Кіріспе

қала

Тарих

Спарта 1837 жылы АҚШ сатып алған бұрынғы Хо Чунк территориясында орналасқан. Ақтардың қоныстануы 1849 жылы үкімет жерді зерттегеннен кейін басталды, содан кейін 1849 жылы Прайри-дю-Шиеннен Хадсонға және 1851 жылы Портж-дан Ла-Кроссқа дейінгі алғашқы штаттық жолдарды салып, қиылыс жасалды. Алғашқы қоныс аударушылар – 1851 жылы қиылысқа жақын мейрамхана ашқан Франк және Уильям Петит ағайындылары болды. Олардың анасы, тек Петит ханым деп тіркелген, елді мекенге ежелгі грек қала-мемлекеті Спартаның атын берді. Спартада 1852 жылдан бері пошта бөлімі жұмыс істеп келеді. 1854 жылы Висконсин заң шығарушы органы Спартаны жаңа құрылған Монро округінің орталық қаласы етіп белгіледі. Елді мекен 1858 жылы Ла-Кросс және Милуоки темір жолы келгеннен кейін, ал 1873 жылы Чикаго және Солтүстік-Батыс темір жолынан кейін өсті. Ла-Кросс өзені мен аймақтың бұлақтары алғашқы ағаш кесетін және астық шабатын диірмендерге су қуатын берді, сонымен қатар 19 ғасырдың соңында қалаға түрлі шағын өндірушілерді тартты. Тұрғындар 1860 жылдары минералды су алу үшін артезиандық құдықтарды бұрғылағаннан кейін Спартаны денсаулық сақтау курорты ретінде де насихаттады. Қазіргі Монро округінің соты 1895 жылы Спартада салынды, ол 1863 жылғы ескі құрылысты алмастырды. АҚШ армиясы 1905 және 1909 жылдары Спартаның жанындағы жаттығу алаңдары үшін жерді сатып ала бастады. Жаттығу лагері Спарта тұрғыны Роберт Брюс Маккойдың құрметіне аталған Форт Маккойға айналды және қала экономикасына маңызды үлес қосты. 1967 жылы Чикаго және Солтүстік-Батыс темір жолының Спартаға дейінгі бұрынғы маршруты Елрой-Спарта мемлекеттік жолына айналдырылды, ол елдегі алғашқы теміржол жолы болып есептеледі.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 8,06 шаршы миль (21 км²), оның ішінде 8,01 шаршы миль (21 км²) құрлық және 0,06 шаршы миль (0 км²) су алабын құрайды.

Климат

Спартаның АҚШ-тың солтүстік-шығыс орталық аймағында орналасуы, аймаққа қоңыржай, континенттік климат әкеледі. Жылдың ең жылы айы шілде, орташа ең жоғары температурасы 85°F (29°C), ал түнгі ең төменгі температурасы шамамен 63°F (18°C) құрайды. Қаңтар – ең суық ай, орташа ең жоғары температурасы 26°F (−4°C), түнгі ең төменгі температурасы шамамен 6°F (−14°C) болады.

Көлік

Ла Кросс немесе Томахқа қарай қала маңындағы автобус қызметі Scenic Mississippi Regional Transit арқылы күніне әр бағытта үш рет жүзеге асырылады. Сонымен қатар, Миннеаполистен Милуокиге күн сайын қалааралық автобус қатынайды, ол Спартада тоқтайды. (Қараңыз: Висконсин штатындағы қалааралық автобус аялдамаларының тізімі) Спарта/Форт Маккой әуежайы аймақтың авиациялық қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Канадтық Тынық мұхиты темір жолына (CPR) тиесілі теміржол Спарта арқылы өтеді, жүк тасымалдау қызметін ұсынады. Қала Interstate 90, Wisconsin State Highway 16, Wisconsin State Highway 21, Wisconsin State Highway 27 және Wisconsin State Highway 71 сияқты бірнеше маңызды тас жолдармен байланысты. Спарта Эльрой-Спарта мемлекеттік жолының басында орналасқан. 1967 жылы ашылған бұл жол – теміржолды велосипед жолына айналдырудың алғашқы жобасы саналады. Бұл – 51 шақырымдық (32 миль) велосипед жолы, ол қолданыстан шығарылған теміржолдан қайта жаңартылып, ауылдық жерлер мен үш туннельден өтеді. Бұл Висконсин штатының велосипед жолдары жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Осыған орай, Спарта өзін "Американың велосипедтік астанасы" деп жариялайды; қалаға кіреберісте ескі үлгідегі биік дөңгелекті велосипедте отырған велосипедшінің үлкен мүсіні орнатылған. Бен Бикин деп аталған бұл мүсін "Әлемдегі ең үлкен велосипедші" деген атаққа ие. Жыл сайын қазан айында өткізілетін "Бенге деген құштарлық" атты жылдық велосипедтік жарыс Бен Бикин мүсіні мен осы қалыптан жасалған тағы бір мүсін, яғни Иллинойс штатының Порт Байрон қаласында орналасқан Уилл Б. Роллинг мүсіні арасында өтеді.

2020 жылғы халық санағы

2020 жылғы санақ бойынша халық саны 10 025 адамды құрады. Халық тығыздығы – 4,388 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздық көрсеткіші. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 84,5% ақ нәсілді, 1,4% қара немесе афроамерикалық, 1,0% азиялық, 0,9% американдық үндістер, 0,2% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 4,2% басқа нәсілдер және 7,8% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Этникалық құрамы бойынша халықтың 11,1% испаниялық немесе латын американдықтарын құрайды. Американдық қоғамдық сауалнаманың 2016–2020 жылдарға жасаған бағалауларына сәйкес, қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 50 993 доллар, ал отбасының орташа табысы 70 509 долларды құрады. Толық жұмыс күнімен жұмыс істейтін ерлердің орташа табысы 46 476 доллар болса, әйелдердің табысы 32 100 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 27 491 доллар. Халықтың 6,8% отбасы және 10,8% азаматы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 12,8% және 65 жастан асқандардың 9,0% кедейлікте. 25 жастан асқан халықтың 91,1% орта мектепті немесе одан жоғары бітірген, ал 22,5% бакалавр дәрежесіне немесе одан жоғары білім алған.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 9 522 адам, 3 986 үй шаруашылығы және 2 342 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 4 192 тұрғын үй бірлігін құрады, орташа тығыздық – [мәлімет жоқ]. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 92,2% ақ нәсілді, 1,5% афроамерикалық, 0,6% американдық үндістер, 0,5% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 3,5% басқа нәсілдер және 1,6% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын америкалықтары халықтың 6,8% құрады. 3 986 үй шаруашылығының 31,3% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 39,3% -ы бірге тұратын жұбайлар, 14,0% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 5,4% -ы әйелі жоқ ерлер, ал 41,2% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 33,7% жеке адамдардан тұрды, ал 13,4% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдардың тұрғын үйлері болды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,32 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,95 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 36,5 жасқа тең. Тұрғындардың 24,9% 18 жасқа дейін, 9,1% 18 мен 24 жас аралығында, 26,6% 25 пен 44 жас аралығында, 24,9% 45 пен 64 жас аралығында және 14,6% 65 жасқа толған немесе одан асқан адамдарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 48,8% ерлер және 51,2% әйелдер.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 8648 адам, 3583 шаруашылық және 2217 отбасы тұрды. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 1582,2 адамды (610,4 км2) құрады. Орташа тығыздығы бір шаршы мильге 683,0 (263,5 км2) болатын 3733 тұрғын үй болды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 96,97% ақ нәсілді, 0,69% қара немесе афроамерикалық, 0,34% американдық үндістер, 0,62% азиялық, 0,05% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,57% басқа нәсілдерден және 0,76% екі немесе одан көп нәсілділерден тұрды. Халықтың 1,82% испания немесе латын американдықтарды құрады. 3583 шаруашылықтың ішінде 30,7%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 44,6%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 12,6%-ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 38,1%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 31,6%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 12,7%-ында 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдар бар. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,35 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,93 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 25,9%, 18-24 жас аралығындағылар – 9,1%, 25-44 жас аралығындағылар – 27,6%, 45-64 жас аралығындағылар – 21,6%, ал 65 жасқа жоғарылар – 15,8%. Орташа жас 37 жасқа тең. Әр 100 әйелге 92,6 еркек шамасында келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 89,7 еркек шамасында келеді.

Экономика

Спарта қаласы Century Foods International, Northern Engraving Corp., Spartek, Mathews Inc., F. A. S. T. Corp., Sparta Brush Company, McPherson Guitars, Multistack, Lake States Lumber және Wesco Home Furnishings сияқты бірнеше компанияның үй және халықаралық штаб-пәтері болып табылады.