Кіріспе
Висконсин штатындағы Фонд-ду-Лак қаласы – Висконсин штатының Фонд-ду-Лак округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 44 678 адамды құрайды. Қала Винебаго көлінің оңтүстік жағында орналасқандықтан осылай аталған. Еуропалықтар келгенге дейін, осы аймақта негізінен виннебаго тайпасы, сондай-ақ потаватоми, кикапу және маскутин тайпалары тұрған немесе жиналған. Винебаго көлінің оңтүстік жағында алғашқы еуропалықтың кім болғаны белгісіз, бірақ бұл Клод Жан Аллуез болған болуы мүмкін, одан кейін француз тері аулаушылары келді. Мичиган аймағының батыс бөлігінің федералды судьясы Джеймс Доти, Винебаго көлінің етегіндегі жерді қала салуға қолайлы деп ойлады, сондықтан ол және оның серіктестері осы аймақта жер сатып алды. 1836 жылы Висконсин аймақтық заң шығарушы органында Джон Арндт Фонд-ду-Лакты жаңа астана етуді ұсынды. Ұсыныс қабылданбады, ал Доти заң шығарушыларды Мэдисонды таңдауға көндірді. Колверт, Фанна Пир және Алекс Томасик – осы аймақтың алғашқы еуропалық тұрғындары болды. 1835 жылы Әскери жолдың құрылысы басталды. Бұл жол Фонд-ду-Лак арқылы өтіп, Висконсин мен Иллинойс штатындағы Дирборн бекіністерін байланыстырды. Фонд-ду-Лактағы алғашқы мектеп 1843 жылы салынды. 1852 жылы қалаға алғашқы теміржол келді. 1856 жылы Фонд-ду-Лакта алғашқы ағылшын тіліндегі газет – «Фонд-ду-Лак Комонвелс» жарық көрді. 1880-ші жылдардың соңында ағаш кесу және ұнтақтау өнеркәсібінің дамуына көлдің қолжетімділігі ықпал етті. 1944 жылдың маусымынан тамызына дейін Фонд-ду-Лак округінің жәрмеңке алаңында 39 АҚШ әскерінің күзетімен 300 неміс әскери тұтқынының лагері орналасты. Сол жазда тұтқындар бұршақ егісінде және консерві зауыттарында жұмыс істеді.
the city
Fond du Lac ('/f//ɒ//n//d//ə/,/l//æ//k/) is a city in and the county seat of Fond du Lac County, Wisconsin, United States. The population was 44,678 at the 2020 census. so named because of its location at the bottom (south end) of Lake Winnebago. Native American tribes, primarily the Winnebagos but also the Potawatomi, Kickapoo, and Mascoutin lived or gathered in the area long before European colonizers arrived. Although the identity of the first European to colonize the southern end of Lake Winnebago is uncertain, it was probably Claude Jean Allouez, followed by French fur trappers. James Doty, a federal judge for the western part of the Michigan Territory, thought the land at the foot of Lake Winnebago might be a good location for a city, so he and his partners bought land in the area. In 1836, during the Wisconsin Territorial Legislature, John Arndt proposed making Fond du Lac the new capital. The motion failed, and Doty convinced the legislature to choose Madison instead. Colwert, Fanna Pier and Alex Tomasik were the first white residents of the area. In 1835, the construction of the Military Ridge Road began. It passed through Fond du Lac, connecting the forts in Wisconsin and Fort Dearborn in Illinois. The first school in Fond du Lac was built in 1843. The first railroad came to the community in 1852. About 1856, the first English language newspaper in Fond du Lac, the Fond du Lac Commonwealth, was founded. Logging and milling were primary industries in the late 1880s, with access to the lake as the engine of the industry. From June 1944 to August 1944, the Fond du Lac County Fairgrounds was the site of an Allied prisoner of war camp that held 300 German prisoners of war guarded by 39 U. S. soldiers. The prisoners worked on peas farms and in canneries that summer.
Тарихи аудандар
Фонд-ду-Лактың Ұлттық тарихи орындарының тізілімінде 20 нысан бар, оның ішінде төрт тарихи аудан: Оңтүстік Басты көше тарихи ауданы, Солтүстік Басты көше тарихи ауданы, Линден көшесі тарихи ауданы және Шығыс Дивизия көшесі – Шебойган көшесі тарихи ауданы. Басқа тізімдерге алты үй, екі сегізбұрышты үй, екі қонақ үй, шіркеу, өрт сөндіру бекеті, теміржол станциясы, көппәтерлі үй, сауда ғимараты және тарихқа дейінгі ескерткіш кіреді. Тізілімге енгізілген ғимараттардың көпшілігі Фокс аңғарындағы ағаш өнеркәсібінің дамуынан кейінгі экономикалық гүлденудің және осы аймақта жаңадан байыған адамдардың тұрғын үйлер салуының нәтижесі болды.
География
Фонд-ду-Лак (43.775, -88.445) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 20,54 шаршы миль (53 км²), оның ішінде 19,23 шаршы миль (50 км²) құрлық және 1,31 шаршы миль (3 км²) су алабын құрайды. Фонд-ду-Лак Виннебаго көлінің оңтүстік жағасында жатыр. Фонд-ду-Лак өзенінің шығыс және батыс салалары қала аумағында бірігіп, кейін Лейксайд паркі маңында Виннебаго көліне құяды.
Климат
Висконсиннің қалған бөлігі сияқты, Фонд-ду-Лактың да ылғалды континенттік климаты бар. 1951 жылдың 30 қаңтарындағы ең төменгі температура −41 °F (−41 °C) тіркелді. Ең жоғары температура 1936 жылдың 13 шілдесінде 111 °F (44 °C) болды; ал осы күнге дейін және одан кейін күндері тиісінше 109 °F және 110 °F температуралары тіркелді.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 43 021 адам, 17 942 шаруашылық және 10 395 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 19 181 тұрғын үйден құралды, орташа тығыздық – ... (мәлімет жоқ). Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 90,6% ақ нәсілді, 2,5% афроамерикалық, 0,7% американдық үндістер, 1,8% азиялық, 2,5% басқа нәсілдерден және 1,9% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 6,4% құрады. 17 942 шаруашылықтың 29,0% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 42,3% -ы бірге тұратын жұбайлар, 11,1% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,5% -ы әйелі жоқ ерлер, ал 42,1% -ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 34,4% жеке адамдардан тұрады, ал 13,1% -ы 65 жасқа толған жалғыз тұратын адамдар. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,28 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,94 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 36,9 жас. Тұрғындардың 22,6% 18 жасқа дейін, 10,1% 18 мен 24 жас аралығында, 27,4% 25 пен 44 жас аралығында, 25,2% 45 пен 64 жас аралығында және 14,7% 65 жастан асқандарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 47,7% ер адам және 52,3% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша қалада 42 203 адам, 16 638 үй шаруашылығы және 10 282 отбасы тұрды. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 2 501,3 адам (965,9/км2) құрады. Тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы бір шаршы мильге 1038,3 (401,0/км2) болды, ал тұрғын үй бірліктерінің саны 17 519-ға жетті. Қаланың нәсілдік құрамы: 93,59% ақ нәсілді, 1,86% қара немесе афроамерикалық, 0,51% американдық үндістер, 1,52% азиялық, 0,01% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,27% басқа нәсілдер және 1,25% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Халықтың 2,92% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 16 638 отбасының ішінде 30,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 48,4%-ы бірге тұратын жұбайлар, 9,8%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 38,2%-ы отбасы емес. Үй шаруашылықтарының 30,9%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 12,5%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,38 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,00 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер – 24,2%, 18-24 жас аралығындағылар – 10,7%, 25-44 жас аралығындағылар – 29,4%, 45-64 жас аралығындағылар – 20,4%, ал 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер – 15,3%. Орташа жас 36 жасқа тең. Әр 100 әйелге 88,7 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 84,1 еркек шақ келді. Қала бойынша үй шаруашылығының орташа табысы 41 113 доллар, ал отбасының орташа табысы 50 341 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 35 682 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 22 492 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 18 996 долларға тең. Отбасылардың 4,6%-ы және халықтың 7,5%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 7,9%-ы және 65 жастан асқандардың 8,9%-ы.
Дін
Висконсин евангелистік лютерандық синодының Фонд-дю-Лакта төрт шіркеуі бар: Құтқарушы лютерандық шіркеуі, Жақсы Көмекші лютерандық шіркеуі, Сент-Петер лютерандық шіркеуі және Сенім лютерандық шіркеуі. Фонд-дю-Лак халқының шамамен үштен бірі рим-католик дінін ұстанады. 2000 жылы алты католик приході «Қасиетті Отбасы католик қауымдастығы» деп аталған бір құрылымға бірікті. 2007 жылы Сент-Луис католик шіркеуі өртеніп, ғимараты бұзылды. Сент-Патрик және Сент-Жозеф шіркеулері жабылды, ал Сакральді Жүрек, Сент-Мария және Сент-Петер ашық күйінде қалды. Қасиетті Агнес қарындастарының бас үйі Фонд-дю-Лакта орналасқан. Бұл орден негіздеме беріп, Фонд-дю-Лактағы Мариан университетін қолдауын жалғастыруда. Фонд-дю-Лак – Фонд-дю-Лак епархиясының епископтық орталығы. Пауыл соборы епархияның бас шіркеуі болып табылады. Фонд-дю-Лакта сонымен қатар Temple Beth Israel синагогасы да бар. Яһуди халқы алғаш рет 19 ғасырдың соңында Фонд-дю-Лакқа келгенімен, алғашқы синагога 1914 жылға дейін салынбаған. Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Сенімділерінің Шіркеуі жергілікті қауым жиналыс үйін ұстап тұрады.
Экономика
Фонд-ду-Лактағы ең ірі жұмыс беруші – Брансвик корпорациясының бөлімшесі Mercury Marine. Әлемдік штаб-пәтері Фонд-ду-Лак қаласында орналасқан Mercury Marine компаниясы әлемдегі ең ірі қайық моторларын жасаушы болып табылады және оның зауыты мен кеңселерде шамамен 2500 адам жұмыс істейді. Басқа өнеркәсіп салалары: Giddings & Lewis – Fives Group компаниясына тиесілі машина құралдарын өндіруші; Brenner Tank – көліктік танкерлер құрастырушы; Chicago Tube & Iron – Olympic Steel бөлімшесі; Saputo Cheese және J. F. Ahern – механикалық және өрттен қорғау компаниясы. Фонд-ду-Лакта сондай-ақ Nielsen Corporation деректерді жинау орталығы да орналасқан. Басқа да кәсіпорындарға Charter Communications, Society Insurance және Anthem кеңсесі кіреді. Фонд-ду-Лакта бір аурухана бар, ол – Сент-Агнес ауруханасы.
Өнер және мәдениет
Фонд-ду-Лак – Фонд-ду-Лак округінің орталығы және Фонд-ду-Лак округінің жәрмеңке алаңы. Фонд-ду-Лак округінің жәрмеңкесі жыл сайын шілде айының соңында өтеді. Фонд-ду-Лак қаласы "Walleye Weekend" атты жыл сайынғы жазғы фестивальге де төңкерілді, ол Mercury Marine ұлттық "Walleye" балық аулау турниріне арналған. Әдетте маусымның екінші апта соңында өтетін "Walleye Weekend" фестивалі, Виннебаго көлінің оңтүстік жағалауындағы Лейксайд паркінде өтетін "Отбасылық демалыс фестивалі" болып табылады. Сондай-ақ, қыркүйек айында жыл сайынғы күзгі фестиваль өтеді, ол "Фондю Фест" деп аталады. Фестиваль алғаш рет 2007 жылдың қыркүйегінде The Melting Pot және Brenner Tank компанияларының бірлескен жобасы аясында әлемдегі ең үлкен фондю жиынтығы үшін Гиннес рекордтары кітабына енгізілді. Сол кезде бері фестиваль жыл сайын өткізіліп келеді. Фонд-ду-Лакта балаларға арналған ауыспалы көрмелерді ұсынатын балалар мұражайы бар.
Спорт
Висконсин Timber Rattlers және Мариан Университеті 2017 жылы Фонд-дю-Лак Док Спайдерс бейсбол командасын құру үшін бірікті. Док Спайдерс 2018 және 2020 жылдары Нортвудс лигасының чемпионатында жеңіске жетті. Команда Мариан университетінің кампусындағы Херр Бейкер алаңында ойнайды.
Саябақтар мен демалыс
Фонд-ду-Лактың ең үлкен саябағы – Лейксайд паркі, Виннебаго көлінің оңтүстік жағасында 200-ден астам ашық демалыс орнына ие. Жыл бойы аққұйрықты еліктер көрмесі ұйымдастырылады. Жазда гүл көрмелері, қайықпен жүзу, пикниктер және саябақта той жасау мүмкіндіктері бар. 15 сәуірден 15 қазанға дейін Лейксайд паркінің (1933 жылы салынған) маяғы мен оның бақылау мұнарасы келушілерге ашық. Қонақтар миниатюралық пойызбен және көне карусельмен саяхаттауға мүмкіндік алады. Саябақта сонымен қатар төрт ойын алаңы мен жануарлар бағы да бар. Парктің басты кіреберісінде 1955 жылы Су желісі сыйлаған бу локомотиві орналасқан. Лейксайд паркі «билейтін шамдар» көрсетілімі, әшекейлер мен музыкасы бар мерекелік шаралар өткізеді. Баттермилк Крик паркі – амфитеатр, теннис корты, екі ойын алаңы және сырғанау төбесі бар үлкен, шөпті, төбелі саябақ. Басқа саябақтар: Тейлор паркі мен бассейні, Бутцен (Дэнбери) паркі, Джефферсон паркі, Фэрграундс паркі мен бассейні және Плеймор паркі.
Үкімет
Фонд-ду-Лак қалалық басқарушы кеңес үлгісінде басқарылады. Қалалық кеңес екі жылдық мерзімге сайланатын жеті мүшеден тұрады. Қазіргі қалалық басқарушы – Джозеф П. Мур, ал кеңес төрағасы – Кей Миллер. Фонд-ду-Лакты Висконсин Сенатының 18-ші округінде Дэн Фейен, ал Висконсин Мәжілісінің 52-ші және 53-ші округтерінде Джереми Тисфельдт және Майкл Шрая өкілдік етеді. Федералдық деңгейде Фонд-ду-Лак Висконсин штатының 6-шы сайлау округіне кіреді және АҚШ Өкілдер палатасында Гленн Гротман өкілдік етеді.
Көлік
Фонд-ду-Лак аймақтық транзиті – қаланың жергілікті қоғамдық көлік операторы. Фонд-ду-Лактағы алғашқы қоғамдық көлік 1880 жылдары жеке меншік трамвай қызметі болды; ол 1944 жылдан 1967 жылға дейін автобустарға ауыстырылды. Бірнеше жеке операторлардан кейін автобус жүйесі 1967 жылдың желтоқсанында жұмысын тоқтатты. 1968 жылдың тамызында Фонди аймағы автобус кооперативі жеке азаматтар мен бизнестің қолдауымен автобус қызметін қамтамасыз ету үшін құрылды; алайда ол 1970 жылы қаладан қаржылық қолдау сұрады. Қазіргі қалаға тиесілі транзиттік жүйе 1972 жылдың 7 қарашасында өткен референдумның сәтті нәтижесінен кейін 1973 жылдың 15 қаңтарында жұмыс істей бастады. Фонд-ду-Лак әуежайына әуежай қызметін Гринвиллдегі Эпплтон халықаралық әуежайы және Милуокидегі Митчелл халықаралық әуежайы арқылы коммерциялық қызметпен қамтамасыз етіледі. Канаданың Ұлттық темір жолы Фон-дю-Лактағы жалғыз темір жолды басқарады. Фонд-ду-Лак 2001 жылға дейін Висконсин орталық темір жолының бас кеңсесі болды. 1987 жылға дейін Су желісінің бөлігі болды. 41-ші тас жолдың солтүстік бағыты Ошкош, Апплтон және Грин-Бэй қалаларына, ал оңтүстік бағыты Ломара арқылы Милуокиге жетеді. I 41 – Фонд-ду-Лакты батыс жағынан айналып өтетін тас жол, ол аймаққа қызмет көрсету үшін бес түйіспеден тұрады. Түйіспелер US 151 (95-шы шығу), Hickory St (97-шы шығу), Hwy D Military Rd (98-шы шығу), Wis 23 Johnson St (99-шы шығу) және Hwy OO Winnebago St (101-ші шығу) көшелерінде орналасқан. Wis 175 Main St түйіспесі жаңа US 151 айналма жолы салынғанда алынып тасталды. U.S. 41 және I 41 тас жолдары Фонд-Дю-Лак ауданында біріктірілген. U.S. 151 тас жолының оңтүстік бағыты Ваупун, Бовер Дам және Мэдисон қалаларына, ал солтүстік бағыты Чилтон және Манитовок қалаларына жетеді. Бұрын қала арқылы өтетін бұл тас жол қазір Фонд-ду-Лакты оңтүстік-шығысқа қарай айналып өтеді, себебі 2000 жылдардың ортасында деңгейлі кіруге арналған тас жол аяқталды. US 151 тас жолы Hwy D әскери Rd (бұрынғы US 151), Hickory St, Wis 175 Main St, I 41/US 41/US 45 Солтүстік, US 45 Оңтүстік/Hwy V және Wis 23 Johnson St көшелерінде шығу орындарына ие. Hwy V және Wis 23 тас жолдары арасында бірнеше деңгейдегі қиылыстар бар. WIS 23 (Джонсон көшесі) батысқа қарай Висконсин Деллс қаласына Розендейл және Рипон арқылы, ал шығысқа қарай Плимут арқылы Шебойган қаласына дейін жүреді. WIS 175 тас жолы I 41 және US 41 тас жолдарына оңтүстікке қарай параллель жүреді және US 41 тас жолының құрылысы алдындағы бағыттың көп бөлігін құрайды. 175-ші тас жолдың ұзындығы 151-ші тас жолмен түйісетін жерге дейін қысқартылды. Бұрынғы 175-ші Wis Main Street-тегі учаске жергілікті басқаруға қайтарылды. US 45 тас жолы солтүстікке қарай Висконсин штатының Ошкош қаласына дейін Виннебаго көлінің жағалауымен, ал оңтүстікке қарай Вест-Бенд қаласына дейін Еден және Кеваскум арқылы өтеді. 45-ші АҚШ тас жолы 151-ші АҚШ тас жолының айналма жолына, 41-ші АҚШ тас жолына және 23-ші АҚШ тас жолына ауыстырылды. Бұрынғы бағыт жергілікті басқаруға қайтарылды.