынақтан өтті. 1930 ж. Аргентинаның демократиялық сайланған президенті Иполито Иригоен әскери төңкеріс салдарынан биліктен алынды. 1936 ж. Испания азамат соғысы: Астурия және Леон провинциялық кеңесі құрылды. 1939 ж. Екінші дүниежүзілік соғыс: Ұлыбритания Корольдік әуе күштері Баркинг-Крик шайқасында достас атыстан алғашқы ұшқышын жоғалтты. 1939 ж. – Екінші дүниежүзілік соғыс: Оңтүстік Африка Одағы Германияға соғыс жариялады. 1940 ж. Румыния королі Карол II тақтан бас тарды, оның орнына ұлы Михаил патша болды. Генерал Ион Антонеску Румынияның басшысы атанды. 1943 ж. Мексиканың Монтеррей қаласында Монтеррей технология институты құрылды, ол Латын Америкасындағы ең ірі және беделді жеке университеттердің бірі. 1943 ж. Пенсильвания темір жолының басты пойзы Филадельфиядағы Франкфорд тоғысында рельстен шығып, 79 адам қаза тауып, 117 адам жарақат алды. 1944 ж. Екінші дүниежүзілік соғыс: Бельгияның Ипр қаласы одақтас күштер тарапынан босатылды. 1944 ж. Екінші дүниежүзілік соғыс: Кеңес әскерлері Эстонияның Тарту қаласын басып алды. 1946 ж. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джеймс Ф. Бёрнс АҚШ соғыстан кейінгі Германияда экономикалық жаңғырту саясатын ұстанатынын мәлімдеді. 1952 ж. Англияның Гэмпшир қаласындағы Фарнборо әуешоуында ұшақ прототипі құлап, 29 көрермен мен экипаждың екі мүшесі қаза тапты. 1955 ж. Стамбулдағы грек, еврей және армян қауымдастықтары үкіметтің қолдауымен жасалған погромның құрбаны болды, салдарынан туған тәртіпсіздіктерде ондаған адам қаза тапты. 1962 ж. АҚШ үкіметі "Шпад-Форк" ядролық дайындық жаттығуларын бастады. 1962 ж. Археолог Питер Марсден Лондонның Темза өзені жағасындағы Блэкфрайрс ауданында б.з. 2 ғасырына жататын "Блэкфрайрс кемелерінің" біріншесін тапты. 1965 ж. Үндістан Пакистанның "Ұлы соққы" операциясына жауап ретінде 1965 жылғы Үнді-Пакистан соғысын бастады, ол Ташкент декларациясына қол қоюмен аяқталды. 1966 ж. Оңтүстік Африканың Кейптаунда парламент отырысы кезінде апартеидтің архитекторы премьер-министр Хендрик Верворд пышақталды. 1968 ж. Свазиленд тәуелсіздік алды. 1970 ж. Еуропадан Нью-Йоркке бағыт алған екі жолаушы ұшағын ПФЛП палестиналық террористері бірдей уақытта ұрлап, Иорданияның Доусон даласына алып кетті. 1971 ж. Paninternational Flight 112 рейсі Германияның Гамбург қаласының жанындағы 7 Bundesautobahn автожолында құлап, 22 адам қаза тапты. 1972 ж. Мюнхен трагедиясы: Мюнхен Олимпиадасындағы палестиналық "Қара қыркүйек" террористік тобының қолынан тоғыз израильдік спортшы (бір неміс полицейімен бірге) қаза тапты. Алдыңғы күні шабуылда тағы екі израильдік спортшы қаза тапқан еді. 1976 ж. Кері соғыс: Кеңес Әуе қорғаныс күштерінің ұшқышы Виктор Беленко Жапонияның Хакодате қаласында Микоян Гуревич МиГ-25 истребителімен қонды және АҚШ-та саяси баспана сұрады, оның өтініші қабылданды. 1983 ж. Кеңес Одағы Корей әуе компаниясының 007 рейсін атып түсіргенін мойындады, оның операторлары бұл азаматтық ұшақ екенін білмегенін мәлімдеді. 1985 ж. Милуокидегі Милуоки Митчелл халықаралық әуежайының жанында Мидуэст Экспресс әуекомпаниясының 105 рейсі апатқа ұшырап, борттағы 31 адам қаза тапты. 1986 ж. Стамбулда Әбу Нидал ұйымының екі террористі Шаббат күні Неве Шалом синагогында 22 адамды өлтіріп, 6 адамды жарақаттады. 1991 ж. Кеңес Одағы Эстония, Латвия және Литваның тәуелсіздігін мойындады. 1991 ж. Ресей парламенті Ленинградтың атын Санкт-Петербургке қайтаруды бекітті. Бұл өзгеріс 1 қазаннан күшіне енді. 1992 ж. Аляска штатының Хили қаласының жанындағы Stampede жолында аңшылар тастап кетілген автобуста ер адамның денесін тапты, кейін ол Кристофер МакКэндлесс екені анықталды. 1995 ж. Балтимор Ориолс командасының ойыншысы Кал Рипкен-младший 2131-ші рет қатарынан ойын ойнап, 56 жыл бойы сақталған рекордты жаңартты. 1997 ж. Уэльс ханшайымы Диананың қоштасу рәсімі Лондонда өтті. Көшелерде миллионнан астам адам жиналды, ал әлем бойынша 2,5 миллиард адам теледидардан бақылады. 1997 ж. Royal Brunei Airlines 238 рейсі Малайзияның Мири әуежайына жақындағанда Ламбир тауларында құлап, 10 адам қаза тапты. 2003 ж. Махмуд Аббас Палестина премьер-министрі қызметінен кетті. 2007 ж. Израиль Сириядағы ядролық реакторды жою мақсатымен "Орчард бағы" әуе шабуылын жүргізді. 2009 ж. Филиппиндегі Замбоанга түбегінде SuperFerry 9 ро-ро паромі батып, бортта 971 адам болған, олардың барлығынан 10 адам ғана құтқарылды. 2012 ж. Түркияның Измир провинциясының жағалауында балық аулау қайығы құлап, 61 адам қаза тапты, Грек Эгей аралдарына жақын жерде. 2013 ж. Браконьерлер Хванге ұлттық паркіндегі тұзды көлдерде 41 пілді цианидпен улады. 2018 ж. Үндістанның Жоғарғы соты ересектер арасындағы өзара келісіммен жасалған секс практикасын қылмыстан босатып, Үндістанда гомосексуализмді заңдастырды. 2022 ж. Борис Джонсон Ұлыбритания премьер-министрі қызметінен кетіп, оның орнына Лиз Трасс келді. Олардың Королева Елизавета II-мен Балморал сарайындағы кездесулері Патшайымның өлімінен екі күн бұрынғы соңғы ресми міндеттері болды. 2022 ж. Ресей-Украина соғысы: Украина Харьков облысында қарсы шабуылды бастады, одақтың күштерін таңқалдырды және келесі апта ішінде Оскил өзенінің батысындағы Харьков облысының барлық аумағын қайта басып алды, 3000 шаршы километрден астам жерді қайтарып алды.

1600 жылға дейінгі

1475 – Артус Гуфьер, Бойси графы, француз аристократы және саясаткері (өл. 1519)
1475 – Себастьяно Серлио, итальяндық маньеризм стиліндегі сәулетші (өл. 1554)

1601 1900

1610 – Франческо I д’Эсте, Модена герцогы, итальяндық ақсүйек (қ. 1658)
1620 – Изабелла Леонарда, итальяндық композитор және педагог (қ. 1704)
1631 – Чарльз Портер, Англияда туған судья (қ. 1696)
1633 – Себастиан Кнүпфер, неміс канторы және композиторы (қ. 1676)
1656 – Гийом Дюбуа, француз кардиналы және саяхатшысы (қ. 1723)
1666 – Иван V, Ресей патшасы (қ. 1696)
1711 – Генри Муленберг, неміс-американдық пастор және миссионер (қ. 1787)
1729 – Мозес Мендельсон, неміс философы және теологы (қ. 1786)
1732 – Йохан Вильке, швед физигі және ғалымы (қ. 1796)
1757 – Жильбер дю Мотье, Лафайет маркізі, француз генералы (қ. 1834)
1766 – Джон Дальтон, ағылшын химигі, метеорологы және физигі (қ. 1844)
1781 – Винсент Новелло, ағылшын композиторы және баспагер (қ. 1861)
1795 – Фрэнсис Райт, шотланд-американдық жазушы және белсенді (қ. 1852)
1800 – Кэтрин Бичер, американдық педагог және белсенді (қ. 1878)
1802 – Альсид д’Орбиньи, француз зоологы, палеонтологы және геологы (қ. 1857)
1808 – Эмир Абделькадер, алжирлік діни және әскери басшы (қ. 1883)
1814 – Жорж Этьен Картье, канадалық заңгер және саяхатшы, Шығыс Канаданың 9-премьер-министрі (қ. 1873)
1815 – Сент-Джон Ричардсон Лидделл, американдық генерал (қ. 1870)
1817 – Александр Тиллох Галт, ағылшын-канадалық кәсіпкер және саяхатшы, Канаданың 1-қаржы министрі (қ. 1893)
1819 – Уильям Роукранс, американдық генерал, саяхатшы және дипломат, Мексикадағы АҚШ елшісі (қ. 1898)
1838 – Сэмюэл Арнольд, американдық қаскөруші (қ. 1906)
1852 – Шальк Виллем Бургер, Оңтүстік Африкалық қолбасшы, заңгер және саяхатшы, Оңтүстік Африка Республикасының 6-президенті (қ. 1918)
1855 – Фердинанд Хуммель, неміс пианисті, композиторы және дирижер (қ. 1928)
1857 – Зелия Натталл, американдық археолог және тарихшы (қ. 1933)
1859 – Макферсон Робертсон, австралиялық кәсіпкер және қайырымды, MacRobertson's ісін құрған (қ. 1945)
1860 – Джейн Аддамс, американдық социолог және жазушы, Нобель сыйлығының лауреаты (қ. 1935)
1860 – Мэй Джордан Макконнел, австралиялық кәсіби одақ белсендісі және сайлау құқығы үшін күресуші (қ. 1929)
1861 – Уильям Лейн, ағылшын-австралиялық журналист, New Australia ісін құрған (қ. 1917)
1863 – Джесси Уилкокс Смит, американдық иллюстратор (қ. 1935)
1868 – Хайнрих Хеберлин, швейцариялық судья және саяхатшы, Швейцария Ұлттық Кеңесінің президенті (қ. 1947)
1869 – Уолфорд Дэвис, ағылшын органшы және композитор (қ. 1941)
1869 – Феликс Зальтен, австриялық-швейцариялық жазушы және сыншы (қ. 1945)
1876 – Джон Маклеод, шотландтық дәрігер және физиолог, Нобель сыйлығының лауреаты (қ. 1935)
1879 – Макс Шрек, неміс актері (қ. 1936)
1879 – Йозеф Вирт, неміс педагогы және саяхатшы, Германия канцлері (қ. 1956)
1885 – Отто Кругер, американдық актер (қ. 1974)
1888 – Джозеф П. Кеннеди аға, американдық кәсіпкер және дипломат, Ұлыбританиядағы АҚШ-тың 44-елшісі (қ. 1969)
1889 – Луис Сильверс, американдық композитор (қ. 1954)
1890 – Клара Кимбалл Янг, американдық актриса және продюсер (қ. 1960)
1892 – Эдвард Виктор Эпплтон, ағылшын-шотландтық физик және ғалым, Нобель сыйлығының лауреаты (қ. 1965)
1893 – Клэр Ли Ченнальт, американдық генерал және ұшқыш (қ. 1958)
1899 – Билли Роуз, американдық композитор және менеджер (қ. 1966)
1900 – В. А. К. Беннетт, канадалық кәсіпкер және саяхатшы, Британдық Колумбияның 25-премьер-министрі (қ. 1979)
1900 – Жюльен Грин, француз-американдық жазушы (қ. 1998)
1900 – Нгуен Ан Нинь, вьетнамдық саяси журналист (қ. 1943)

1601 1900

1625 – Томас Демпстер, шотланд тарихшысы және ғалымы (ту. 1579)
1635 – Метиус, голланд математигі және астрономы (ту. 1571)
1649 – Роберт Дадли, ағылшын географы және саяхатшысы (ту. 1574)
1683 – Жан Батист Колбер, француз экономисі және саясаткері, Францияның қаржы министрі (ту. 1619)
1708 – Сэр Джон Морден, 1-ші баронет, ағылшын саудагері және қайырымдылық ісі жасаушы, Морден колледжін құрды (ту. 1623)
1748 – Эдмунд Гибсон, ағылшын епископы және ғалымы (ту. 1669)
1783 – Карло Бертинацци, итальяндық актер және жазушы (ту. 1710)
1808 – Луи Пьер Анкетил, француз тарихшысы және жазушысы (ту. 1723)
1836 – Гаспар Флорес де Абрего, испан Техасындағы Сан-Антонио қаласының үш мәрте сайланған мэрі (ту. 1781)
1868 – Пьер Адольф Рост, американдық заңгер, судья және саясаткер (ту. 1797)
1885 – Наркис Монтуриол, испан инженері, Ictineo I және Ictineo II кемелерін жобалады (ту. 1819)
1891 – Чарльз Джамрах, неміс-ағылшын кәсіпкері (ту. 1815)

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1902 – Фредерик Абель, ағылшын химигі және инженеры (ту. 1827)
1907 – Сулли Прудом, француз ақыны және сыншысы, Нобель сыйлығының лауреаты (ту. 1839)
1919 – Лорд Чарльз Бересфорд, ағылшын адмиралы және саясаткер (ту. 1846)
1927 – Уильям Либби, американдық мергенші және географ (ту. 1855)
1938 – Джон Стюарт Хиндмарш, ағылшын жарыс машинасының жүргізушісі және ұшқышы (ту. 1907)
1939 – Артур Рэкхэм, ағылшын иллюстраторы (ту. 1867)
1940 – Томас Харт (ирланд республикашысы), атылған (ту. 1915)
1940 – Патрик Макграт (ирланд республикашысы), атылған (ту. 1894)
1944 – Джеймс Кэннон, американдық епископ
1945 – Джон С. Маккейн, американдық адмирал (ту. 1884)
1949 – Уолтер Виддоп, ағылшын теноры және актері (ту. 1892)
1950 – Олаф Степлдон, ағылшын философы және жазушысы (ту. 1886)
1951 – Джеймс В. Джерард, американдық заңгер және дипломат, АҚШ-тың Германиядағы елшісі (ту. 1867)
1952 – Гертруд Лоуренс, ағылшын актрисасы, әншісі және бишісі (ту. 1898)
1956 – Витольд Гуревич, поляк математигі (ту. 1904)
1956 – Ли Жун Сеоб, Солтүстік Корея суретшісі (ту. 1916)
1959 – Эдмунд Гвен, ағылшын актері (ту. 1877)
1959 – Кей Кендалл, ағылшын актрисасы және комедианты (ту. 1927)
1962 – Ханс Эйслер, неміс-австриялық композитор (ту. 1898)
1962 – Сейичиро Кашио, жапондық теннисші (ту. 1892)
1966 – Маргарет Сэнгер, американдық медбике, педагог және белсенді (ту. 1879)
1966 – Хендрик Верворд, Голландиялық Оңтүстік Африка журналисі және саясаткер, Оңтүстік Африканың 7-ші премьер-министрі (ту. 1901)
1969 – Артур Фриденрайх, бразилиялық футболшы (ту. 1892)
1972 – Мюнхен қырғынының жасаушысы және құрбандары:
Лүтіф Афиф, палестиналық террорист (ту. 1945)
Дэвид Марк Бергер, американдық-израильдік ауыр атлет (ту. 1944)
Ze'ev Friedman, поляк-израильдік ауыр атлет (ту. 1944)
Йосеф Гутфреунд, израильдік күрес төрешісі (ту. 1931)
Елиезер Халфин, орыс-израильдік күрескер (ту. 1948)
Амитзур Шапира, орыс-израильдік жүгіруші және жаттықтырушы (ту. 1932)
Кехат Шорр, румындық мергендік жаттықтырушысы (ту. 1919)
Марк Славин, израильдік күрескер (ту. 1954)
Андре Шпиццер, румындық-израильдік фехтовальщик және жаттықтырушы (ту. 1945)
Яков Спрингер, поляк-израильдік күрескер және жаттықтырушы (ту. 1921)
1974 – Ольга Бакланова, орыс-швейцар актрисасы және балеринасы (ту. 1896)
1974 – Отто Крюгер, американдық актер (ту. 1885)
1979 – Рональд Биндж, ағылшын органшы және композитор (ту. 1910)
1982 – Азра Ерхат, түрік археологы, жазушы және академик (ту. 1915)
1984 – Эрнест Табб, американдық әнші-күйші және гитарист (ту. 1914)
1985 – Франко Феррара, итальяндық дирижер және композитор (ту. 1911)
1986 – Бланш Свит, американдық актриса (ту. 1896)
1988 – Лерой Браун, американдық күрескер (ту. 1950)
1990 – Том Фогерти, американдық әнші-күйші және гитарист (ту. 1941)
1990 – Лен Хаттон, ағылшын крикетшісі және сарбазы (ту. 1916)
1991 – Боб Голдхам, канадалық хоккейші және спорттық диктор (ту. 1922)
1992 – Генри Эфрон, американдық драматург, сценарист және продюсер (ту. 1912)
1994 – Ники Хопкинс, ағылшын пианині (ту. 1944)
1994 – Макс Каминский, американдық трубашы және оркестр жетекшісі (ту. 1908)
1997 – П. Х. Ньюби, ағылшын жазушысы және диктор (ту. 1918)
1998 – Акира Куросава, жапон режиссері, продюсері және сценарий авторы (ту. 1910)
1998 – Рик Сегрето, американдық филиппин әншісі, әнші-күйші, актер және журналист (ту. 1952)
1998 – Эрнст Юго Йергард, швед актері (ту. 1928)
1999 – Лагумот Харрис, Науру саясаткері, Наурудың 3-ші президенті (ту. 1938)
1999 – Рене Лекавалье, канадалық спортшы (ту. 1918)
2005 – Хасан Абиди, пәкістандық журналист және ақын (ту. 1929)
2000 – Абдул Харис Насутион, индонезиялық әскери қызметкер (ту. 1918)
2005 – Эугения Чарльз, Доминикандық заңгер және саясаткер, Доминиканың 2-ші премьер-министрі (ту. 1919)
2007 – Мадлен Л'Энгл, американдық жазушы және ақын (ту. 1918)
2007 – Лучано Паваротти, итальяндық тенор (ту. 1935)
2008 – Анита Пейдж, американдық актриса (ту. 1910)
2009 – Кэтрин Гаскин, ирланд австралиялық жазушы (ту. 1929)
2010 – Борис Четков, орыс суретшісі (ту. 1926)
2010 – Клайв Доннер, ағылшын режиссері және редакторы (ту. 1926)
2011 – Майкл С. Харт, американдық автор, Гутенберг жобасын құрған (ту. 1947)
2012 – Элизабет Бём, неміс сәулетшісі (ту. 1921)
2012 – Лори Дринг, шотландтық скаут жетекшісі, тәуелсіз скауттардың әлемдік федерациясын құрған (ту. 1931)
2012 – Джером Килти, американдық актер және драматург (ту. 1922)
2012 – Арт Моделл, американдық бизнесмен (ту. 1925)
2012 – Оскар Росси, аргентиналық футболшы және менеджер (ту. 1930)
2012 – Терри Наткинс, ағылшын натуралисі, тележүргізуші және жазушы (ту. 1946)
2013 – Энн Криспин, американдық жазушы (ту. 1950)
2013 – Кхин Маунг Ки, бірмалық экономист және ғалым (ту. 1926)
2013 – Сантьяго Росарио, Пуэрто-Риколық американдық бейсболшы және жаттықтырушы (ту. 1939)
2014 – Odd Bondevik, норвегиялық епископ және теолог (ту. 1941)
2014 – Cirilo Flores, американдық епископ (ту. 1948)
2014 – Seth Martin, канадалық хоккейші және жаттықтырушы (ту. 1933)
2014 – Kira Zvorykina, беларусьтік шахматшы және педагог (ту. 1919)
2015 – Ralph Milne, шотландтық футболшы (ту. 1961)
2015 – Martin Milner, американдық актер (ту. 1931)
2015 – Barney Schultz, американдық бейсболшы және жаттықтырушы (ту. 1926)
2015 – Calvin J. Spann, американдық генерал және ұшқыш (ту. 1924)
2017 – Peter Luck, австралиялық журналист және тележүргізуші (ту. 1944)
2017 – Kate Millett, американдық феминист автор және белсенді (ту. 1934)
2018 – Richard DeVos, американдық миллиардер бизнесмен (ту. 1926)
2018 – Liz Fraser, ағылшын актрисасы (ту. 1930)
2018 – Will Jordan, американдық комедиялық актер (ту. 1927)
2018 – Burt Reynolds, американдық актер, режиссер және продюсер (ту. 1936)
2019 – Robert Mugabe, зимбабвелік саясаткер, Зимбабвенің 2-ші президенті (ту. 1924)
2020 – Lou Brock, американдық бейсболшы (ту. 1939)
2021 – Jean Paul Belmondo, француз актері (ту. 1933)
2021 – Michael K. Williams, американдық актер (ту. 1966)