Кіріспе
Компьютерлік операциялық жүйе CTSS MIT Есептеу орталығында ("Comp Center") әзірленді. CTSS алғаш рет 1961 жылдың қараша айында MIT-тің өзгертілген IBM 709 компьютерінде көрсетілді. 1962 жылы аппарат өзгертілген IBM 7090-қа алмастырылды, ал кейіннен Project MAC CTSS IBM 7094 жобасынан ерекшелендіру үшін "көк машина" деп аталған өзгертілген IBM 7094 пайдаланылды. MIT Есептеу орталығының пайдаланушыларына жүйелі қызмет көрсету 1963 жылдың жазында басталды және 1968 жылға дейін жалғасты. 1963 жылдың қазан айында алынған жеке IBM 7094 ("қызыл машина") бойынша CTSS-тің екінші орналастырылуы Project MAC жобасының бастапқы кезеңінде 1969 жылға дейін қолданылды, содан кейін қызыл машина Ақпаратты өңдеу орталығына көшіріліп, 1973 жылдың 20 шілдесіне дейін жұмыс істеді. CTSS тек осы екі машинада ғана жұмыс істеді; алайда, MIT-тен тыс жерде Калифорния, Оңтүстік Америка, Эдинбург және Оксфорд университеттеріндегілер сияқты CTSS пайдаланушылары болды.
CTSS was developed at the MIT Computation Center ("Comp Center"). CTSS was first demonstrated on MIT's modified IBM 709 in November 1961. The hardware was replaced with a modified IBM 7090 in 1962 and later a modified IBM 7094 called the "blue machine" to distinguish it from the Project MAC CTSS IBM 7094. Routine service to MIT Comp Center users began in the summer of 1963 and was operated there until 1968. A second deployment of CTSS on a separate IBM 7094 that was received in October 1963 (the "red machine") was used early on in Project MAC until 1969 when the red machine was moved to the Information Processing Center and operated until July 20, 1973. CTSS ran on only those two machines; however, there were remote CTSS users outside of MIT including ones in California, South America, the University of Edinburgh and the University of Oxford.
Тарих
Джон Бэкус 1954 жылы MIT-те өткен жазғы сессияда: "Уақытты бөлісу арқылы үлкен компьютер бірнеше кішкентай компьютер сияқты қолданылуы мүмкін; әр пайдаланушыға оқу станциясы қажет болар еді" деді. Сол кездегі IBM 704 сияқты компьютерлер мұндай жүйені іске асыруға жеткілікті қуатты болмаған, бірақ 1958 жылдың соңында MIT есептеу орталығы 704-ке бағдарламашы немесе оператордың "машинаны басқа бағдарламалармен бір уақытта пайдалана отырып, машинадан қосымша жауаптар алуына мүмкіндік беретін" теріске қосымша құрылғыны орнатты. 1959 жылдың маусым айында Кристофер Стречи Парижде өткен ЮНЕСКО ақпараттық өңдеу конференциясында "Үлкен, жылдам компьютерлерде уақытты бөлісу" деген мақала жариялады, онда ол компьютерге қосылған консольде (мысалы, телетайп) бағдарламаны түзетушілік жұмыстарын жүргізіп жатқан бағдарламашыны, ал компьютерде басқа бағдарламаның бір уақытта жұмыс істеп тұрғанын көздеді. Бағдарламаларды түзету сол кезде маңызды мәселе болды, өйткені топтық өңдеу кезінде өзгертілген кодты тапсырғаннан бастап нәтиже алуға бір күн кетіп жататын. Джон Маккарти бұл туралы MIT-де жазба жасады, содан кейін MIT-де алдын ала зерттеу комитеті мен жұмыс комитеті құрылды, олар уақытты бөлісуді дамыту үшін жұмыс істеді. Комитеттер көптеген пайдаланушылардың компьютерді бір уақытта пайдаланатынын көздеді, MIT-де мұндай жүйені іске асырудың егжей-тегжейін анықтады және жүйені әзірлеуді бастады.
Тәжірибелік уақыт бөлісу жүйесі
1961 жылдың шілдесіне қарай Есептеу орталығының IBM 709 компьютерінде бірнеше уақыт бөлісу командалары жұмыс істей бастады, ал 1961 жылдың қарашасында Фернандо Дж. Корбато МТИ-де Эксперименталды уақыт бөлісу жүйесі деп аталған жүйені көрсетті. 1962 жылдың 3 мамырында Ф. Дж. Корбато, М. М. Даггет және Р. С. Дейли осы жүйе туралы мақала жазғы бірлескен компьютерлік конференцияда жариялады. Роберт С. Дейли, Питер Р. Бос және кем дегенде 6 басқа бағдарламашы операциялық жүйені құрастырды, ол ішінара Fortran Monitor System-ға негізделген. Жүйе Герберт М. Тигер өзгерткен IBM 7090 компьютерін пайдаланды, оған пайдаланушы консольдары үшін 3 Flexowriter қосылды, сондай-ақ таймер де болған болуы мүмкін. Әрбір үш пайдаланушының екі магниттік лентасы болды: біреуі пайдаланушының файлдар тізімі үшін, екіншісі – ядроны (жадтағы бағдарламаны) сақтау үшін. Жүйелік командалар үшін де бір магниттік лента болды, дискілік жетектер болған жоқ. Жады пайдаланушылар үшін 27 к сөзді (36 биттік сөздер), ал бақылаушы (операциялық жүйе) үшін 5 к сөзді құрады. Консольдерден алынған деректер үзілістер арқылы бақылаушыдағы буферлерге жазылды, ал кері оралу белгісі алынғанда басқару бақылаушыға берілді, ол жұмыс істеп тұрған кодты магниттік лентаға сақтап, келесі не істеу керектігін шешті. Сол кезде іске асырылған консоль командалары: login, logout, input, edit, fap, mad, madtrn, load, use, start, skippm, listf, printf, xdump және xundump болды. Бұл Ұқсас уақыт бөлісу жүйесінің бастапқы нұсқасы болды. Бұл, көрінетін, уақыт бөлісудің алғашқы қоғамдық демонстрациясы еді; басқа да талаптар бар, бірақ олар арнайы мақсаттағы жүйелерге немесе жарияланбаған ешқандай мақалаларға сілтеме жасайды. CTSS-тің "үйлесімділігі" сол компьютерде орындалатын, әдетте уақыт бөлісу функцияларына қарағанда есептеу ресурстарын көбірек пайдаланатын фонолық режимдегі жұмыстармен болды.
DOTSYS және БРАЙЛЛЕМБОСС
DOTSYS Брайль аударма бағдарламасының алғашқы нұсқасы CTSS жүйесінде жұмыс істеді және Брайль бетін BRAILLEMBOSS принтері арқылы шығара алды. DOTSYS CTSS жүйесінде алғаш рет 1966 жылдың 18 тамызында жаңалықтар түріндегі телетайп таспасын 2-дәрежелі Брайльге ауыстыру мүмкіндігін зерттеудің бір бөлігі ретінде көрсетілді. Келесі айда оқулық материалдарын телетайп таспасынан қатесіз 2-дәрежелі Брайльге ауыстырудың мүмкіндігі сәтті демонстрацияланды. MIT CTSS академиялық және ғылыми-зерттеу жүйесі болғандықтан, коммерциялық есептеулерге арналмағандықтан, екі жылдан кейін DOTSYS бағдарламасының CTSS-ке тәуелділігінен айырылып, бағдарламалық жасақтаманы тасымалдауға қолайлы нұсқасы IBM 709 компьютерінде, Американдық Соқырлар Баспаханасында телетайптан алынған кітаптың алғашқы Брайль басылымын шығару үшін пайдаланылды – бұл мұндай кітаптың қағазға басылған нұсқасынан бірнеше апта ғана кейін болды. Келесі жылы CTSS жүйесінде математикалық кестелерді Брайльмен басып шығарудың демонстрациясы көрсетілді. BRAILLEMBOSS Брайль принтері арқылы дюймдерді миллиметрлерге ауыстыру кестесін жасау үшін қысқа FORTRAN II бағдарламасы жазылды.
Интрекс
Интрекс іздеу жүйесі CTSS жүйесінде жұмыс істеді. Intrex – бұл эксперименталды, пилоттық үлгідегі машинаға бағытталған библиографиялық сақтау және іздеу жүйесі болатын, оның дерекқорында шамамен 15 000 журналдық мақала сақталған. Ол кітапхананы автоматтандыру концепцияларын әзірлеу және сынау үшін қолданылды. MIT Инженерлік кітапханасында сынау мақсатында үш BRISC CRT консолінің орнатылуы ARDS және DATEL есімді тағы екі жүйеге қарағанда тиімдірек екенін көрсетті.
Ерекшеліктері
Бастапқы ELIZA CTSS жүйесінде жұмыс істеді. CTSS-те TYPSET және RUNOFF (MEMO, MODIFY және DITTO бағдарламаларының ізбасарлары) деп аталатын алғашқы компьютерлік мәтін өңдеу және форматтау құралдарының бірі болды. CTSS пайдаланушылар арасында хабар алмасудың алғашқы жүзеге асырылған түрлерінің бірі болды, бұл электрондық поштаның алғашқы нысаны еді. CTSS жазуға ұқсас алғашқы жылдам хабар алмасу жүйелерінің бірін ұсынды. MIT Есептеу орталығының қызметкері Луи Пузин CTSS үшін RUNCOM деп аталатын команданы жасады, ол файлда сақталған командалар тізімін орындады. CTSS-те Кен Томпсон тұрақты өрнектерді қосып, ed, vi және vim редакторына алғашқы үлгі болған QED мәтін редакторының нұсқасы іске асырылды.
Жәндіктер
CTSS екі 32,768 (32K) 36 бит сөздік жад блогынан тұратын, әдеттегі конфигурацияда тек бір блок болатын, модификацияланған IBM 7090 негізгі компьютерін пайдаланды. Бір блок уақытты бөлісуді басқару бағдарламасына, екіншісі – пайдаланушы бағдарламаларына арналды. CTSS қорғалған режимдегі ядроға ие болды; А блогындағы (жад блогы А) басқарушы функцияларын қазіргі операциялық жүйелердегідей, бағдарламалық үзілістер арқылы ғана шақыруға болады. Жадты қорғау үзілістері бағдарламалық үзілістер, сағаттық үзілістер және белгілі бір командаларды тоқтату үшін пайдаланылды. CTSS, IBM 1050 Selectrics және Model 35s сияқты 112 телепринтер терминалына қолдау көрсете алатын IBM 7750 тарату басқару блогымен жабдықталған. Кейбір терминалдар қашықтан орналасқан, ал жүйеге Telex және TWX желілері арқылы қол жеткізуге болады.
Әсерлер
CTSS 1962 жылы көктемгі бірлескен компьютерлік конференцияда ұсынылған мақалада сипатталған және басқа ерте уақыт бөлісу жүйелерінің дизайнына зор әсер етті. Морис Уилкс CTSS-ке куә болды, ал «Титан Супервайзері» дизайны соған негізделді. Деннис Ричи 1977 жылы UNIX-ті CTSS-тің «қазіргі заманғы іске асырылуы» деп қарастыруға болатынын жазды. Сондай-ақ, Project MAC әзірлеген Multics 1960 жылдары CTSS-тің ізбасары ретінде басталып, өз кезегінде 1969 жылы Unix-тің дамуына түрткіс берді. Бұл жүйелер CTSS-тен мұраға алған техникалық терминдердің бірі – daemon. Келіспейтін уақыт бөлісу жүйесі (ITS), тағы бір ерте, революциялық және ықпалды MIT уақыт бөлісу жүйесі, CTSS-тің бағытына наразы болған адамдар жасады, кейін Multics-тің де бағытына келіспеді; атауы «CTSS»-тің пародиясы болды, ал кейін «Unix» атауы «Multics»-тің пародиясы болды. CTSS және ITS файлдық жүйелерінде бірқатар ортақ элементтер бар. Екеуінде де M.F.D. (бас файлдар каталогы) және бір немесе бірнеше U.F.D. (пайдаланушы файлдар каталогы) бар. Олардың ешқайсысында да ішкі каталогтар (қосалқы каталогтар) жоқ. Екеуінде де файл атаулары екі бөліктен тұрады, олардың әрқайсысының ұзындығы ең көп алты таңбадан аспайды. Екеуі де байланысқан файлдарды қолдайды.