FM радио толқындарының диапазоны

Кіріспе

Радио хабар тарату жолағы

FM хабар тарату жолағы – радио станциялары FM хабар тарату үшін пайдаланатын радио жиіліктерінің диапазоны. Әлемнің әртүрлі бөліктерінде қолданылатын жиілік диапазоны әртүрлі. Еуропа мен Африкада (Халықаралық телекоммуникация одағының (ITU) 1-ші аймағы ретінде анықталған) және Австралия мен Жаңа Зеландияда ол 87,5-тен 108 мегагерцке (МГц) дейін, сонымен қатар VHF Band II жолағы ретінде танылады, ал Америкада (ITU 2-ші аймағы) ол 88-ден 108 МГц аралығында. Жапониядағы FM хабар тарату жолағы 76-дан 95 МГц, ал Бразилияда 76-дан 108 МГц қолданылады. Халықаралық радио және теледидар ұйымының (OIRT) Шығыс Еуропадағы жиілік жолағы 65,9-дан 74,0 МГц, бірақ бұл елдер қазір Ресейдегідей, негізінен 87,5-тен 108 МГц жолағын пайдаланады. Кейбір басқа елдер OIRT жолағын тоқтатып, 87,5-тен 108 МГц жолағына көшті. Тар диапазонды жиілік модуляциясын 1919 жылы Хансо Идзерда әзірлеп, көрсетті. Кең жолақты жиілік модуляциялау радиосы 1930 жылдары АҚШ-та пайда болды; жүйені американдық инженер-электрик Эдвин Говард Армстронг әзірледі. Дегенмен, FM хабарларын тарату 1960 жылға дейін Солтүстік Америкада кеңінен таралған жоқ. Жиілік модуляцияланған радио толқындар кез келген жиілікте туындатылуы мүмкін. Осы мақалада аталған барлық жолақтар 30-тан 300 МГц аралығында орналасқан өте жоғары жиілік (VHF) диапазонына жатады.

Орталық жиіліктер

Барлық елдер FM арнасының орталық жиіліктерін 0.1, 0.3, 0.5, 0.7 және 0.9 МГц-те аяқтайды, бірақ кейбір елдер 0.0, 0.2, 0.4, 0.6 және 0.8 МГц-те аяқталатын орталық жиіліктерді де қолданады. Тағы да бірнеше ел 0.05, 0.15, 0.25, 0.35, 0.45, 0.55, 0.65, 0.75, 0.85 және 0.95 МГц жиіліктерін қолданады. 1984 жылдың 7 желтоқсанында Женевада (Швейцария) өткен ITU конференциясы бүкіл Еуропа бойынша 50 кГц арналық аралықты қолдануды тоқтату туралы шешім қабылдады. Осы 1984 жылғы ITU конференциясынан бері көптеген елдер FM радио хабарларын тарату үшін 100 кГц немесе 200 кГц арналық аралықты пайдаланады. Кейбір цифрлық FM радиолары 50 кГц немесе тіпті 100 кГц қадамдарымен реттеуге қабілетсіз. Сондықтан, шетелге саяхаттағанда немесе қабылдағыштарды импорттағанда, мұндай қадамдарды пайдаланатын белгілі бір жиіліктерде хабар тарататын станцияларды анық естімеуіңіз мүмкін. Бұл мәселе аналогты радионың қабылдауына әсер етпейді. FM жолақтары тығыз толған Италия сияқты бірнеше елде 50 кГц-тің кез келген еселігінде станция орналастыруға рұқсат беріледі. 50 кГц арналық аралықтар бір-біріне кедергі келтірудің алдын алуға көмектеседі және FM-нің қабылдау әсері мен қабылдағыштың таңдаулылығын пайдаланады.

ITU 2-өңірінің жолақты жоспарлары мен арналарды нөмірлеу

Солтүстік Америкада Эдвин Армстронг қолданған бастапқы жиілік бөлу 42–50 МГц жиілік жолағын пайдаланды, бірақ 1945 жылдан бастап бұл бөлу жоғарырақ жолаққа өзгертілді. Канадада, АҚШ-та, Мексикада, Багам аралдарында және т.б. 200 (орталық жиілігі 87,9 МГц) мен 300 (орталық жиілігі 107,9 МГц) аралығында нөмірленген 101 FM арнасы бар, бірақ бұл нөмірлер радиоинженерия және үкімет салаларынан тыс жерлерде сирек қолданылады. FM арналарының орталық жиіліктері 200 кГц қадамдармен бөлінеді. Техникалық тұрғыдан 6-шы телеарнаның (82–88 МГц) бөлігі болып табылатын 87,9 МГц жиілігі АҚШ-та D класындағы екі FM станциясымен ғана пайдаланылады. Портативті радио қабылдағыштары көбінесе 87,5 МГц-қа дейін реттеледі, соның арқасында бірдей радиолар бүкіл әлемде өндіріліп сатылады. Автомобильдердегі FM радиолары әдетте 87,7 МГц-қа дейін реттеледі, осылайша жүргізу кезінде 6-шы арнаның аудиосын 87,75 МГц (±10 кГц) жиілігінде қабылдауға болады. 2009 жылғы цифрлық теледидарға көшуге байланысты бұл мүмкіндік енді көбінесе қолжетімді емес, бірақ 2023 жылы FCC он төрт төмен қуатты 6-шы арна телестанцияларына радио қызметтерін белгісіз мерзімге жалғастыруға рұқсат берді. АҚШ-та 87,9–91,9 МГц орталық жиіліктері бар жиырма бір арна (200-ден 220-ға дейін) коммерциялық емес білім беру (NCE) станциялары үшін арналған арнайы жолақты құрайды. Басқа арналарды (92,1 МГц-ден 107,9 МГц-ға дейін (221–300 арналары)) коммерциялық және коммерциялық емес станциялар пайдалана алады. (Канада мен Мексикада бұл резервтеу қолданылмайды; Мексика 2014 жылы 106,1–107,9 МГц жиіліктерін қауымдастық және үндістан станциялары үшін резервке енгізді, бірақ ондаған станциялар оларды ауыстыруға орын жетіспеуіне байланысты бұрынғы мәртебесін сақтап қалды.) Бастапқыда Американың Федералды байланыс комиссиясы (FCC) FM радиостанцияларын кез келген географиялық аймақта төрт арналық интервалмен (800 кГц аралық) тағайындауды көздейтін жолақ жоспарын жасады. Осылайша, бір аймақта станциялар 88,1, 88,9, 89,7 және т.б. жиіліктерде орналасуы мүмкін, ал көршілес аймақта 88,3, 89,1, 89,9, 90,7 және т.б. жиіліктерде орналасуы мүмкін. Кейбір жиіліктер тек А класына арналған деп белгіленді (FM хабар таратуды қараңыз), олардың тиімді сәулелену қуаты (ERP) үш киловатқа дейін және сәулелену орталығының антенна биіктігі орташа жер бетінен 300 фут (91,4 м) биіктікке дейін (HAAT) шектелген. Бұл жиіліктер 92,1, 92,7, 93,5, 94,3, 95,3, 95,9, 96,7, 97,7, 98,3, 99,3, 100,1, 100,9, 101,7, 102,3, 103,1, 103,9, 104,9, 105,5, 106,3 және 107,1 МГц-ты құрады. Басқа жиіліктерде станциялар B класы (50 кВт, 500 фут) немесе C класы (100 кВт, 2000 фут) болуы мүмкін, бұл олардың қай аймақта орналасқандығына байланысты. 1980-жылдардың соңында FCC қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрған станцияларды пайдалана отырып, арақашықтықтарды бөлу кестесіне негізделген жолақ жоспарына көшті және қосымша сыныптар құру және антенна биіктігі шектерін метрге өзгерту үшін сыныптар кестесін бөлді. А класындағы қуат екі есеге артып, алты киловатқа дейін жетті және жоғарыда аталған жиілік шектеулері алынып тасталды. 2004 жылдың соңынан бастап станция FCC бөліну кестесіндегі ережелерге сәйкес келетін орынға және сыныпқа ие болса, кез келген жерде "сығылып" орналаса алады. 1964 жылға дейін лицензияланған станциялар үшін екінші жақын арна арақашықтығы туралы ережелер қолданылмайды. 2017 жылы Бразилия 5 және 6 (76,1–87,5 МГц) арналарын дыбыс тарату үшін қайтаруға негіз салды және жаңа кеңейтілген жолаққа (faixa estendida, қысқартылған eFM) қосылуға қабілетті жаңа радио қабылдағыштарды талап етті. 2021 жылдың 7 мамырында Бразилия Коммуникациялық компаниясының бес хабар тарату станциясы алғашқы кеңейтілген жолақты станциялар болды.

The original frequency allocation in North America used by Edwin Armstrong used the frequency band from 42 through 50 MHz, but this allocation was changed to a higher band beginning in 1945. In Canada, the United States, Mexico, the Bahamas, etc., there are 101 FM channels numbered from 200 (center frequency 87.9 MHz) to 300 (center frequency 107.9 MHz), though these numbers are rarely used outside the fields of radio engineering and government. The center frequencies of the FM channels are spaced in increments of 200 kHz. The frequency of 87.9 MHz, while technically part of TV channel 6 (82 to 88 MHz), is used by just two FM class D stations in the United States. Portable radio tuners often tune down to 87.5 MHz, so that the same radios can be made and sold worldwide. Automobiles usually have FM radios that can tune down to 87.7 MHz, so that TV channel 6's audio at 87.75 MHz (±10 kHz) could be received while driving. This is largely no longer possible due to the 2009 digital television transition, though in 2023 the FCC authorized fourteen low powered Channel 6 television stations to continue to operate radio services indefinitely. In the United States, the twenty one channels with center frequencies of 87.9–91.9 MHz (channels 200 through 220) constitute the reserved band, exclusively for non commercial educational (NCE) stations. The other channels (92.1 MHz through 107.9 MHz (Channels 221–300) may be used by both commercial and non commercial stations. (Note that in Canada and in Mexico this reservation does not apply; Mexico introduced a reservation of 106.1–107.9 MHz for community and indigenous stations in 2014, though dozens of stations are grandfathered due to lack of space to relocate them.) Originally, the American Federal Communications Commission (FCC) devised a bandplan in which FM radio stations would be assigned at intervals of four channels (800 kHz separation) for any one geographic area. Thus, in one area, stations might be at 88.1, 88.9, 89.7, etc., while in an adjacent area, stations might be at 88.3, 89.1, 89.9, 90.7 etc. Certain frequencies were designated for Class A only (see FM broadcasting), which had a limit of three kilowatts of effective radiated power (ERP) and an antenna height limit for the center of radiation of 300 feet (91.4 m) height above average terrain (HAAT). These frequencies were 92.1, 92.7, 93.5, 94.3, 95.3, 95.9, 96.7, 97.7, 98.3, 99.3, 100.1, 100.9, 101.7, 102.3, 103.1, 103.9, 104.9, 105.5, 106.3 and 107.1. On other frequencies, a station could be Class B (50 kW, 500 feet) or Class C (100 kW, 2,000 feet), depending on which zone it was in. In the late 1980s, the FCC switched to a bandplan based on a distance separation table using currently operating stations, and subdivided the class table to create extra classes and change antenna height limits to meters. Class A power was doubled to six kilowatts, and the frequency restrictions noted above were removed. As of late 2004, a station can be "squeezed in" anywhere as long as the location and class conform to the rules in the FCC separation table. The rules for second adjacent channel spacing do not apply for stations licensed before 1964. In 2017, Brazil laid the groundwork to reclaim channels 5 and 6 (76.1–87.5 MHz) for sound broadcasting use and required new radio receivers to be able to tune into the new extended band (faixa estendida, abbreviated eFM). Five transmitters of public broadcaster Brazil Communication Company were the first extended band stations to begin broadcasts on May 7, 2021.

Ауысу және жолақтылық

Әдетте әр арнаның ені 200 кГц (0,2 МГц) болып келеді және 100 кГц-қа дейінгі аудио және субтасымалдаушы жиіліктерді өткізе алады. Ауытқу әдетте 150 кГц-қа дейін (±75 кГц) шектеледі, бұл жолақтағы көрші арналардың бұзылысын болдырмау үшін жасалады. АҚШ-тағы станциялар стерео емес субтасымалдаушыларды пайдаланса, бұл шектен 10%-ға дейін асып кетуі мүмкін, бұл субтасымалдаушылар пайдаланатын әрбір 1%-ға жалпы модуляцияны 0,5%-ға арттырады. Кейбір станциялар беріліс жолағын азайту үшін (±50 кГц) ауытқумен шектелуі мүмкін, соның арқасында қосымша станцияларды орналастыруға болады.

OIRT жолақты жоспар

OIRT FM радио тарату жолағы 65,8–74 МГц аралығын қамтиды. Ол Совет Одағында және Халықаралық радио және теледидар ұйымының (OIRT) Варшава шартының көптеген мүше елдерінде, Шығыс Германияны қоспағанда, қолданылған. Шығыс Германия Батыс Еуропамен үйлесімді 87,5–100 (кейін 104) МГц тарату жолағын пайдаланған. VHF жолағының төменгі бөлігі қысқа толқынды радио сияқты жұмыс істейді, себебі оның таралу қашықтығы VHF жолағының жоғарғы бөлігінен артық. Бұл FM радио қабылдауы нашар болатын ауданға сигнал жеткізуге мүмкіндік берді. FM осы жолаққа өте қолайлы болды, себебі FM-нің қабылдау әсері аспан толқындарынан туындаған кедергілерді азайтуға көмектеседі. 87,5–108 МГц жолағына көшу кейбір Шығыс Еуропа елдерінде 1980 жылдардың басында басталды. Коммунистік үкіметтердің құлауынан кейін, жеке станциялар ашылғаннан кейін бұл процесс жылдамдады. Бұған OIRT жолағына арналған жабдықтың жетіспеуі және қолданыстағы тарату желілерін жаңғырту қажеттігі себеп болды. Көптеген елдер OIRT FM жолағында хабар таратуды тоқтатты, бірақ басқаларында, әсіресе бұрынғы КСРО республикаларында, пайдалану жалғасуда. OIRT FM жолағында хабар таратудың болашағы шектеулі, себебі Ресейден тыс жерлерде осы жолақты қолдайтын қабылдағыштар жоқ. OIRT жолағын әлі де пайдаланатын елдер: Ресей (Калининград облысы қоса), Беларусь, Молдова, Украина және Түрікменстан. Чехословакияда 87,5–108 МГц жолағын 65,9–74 МГц жолағының орнына пайдалану туралы шешім 1980 жылдардың басында қабылданды. Жиілік жоспары жасалды және 1984 жылы Женевада өткен VHF жолағында FM дыбыс тарату жөніндегі аймақтық әкімшілік конференциясында халықаралық деңгейде келісілді. Бөлінген жиіліктер әлі де қолданыста және Чехия мен Словакияда пайдаланылады. Бірінші таратушы 1984 жылдың қараша айында Прага маңында 102,5 МГц жиілігінде іске қосылды. Үш жылдан кейін ел бойынша он бір таратушы жұмыс істеді, оның ішінде Праганың Жижков ауданында үш таратушы болды. 1988 жылы жоспар бойынша 45 жерде 270 таратушы орнатылмақ еді. Көшу 1993 жылы аяқталды. Польшада 1999 жылдың соңында барлық OIRT тарату станциялары жабылды. Венгрия 2007 жылы қалған тарату станцияларын жапты, ал сол жылдың шілде айында бірнеше венгр радио әуесқойлары 70–70,5 МГц жолағында таралу мен кедергілерді зерттеу үшін уақытша рұқсат алды. Беларусьте OIRT жолағында тек мемлекеттік радиостанциялар ғана жұмыс істейді. Беларусьтегі OIRT станциялары FM станцияларының көшірмесі болып табылады және ескі жабдықтармен үйлесімділікті қамтамасыз ету мақсатын көздейді. 2014 жылы Ресей OIRT жолақты таратушыларын CCIR жолақты ("батыс") FM таратушыларымен алмастыра бастады. CCIR FM-ге ауысудың басты себебі – көбірек тыңдаушыға жете білу. Батыс елдеріндегі практикадан айырмашылығы, OIRT FM жиіліктері 50, 100 немесе 200 кГц еселігіне емес, 30 кГц-қа негізделген. Бұл Sporadic E таралуы және осы жиіліктерде жиі кездесетін басқа атмосфералық құбылыстар тудыратын бір-біріне кедергі келтіруді азайту үшін жасалған болуы мүмкін. Алайда, CCIR жолағына қарағанда көп жолды бұрмалау әсері аз байқалады. Стерео дыбыс әдетте полярлық модуляция деп аталатын әдіс арқылы жүзеге асырылады, ол стерео айырмасын жіберуді қамтиды. Полярлық модуляция 31,25 кГц жиілігінде төмендетілген субтасымалдаушыны қолданады, ал аудио сигнал екі жақ жолақта да орналасқан. Бұл мынадай сигнал құрылымын береді: L + R > 31,25 кГц төмендетілген субтасымалдаушы L R.

The OIRT FM broadcast band covers 65.8 to 74 MHz. It was used in the Soviet Union and most of the other Warsaw Pact member countries of the International Radio and Television Organisation in Eastern Europe (OIRT), with the exception of East Germany, which always used the 87.5 to 100 (later 104) MHz broadcast band—in line with Western Europe. The lower portion of the VHF band behaves a bit like shortwave radio in that it has a longer reach than the upper portion of the VHF band. It was ideally suited for reaching vast and remote areas that would otherwise lack FM radio reception. In a way, FM suited this band because the capture effect of FM could mitigate interference from skywaves. Transition to the 87.5 to 108 MHz band started as early as the 1980s in some East European countries. Following the collapse of the communist governments, that transition was remarkably accelerated as private stations have been established. This was also prompted by the lack of equipment for the OIRT band and the modernisation of existing transmission networks. Many countries have completely ceased broadcasting on the OIRT FM band, although use continues in others, mainly the former republics of the USSR. The future of broadcasting on the OIRT FM band is limited, due to the lack of new consumer receivers for this band outside of Russia. Countries which still use the OIRT band are Russia (including Kaliningrad), Belarus, Moldova, Ukraine, and Turkmenistan. In Czechoslovakia, the decision to use the 87.5 to 108 MHz band instead of 65.9 to 74 MHz band was made in the beginning of the eighties. The frequency plan was created, which was internationally coordinated at Regional Administrative Conference for FM Sound Broadcasting in the VHF band in Geneva, 1984. Allocated frequencies are still valid and are used in the Czech Republic and Slovakia. The first transmitter was put into operation on 102.5 MHz near Prague in November 1984. Three years later, there were eleven transmitters in service across the country, including three in the Prague neighborhood of Žižkov. In 1988, the plan was to set up 270 transmitters in 45 locations eventually. The transition was finished in 1993. In Poland all OIRT broadcast transmitters were closed down at the end of 1999. Hungary closed down its remaining broadcast transmitters in 2007, and for thirty days in July of that year, several Hungarian amateur radio operators received a temporary experimental permit to perform propagation and interference experiments in the 70–70.5 MHz band. In Belarus, only government run public radio stations are still active on OIRT. All stations on OIRT in Belarus are a mirror of normal FM broadcasts. The main purpose of those stations is compatibility with older equipment. In 2014, Russia began replacing OIRT banded transmitter with CCIR banded (the "western") FM transmitters. The main reason for the change to CCIR FM is to reach more listeners. Unlike Western practice, OIRT FM frequencies are based on 30 kHz rather than 50, 100 or 200 kHz multiples. This may have been to reduce co channel interference caused by Sporadic E propagation and other atmospheric effects, which occur more often at these frequencies. However, multipath distortion effects are less annoying than on the CCIR band. Stereo is generally achieved by sending the stereo difference signal, using a process called polar modulation. Polar modulation uses a reduced subcarrier on 31.25 kHz with the audio on both side bands. This gives the following signal structure: L + R > 31.25 kHz reduced subcarrier L R.

Көптеген еуропалық елдерде қолданылатын 4 метрлік (70–70,5 МГц) радио әуесқойлар бөлігі OIRT FM жолағының ішінде толығымен орналасқан. Бұл жолақта және 6 метрлік жолақта (50–54 МГц) жұмыс істейтін операторлар хабар тарату станцияларының болуын Шығыс Еуропаға немесе Ресейге "ашық канал" бар екенін көрсетеді. Бұл жағдай жақсы да, жаман да болуы мүмкін, себебі 4 метрлік радио әуесқойлар бөлігінің ені 0,5 МГц немесе одан да аз, ал бір ғана хабар тарату станциясы жолақтың үлкен бөлігіне кедергі келтіруі мүмкін. System D телеарналары R4 және R5 87,5–108 МГц FM аудио тарату жолағының ішінде толығымен немесе жартылай орналасқан. Сондықтан System D жүйесін пайдаланатын елдер осы жолақты аудио тарату үшін толыққанды пайдалану үшін теледидар таратуын қайта ұйымдастыруды қарастыруы керек.

Жапондық топтың жоспары

Жапониядағы FM жолағы 76–95 МГц (бұрын 76–90 МГц). 90–108 МГц бөлігі аналогтық VHF телеарналары 1, 2 және 3 үшін пайдаланылды (әр NTSC телеарнасы 6 МГц енді). Жапондық жолақтың тарлығы (19 МГц, CCIR жолағына қарағанда шамамен 20 МГц-ден сәл артық) диалға орналастырылатын FM станцияларының санын шектейді, нәтижесінде көптеген коммерциялық радиостанциялар AM-ды пайдалануға мәжбүр болады. Көптеген жапондық радиолар жапондық FM және CCIR FM жолағын қабылдай алады, сондықтан бір модельді Жапонияда немесе экспортқа сатуға болады. Радио 76–108 МГц жиілік диапазонын қамтуы мүмкін, жиілікті пайдаланушы таңдауына болады немесе құрастыру кезінде радио арнайы орналастырылған диод немесе басқа ішкі компонент арқылы бір жолақта жұмыс істеуге бейімделуі мүмкін. Дәстүрлі аналогтық радиолар (диал және көрсеткіш) 76–88 бөлігінде «Теледидар дыбысы» деп белгіленген. Егер мұндай радиолар АҚШ-та сатылатын болса, мысалы, 76–88 бөлігі VHF 5 және 6 арналары үшін «Теледидар дыбысы» деп белгіленеді (екі 6 МГц енді NTSC телеарнасы ретінде), ал 88–108 бөлігі әдеттегідей FM ретінде белгіленеді. «Теледидар дыбысының» дәстүрлі FM радиомен үйлесімділігі 2009 жылы АҚШ-тағы цифрлық теледидарға көшумен аяқталды, тек 6-арнадағы аналогтық режимде жұмыс істейтін бірнеше аз қуатты станциялар ғана сақталды; бұл аз қуатты станциялар 2021 жылы цифрлық режимге ауысады. Жапониядан импортталған қолданылған автомобильдерде жапондық FM жолағына арналған радио орнатылған, ал импорттаушылар көбінесе 87,5–107,9 МГц жолағын радио қабылдай алатын жиілікке төмендету үшін «конвертер» орнатады. Дұрыс емес жиілікті көрсетуден басқа, нәтижесінде жағымсыз өнімділікке әкелетін тағы екі кемшілік бар: конвертер тұрақты халықаралық FM жолағын (20,5 МГц дейін) жапондық 14 МГц жолағына толық түрлендіре алмайды (егер конвертерде екі пайдаланушы таңдай алатын төмендету режимдері болмаса), сондай-ақ автомобильдің антеннасы жоғары FM жолағында нашар жұмыс істеуі мүмкін. Кейбір конвертерлер FM жолағын 12 МГц-қа төмендетеді, нәтижесінде логикалық жиіліктер пайда болады (мысалы, 90,9 үшін 78,9, 94,3 үшін 82,3 және т.б.), бірақ 102–108 МГц жолағы қалдырылмайды. Сонымен қатар, RDS Жапонияда қолданылмайды, ал Еуропадағы көптеген заманауи автомобиль радиоларында бұл жүйе бар. Конвертер сонымен қатар AM хабар тарату үшін қолданылатын MW жолағын өткізбеуі мүмкін. Жақсырақ шешім – радио мен антеннаны автомобиль пайдаланылатын елге арналғандарымен ауыстыру. Австралияда да 88 мен 108 МГц аралығындағы 3, 4 және 5 австралиялық телеарналарымен ұқсас жағдай болды және Жапонияны үлгі етіп алуға ниеттенді, бірақ соңында елге кірген CCIR радиоларының әсерінен батыс жолақ схемасын таңдады. Австралияда 76 мен 90 МГц аралығында сатылатын радиолар да болды.

The FM band in Japan is 76–95 MHz (previously 76–90). The 90–108 MHz section was used for analog VHF TV Channels 1, 2 and 3 (each NTSC television channel is 6 MHz wide). The narrowness of the Japanese band (19 MHz compared to slightly more than 20 MHz for the CCIR band) limits the number of FM stations that can be accommodated on the dial with the result that many commercial radio stations are forced to use AM. Many Japanese radios are capable of receiving both the Japanese FM band and the CCIR FM band, so that the same model can be sold within Japan or exported. The radio may cover 76 to 108 MHz, the frequency coverage may be selectable by the user, or during assembly the radio may be set to operate on one band by means of a specially placed diode or other internal component. Conventional analog tuned (dial & pointer) radios were formerly marked with "TV Sound" in the 76–88 section. If these radios were sold in the US, for example, the 76–88 section would be marked TV sound for VHF channels 5 and 6 (as two 6 MHz wide NTSC TV channels), with the 88–108 section band as normal FM. The compatibility of "TV sound" with conventional FM radio ended with the U. S. digital TV transition in 2009, with the exception of the limited number of low power stations on channel 6 that still use analog; these low power stations will switch to digital in 2021. Second hand automobiles imported from Japan contain a radio designed for the Japanese FM band, and importers often fit a "converter" to down convert the 87.5 to 107.9 MHz band to the frequencies that the radio can accept. In addition to showing an incorrect frequency, there are two other disadvantages that can result in undesired performance; the converter cannot down convert in full the regular international FM band (up to 20.5 MHz wide) to the only 14 MHz wide Japanese band (unless the converter incorporates two user switchable down convert modes), and the car's antenna may perform poorly on the higher FM band. Some converters simply down convert the FM band by 12 MHz, leading to logical frequencies (e. g. 78.9 for 90.9, 82.3 for 94.3, etc. ), but leaving off the 102–108 MHz band. Also, RDS is not used in Japan, whereas most modern car radios available in Europe have this system. Also the converter may not allow pass through of the MW band, which is used for AM broadcasting. A better solution is to replace the radio and antenna with ones designed for the country where the car will be used. Australia had a similar situation with Australian TV channels 3, 4 and 5 that are between 88 and 108 MHz, and was intending to follow Japan, but in the end opted for the western bandplan, due to CCIR radios that entered the country. There were some radios sold in Australia for 76 to 90 MHz.

АҚШ-тың тарихи оркестрлік планы

1930 жылдары 30 МГц-тен жоғары жиілікте ("өте жоғары жиілік" - VHF) хабар тарататын радиостанцияларды құру бойынша зерттеулер басталды. 1937 жылдың қазан айында Федералды байланыс комиссиясы (FCC) жаңа жиіліктерді бөлу туралы хабарлады, оған тәжірибелік және білім беру мақсатындағы "Apex" станцияларының тобы кірді. Бұл станциялар 41,02 мен 43,98 МГц аралығындағы 75 арнадан тұрды. Ағымдағы AM жолағындағы станциялар сияқты, бұл станциялар да амплитудалық модуляцияны қолданды. Дегенмен, жақын жиіліктер арасындағы 40 кГц арақашықтық стандартты AM хабар тарату жолағындағы 10 кГц арақашықтықтан төрт есе артық болды. Бұл жақын жиіліктердегі кедергіні азайтып, жоғары сапалы бағдарламалар үшін көбірек жолақ енін қамтамасыз етті. Сонымен қатар, 1930 жылдары Эдвин Говард Армстронг бәсекелес тарату технологиясын – "кені жолақты жиілік модуляциясын" (FM) әзірледі. Ол AM таратудан, әсіресе жоғары сапасы мен статикалық кедергіге төзімділігі жағынан артықшылықтары бар екенін жариялады. 1940 жылдың мамырында, негізінен Армстронгтың күш-жігерінің нәтижесінде, FCC "Apex" жолағын таратуға шешім қабылдады және 1941 жылдың 1 қаңтарынан бастап 42–50 МГц аралығындағы 40 арнада жұмыс істейтін FM жолағын бекітті. Алғашқы бес арна білім беру станцияларына арналды. Жаңа FM жолағына станция иелерінің қызығушылығы жоғары болды. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі құрылыс шектеулері жаңа қызметтің өсуін тежеді. Соғыс аяқталғаннан кейін FCC жиіліктерді бөлуді стандарттауға кірісті. Мазақтаған мәселелердің бірі – тропосфералық және Sporadic E таралудың әсері болды. Олар кейде станциялардың сигналдарын үлкен қашықтыққа шағылыстырып, өзара кедергі тудырды. Америка радио корпорациясының (RCA) басшысы Дэвид Сарнофф бастаған әрі қарайғы ұсыныс FM жолағын осы мәселенің алдын алу үшін жоғары жиіліктерге көшіру қажеттігін көрсетті. Армстронг бұл қайта бөлудің FM радиосының дамуын бұзу мақсатында жасалғанын айыптады. Алайда, RCA ұсынысы қабылданды және 1945 жылдың 27 маусымында FCC FM жолағын 88–106 МГц аралығындағы 90 арнаға қайта бөлу туралы хабарлады. Кейіннен ол 88–108 МГц аралығындағы 100 арнаға дейін кеңейтілді, ал алғашқы 20 арна білім беру станцияларына арналды. Содан кейін FM станцияларына бастапқы "төмен" және жаңа "жоғары" FM жолақтарында хабар таратуға рұқсат берілді. Бұл 1949 жылдың 8 қаңтарында түн ортасында аяқталды, сол кезде барлық төменгі жолақты хабар тарату тоқтатылуы керек болды. 1978 жылы білім беру станцияларына арналған қосымша 87,9 МГц жиілігі бөлінді. 2008 жылдың наурыз айында FCC сандық теледидарға көшу 2009 жылдың ақпанында аяқталуы тиіс болған кезде, қазіргі уақытта 5 және 6 (76–88 МГц) аналогтық теледидар арналарын FM тарату жолағын кеңейту үшін беру туралы жұртшылықтың пікірін сұрады (кейіннен 2009 жылдың маусымына кейінге шегерілді). Бұл ұсыныс қолданыстағы жапондық FM радио қызметіне сәйкес келетін жиіліктерді (76 МГц-тан басталады) Солтүстік Американың FM радио тарату жолағын кеңейту ретінде пайдалануға мүмкіндік берген болар еді. 2009 жылдан 2021 жылға дейін "Франкен FM" деп белгілі бірнеше төмен қуатты теледидар станциялары негізінен 6-арнадағы радиостанциялар ретінде жұмыс істеді, олардың 87,7 МГц дыбыс тасымалдағышы II жолақты қамтуға конфигурацияланған көптеген FM қабылдағыштарында қабылданатын радиостанция ретінде пайдаланылды. Содан бері, аз ғана станциялар ATSC 3.0 сигналдарында арнайы дыбыс тасымалдағышын алып жүруге арнайы уақытша рұқсат алды.

In the 1930s investigations were begun into establishing radio stations transmitting on "Very High Frequency" (VHF) assignments above 30 MHz. In October 1937, the Federal Communications Commission (FCC) announced new frequency allocations, which included a band of experimental and educational "Apex" stations, that consisted of 75 channels spanning from 41.02 to 43.98 MHz. Like the existing AM band these stations employed amplitude modulation, however the 40 kHz spacing between adjacent frequencies was four times as much as the 10 kHz spacing on the standard AM broadcast band, which reduced adjacent frequency interference, and provided more bandwidth for high fidelity programming. Also during the 1930s Edwin Howard Armstrong developed a competing transmission technology, "wide band frequency modulation", which was promoted as being superior to AM transmissions, in particular due to its high fidelity and near immunity to static interference. In May 1940, largely as the result of Armstrong's efforts, the FCC decided to eliminate the Apex band, and authorized an FM band effective January 1, 1941, operating on 40 channels spanning 42–50 MHz, with the first five channels reserved for educational stations. There was significant interest in the new FM band by station owners, however, construction restrictions that went into place during World War II limited the growth of the new service. Following the end of the war, the FCC moved to standardize its frequency allocations. One area of concern was the effects of tropospheric and Sporadic E propagation, which at times reflected station signals over great distances, causing mutual interference. A particularly controversial proposal, spearheaded by the Radio Corporation of America (RCA), which was headed by David Sarnoff, was that the FM band needed to be shifted to higher frequencies in order to avoid this potential problem. Armstrong charged that this reassignment had the covert goal of disrupting FM radio development, however RCA's proposal prevailed, and on June 27, 1945 the FCC announced the reassignment of the FM band to 90 channels from 88–106 MHz, which was soon expanded to 100 channels from 88–108 MHz, with the first 20 channels reserved for educational stations. A period of allowing existing FM stations to broadcast on both the original "low" and new "high" FM bands followed, which ended at midnight on January 8, 1949, at which time all low band transmissions had to end. In 1978 one additional frequency reserved for educational stations, 87.9 MHz, was allocated. In March 2008, the FCC requested public comment on turning the bandwidth currently occupied by analog television channels 5 and 6 (76–88 MHz) over to extending the FM broadcast band when the digital television transition was to be completed in February 2009 (ultimately delayed to June 2009). This proposed allocation would have effectively assigned frequencies corresponding to the existing Japanese FM radio service (which begins at 76 MHz) for use as an extension to the existing North American FM broadcast band. Several low power television stations colloquially known as "Franken FMs" operated primarily as radio stations on channel 6, using the 87.7 MHz audio carrier of that channel as a radio station receivable on most FM receivers configured to cover the whole of Band II, from 2009 to 2021; since then, a reduced number have received special temporary authority to carry a special audio carrier on their ATSC 3.0 signals to continue the status quo.

FM радиосының өшіруі

Цифрлық радио хабарларын таратудың (мысалы, HD Radio, DAB+) біртіндеп енгізілуіне байланысты, кейбір елдер FM радиосын тоқтатуды жоспарлап, іске қосты. 2018 жылдың қаңтар айында Норвегия бұл мәселе бойынша алғашқы қадам жасады, FM радиосын толығымен тоқтатты.