Кіріспе

Тивертон – АҚШ, Род-Айленд штатындағы Ньюпорт округіндегі қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 16 359 адамды құрады.

География

Тивертон Наррагансетт шығанағының шығыс жағалауында, Саконнет өзені арқылы Аквиднек аралынан (сонымен қатар Род-Айленд аралы деп те аталады) орналасқан. Бұл аймақ, іргелес Литтл-Комптон қаласымен бірге, Род-Айленд штатының қалған бөлігінен оқшауланған. Қаланың солтүстік бөлігі Маунт Хоуп шығанағында жатыр. Қаланың көп бөлігі солтүстік-оңтүстік бағытта созылған гранитті тізбек бойында орналасқан, ол шығанақтан шамамен 170 футқа көтеріледі. 24-ші тас жолының магистральдық қиылысында, Басты жолдың түйіскен жеріне жақын, үлкен ашық гранитті учаскесін көруге болады. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, Тивертонның жалпы ауданы 36,3 шаршы миль (94,1 км²), оның ішінде 29,4 шаршы миль (76,0 км²) құрлық және 7,0 шаршы миль (18,0 км², 19,16%) су алабын құрайды. Үлкен Тивертонның солтүстік бөлігі Солтүстік Тивертон, Род-Айленд деп те аталады. Кейде Тивертон, толығымен Род-Айленд штатында орналасқан болса да, Массачусетс штатының Оңтүстік жағалауы аймағының бір бөлігі деп есептеледі. Оңтүстік жағалаудың ең тура мағынасындағы анықтамасы бойынша, ол Массачусетс штатының Buzzards шығанағымен (Елизавета аралдары, Борн және Фалмутты қоспағанда), Маунт Хоуп шығанағы және Саконнет өзенімен шектесетін географиялық аймағын қамтиды. Литтл-Комптон мен Тивертонның Вестпорт, Дартмут және Фолл-Ривердің Оңтүстік жағалауы қауымдастықтарының аймақтық ерекшеліктерімен, Ньюпорт округінің қалған бөлігінен гөрі көбірек ортақ екендігі айтылады.

Ерте кездері

Тивертон 1694 жылы ағылшын отаршылдарымен Массачусетс шығанағының Бристоль округіне қосылды. Сонымен қатар, ол Ескі Дартмут аймағының бір бөлігі болды. 1746 жылы Род-Айленд пен Массачусетс арасындағы ұзаққа созылған отар шекарасы дауының соңғы шешімінде Тивертон, Наррагансетт шығанағының шығыс жағалауындағы Баррингтон, Бристоль және Литтл Комптон сияқты қалалармен бірге, сондай-ақ Провиденстің солтүстігіндегі Камберленд қаласы Корольдік жарлық бойынша Род-Айлендке қосылды. Тивертон 1747 жылы қала ретінде бекітілді. Осы жылға дейін Тивертон Массачусетс штатының Шығыс Фритаун аймасын да бақылап келді. 1746 жылғы шекаралық келісім Шығыс Фритаунды Массачусетс штатының құрамына енгізді, ал 1747 жылы оны Фритаун сатып алды. Тивертон бекінісінен шыққан ерлер 1778 жылдың 25 мамырындағы Революциялық соғыстағы Фритаун шайқасына қатысты. Сол айдың 31-і күні подполковник Кэмпбелл басқаратын 22-ші полктің 150-ге жуық британдық әскері қалаға шабуыл жасады. Rivington's Gazette британдықтардың Тивертондағы американдық әскер оларға қарсы шабуылға дайындалып жатқаны туралы ақпарат алғаннан кейін алдын ала шабуыл жасағанын хабарлады. Алғашқы жылдары Тивертон басты назарда балық аулау және қайық жасаумен айналысқан шаруалардың қаласы болды. 1900 жылға дейін балықтан алынған менхаден майын өндіру маңызды өнеркәсіптік салалардың бірі болды. Мақта және жүн фабрикалары 1811 жылы полковник Джозеф Дурфидің қазіргі Массачусетс штатының Фолл-Ривер қаласындағы Кук-Пондта иіру фабрикасын құрған кезде салынды. 1856 жылы қаланың солтүстік бөлігі Тивертоннан бөлініп, Род-Айленд штатының Бас Ассамблеясы оны Фолл-Ривер, Род-Айленд деп атады. 1862 жылдың 1 наурызында АҚШ Жоғарғы Сотына жеткен штаттар арасындағы сот ісінде екі Фолл-Ривер де Массачусетс штатының құрамына енді, ал штат шекарасы қазіргі орналасқан жеріне, Стейт-Авеню маңына орнатылды. Маркс стадионы – Солтүстік Тивертон, Род-Айленд қаласында орналасқан бұрынғы футбол стадионы. 1920-шы және 1930-шы жылдардың басында ол сол дәуірдегі ең табысты футбол командаларының бірі – Фолл-Ривер ФК-ның үй стадионы болды. Бұл АҚШ-тағы футболға арналған стадиондардың ең алғашқы мысалдарының бірі. "Марксмендер" командасы таратылғаннан кейін стадионды басқа жергілікті командалар, әсіресе Фолл-Ривер ФК (1932) және Понта-Делгада СК үй стадионы ретінде пайдаланды.

Соңғы оқиғалар

1997 жылдың шілдесінде Массачусетс штатының Таунтон қаласында орналасқан Ұлттық ауа райы қызметі (NWS) қаланың Стоун Бридж ауылы бөлігінде кооперативтік ауа райы станциясын құрды. Тивертон 2SW деп аталған бұл станция Тивертон қаласы үшін ресми метеорологиялық тіркеу станциясы болып табылады. Тивертон 2SW станциясынан алынған деректер Таунтондағы NWS (Массачусетс штаты) және Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласындағы Ұлттық климаттық деректер орталығына жіберіледі. 2006 жылдан бастап, қаладағы негізгі жұмыс берушілер – бөлшек сауда дүкендері. 20-ғасырдың ортасынан бері Тивертон жазғы демалыс орны және тұрғын үйлер аймағы ретінде, сондай-ақ Массачусетс штатының Фолл-Ривер қаласының маңындағы қала ретінде дамыды. 1960 жылдары қаланың солтүстік бөлігінен 24-тамыз тас жолы салынды, ол Тивертонды Саконнет өзені арқылы Ньюпорт (Род-Айленд штаты) қаласымен байланыстырды. 2002 жылы Тивертонның Бей-стрит ауданында, оның ішінде көк түсті топырақ табылған, ластанған топырақ анықталды. 2003 жылы жеке меншіктерді тексеру жұмыстары басталды. Тексерулер нәтижесінде арсеник, қорғасын, цианид және басқа да зиянды заттар тұрғын үйлер үшін белгіленген қауіпсіз деңгейден жоғары мөлшерде табылған. Қала тұрғындарына топырақ қазуға тыйым салынды. ENACT (Тивертон қаласының Экологиялық жағдайды жақсарту комитеті) қоғамдық мүдделерді қорғайды. Ластану және топырақ қазуға тыйым салғандықтан, осы аудандағы жылжымайтын мүліктің құны төмендеді, нәтижесінде тұрғындар үйлеріне салған инвестицияларын жоғалтты. ENACT-тің табыстарының бірі – қоршаған ортаға зиян келтірген үйлерге иелік етуге (ECHO) арналған несие бағдарламасын құру туралы заңның қабылдануы болды. Бұл бағдарлама ластану салдарынан үйлерінің құны күрт төмендеген адамдарға несие беруге мүмкіндік береді. Род-Айленд штатының Қоршаған ортаны қорғау департаменті (RIDEM) ластануды жою жөніндегі жоспарларды әзірлеуге қатысты. 2018 жылдың 1 қыркүйегінде Тивертон Казино қонақ үйі (қазіргі Bally's Tiverton) жұртшылыққа ашылды, бұған дейін Twin River Worldwide Holdings компаниясы Ньюпорт Гранд Казиносын жауып, ойын лицензиясын жаңа нысанға көшірген болатын.

Жағажайлар

Тивертонның екі жағажайы – Фогленд жағажайы мен Гриннелл жағажайы. Екі жағажай да Саконнет өзенінде орналасқан. Жыл бойы күшті салқын жел соғады. Фогленд жағажайында құтқарушылар кезекшілік етеді, сонымен қатар балық аулау, серуендеу және жануарлар мен табиғатты бақылау үшін де пайдалануға болады. Бұл жел серфингі мен флайтборд серфингі үшін танымал орын, жалдау қызметтері де бар. Қалалық компания арқылы каяк пен паддлбордпен айналысуға арналған бағдарламалар ұсынылады. Гриннелл жағажайы жел серфингі үшін өте қолайлы аймақ, сонымен қатар Саконнет өзені мен Портсмут жағалауының әдемі көрінісін ұсынады. Жағажайда киім ауыстыратын бөлмелер, душ және көлеңкелі орындықтар бар.

Білім

Тивертонда бес мемлекеттік мектеп бар: Покасет бастауыш мектебі, Форт Бартон бастауыш мектебі, Рейнджер бастауыш мектебі (жақында бұзылып, қайта салынған), Тивертон орта мектебі және Тивертон жоғары мектебі. Қала өз ауданы және Ньюпорт округінің бір бөлігі болып табылады.

Кітапхана

Тивертон қалыалық кітапханасы 1927 жылы штат тарапынан негізделді. Кітапхана жылдар бойы қаланың әртүрлі жерлерінде орналасқан. Union Studio архитекторлары жобалаған жаңа ғимаратта сағат мұнарасы және үшбұрышты шатырлар бар. Жаңа кітапхана 2018 жылы AIA Rhode Island Design Award сыйлығының «Құрмет» аталымын жеңіп алды.