Кіріспе

Канадалық әскери қызметкер және полиция шенеунігі, 1998 жылы туған хоккейші.

Генерал-майор Сэр Сэмюэл Бенфилд Стил (5 қаңтар 1848 – 30 қаңтар 1919) – канадалық әскери қызметкер және полиция қызметкері. Ол Солтүстік-Батыс Монтты Полициясының офицері, Клондайк алтын асыру кезінде Юкон отрядының басшысы және Бур соғысы кезінде Страткона атты әскерінің командирі болды.

Ерте өмір

Канада провинциясының (қазіргі Онтарио) Медонте қалашығында әскери отбасында дүниеге келген ол, Наполеон соғыстарының ардагері, Корольдік теңіз-әскери флотының капитаны Элмес Йелвертон Стилдің ұлы және британдық қарулы күштерде қызмет еткен алты бауырдың бірі болды. Оның анасы (әкесінің екінші әйелі), Энн Макдональд, Ислай аралының тумасы, Арднамурчаннан Нил Маклейн Макдональдтың кіші қызы еді. Нил Макдональд Барралық капитан Годфри Макнейлдің немересі және полковник Дональд Макнейлдің туысы болды. Стилге әкесінің ағасы, Лорд Амхерсттің басшылығымен Квебекте қызмет еткен полковник Сэмюэл Стилдің құрметіне ат қойылды. Стил білімін Пурбруктегі отбасылық үйде, содан кейін Канаданың Корольдік әскери колледжінде алды. 13 жасында жетім қалған ол, үлкен жартылай бауыры Джон Стилмен бірге тұруға кетті.

Ертедегі әскери қызмет

Отбасының әскери дәстүрін жалғастыра отырып, 1866 жылы Стил фениандық шабуылдар кезінде Канада милициясына қосылды, бастапқыда 35-ші Симкоэ жаяу әскер батальонына қатысып, кейін Кларксбургке (Коллингвуд қаласының жанында) көшкеннен соң 31-ші Сұр жаяу әскер батальонында офицер болып тағайындалды. Стил 1870 жылы Луи Риелдің Қызыл өзен көтерілісін басу үшін Қызыл өзен экспедициясына қатысты. Өкінішке орай, ол метистердің қарсылық танытуын күткенде, олардың жасырынғаннан кейін келді. Келесі жылы ол Канаданың тұрақты армиясының алғашқы бөлімшесі – Тұрақты күш артиллериясына қосылды. Стил Батыс туралы ұзақ уақыттан бері қызығушылық танытып, жастық шағында Джеймс Фенимор Купердің шығармаларын оқыған. Ол Бірінші Ұлт өкілдеріне ерекше қызығушылық танытып, Батыста олардан және метистерден білім алды. Дегенмен, ол келесі бірнеше жылды Онтарио штатының Кингстон қаласындағы Форт-Генриде артиллерия мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1874 жылы Стил Манитоба штатының Селькирк қаласындағы Лисгар ложасы №2-де масондық дәрежеге ие болды.

Атшы ретінде өмір

1873 жылы Стил жаңа құрылған Солтүстік-Батыс атты полициясына (NWMP) ант берген үшінші офицер болды, штаттық констебль ретінде қызметке кірді. Ол 1874 жылғы Батыс наурызында, қазіргі Виннипег, Манитобадағы Форт Гарриге оралғанда, NWMP-ның жаңадан қабылданған офицерлерін басқарған офицерлердің бірі болды. Ол штаттық сержант-майоры шеніне ие болды және жаңадан келгендерді жаттықтыру үшін, тәжірибелі атпен жүруші және қарулы адам ретінде жауапкершілік алды. 1878 жылы Стилге Солтүстік-Батыс территориясындағы Форт К’Аппельде өз командасы берілді. 1877 жылы ол Литл Бигхорнда лейтенант-полковник Джордж Армстронг Кастерді жеңген Ситтинг Буллмен кездесуге тағайындалды, ол американдық кек алудан қашу үшін халықтарымен бірге Канадаға көшіп келген еді. Стил АҚШ армиясының генерал-майоры Альфред Хоу Терримен бірге Ситтинг Буллды АҚШ-қа қайтаруға көндіруге тырысты. (Сиулардың көпшілігі бірнеше жылдан кейін қайтып келді.) Солтүстік-Батыс көтерілісі кезінде Стил шағын күшпен жіберілді. Батош шайқасын өткізбегендіктен, атты полиция Үлкен Аю басқарған соңғы қарсылық күштеріне қарсы қимыл жасауға жіберілді. Ол Френчменс-Батт шайқасына қатысты, онда Үлкен Аюдың жауынгерлері генерал Томас Блэнд Стрейндж басқарған канадалық күштерді жеңді. Екі аптадан кейін Стил және оның екі ондаған атты әскері Саскачеван округінің Луон көлінде Үлкен Аюдың күштерін жеңді, бұл Канада аумағындағы соңғы шайқас болды. NWMP-ның көтерілісті басудағы үлесі көбінесе назардан тыс қалды және Стилдің үлкен наразылығына орай, марапатталған жоқ. 1885 жылы Стил Калгариге қайтарылды, онда оған генерал-майор Т. Б. Стрейндждің Альберта дала күшінің барлаушы бөлімін ұйымдастыру және басқару міндеті жүктелді. Стилдің барлаушылары жақсы нәтиже көрсетті, бұл оның көтерілістен кейін суперинтендант шеніне көтерілуіне әкелді. Ол Галбрайтс Ферри қаласында NWMP стансасын құрды, кейін ол Британдық Колумбиядағы Форт Стилге айналды, Стил қаладағы кісі өлтіруді шешкеннен кейін. Содан кейін 1888 жылы Альберта округінің Форт-Маклиодқа көшіп барды. 1887 жылы Стилге Британдық Колумбияның оңтүстік-шығысына «D» дивизиясын алып баруды тапсырды, онда провинциялық үкімет Ктунакса (Кутенэй) ұлтымен қарым-қатынасты дұрыс басқара алмағандықтан, зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупі туды. Стилдің әскері Кутенэй өзенінің бойында Стил фортын салды, ал ол шеф Изадормен төзімді дипломатия арқылы жағдайды шешті. Дивизия 1888 жылдың жазында Форт Маклиодқа оралды, ал Стил келесі он жыл бойы Регинадағы NWMP штабынан тыс ең үлкен постты басқарды. 1889 жылы Форт-Маклиодта ол Роберт Уильям Харвудтың қызы Мари Элизабет де Лотбинир Харвудпен танысты. Олар 1890 жылы Квебек штатының Водрей қаласында некелеседі. Олардың үш баласы болды, оның ішінде әкесінің өмірінен «Темір рухы» (1929) сияқты романдарында эпизодтарды ойдан шығарған Харвуд Стил. 1890 жылдардың аяғында Клондайк өзенінде алтынның табылуы Стилге жаңа сынақтар тудырды. 1892 жылы көмекші комиссар лауазымына үміткер болғанмен, 1898 жылдың қаңтарында ол Чарльз Константиннің орнын басып, комиссар болып тағайындалды және Ақ және Чилкут өткелдерінің басында, сондай-ақ Беннет көлінде кедендік бекеттер құруға кірісті. Ол жүздеген тәртіпсіз және тәуелсіз ойлы кен іздеушілермен, олардың көпшілігі американдықтармен қатал қарым-қатынасымен танымал болды. Жағдайды бақылауға көмектесу үшін ол Юконға өзінің күнкөрісін қамтамасыз ету үшін бір тонна тауарсыз кірген ешкімге рұқсат етілмейтін ережені енгізді, осылайша үмітсіз және ықтимал тәртіпсіз спекулянттар мен авантюристтердің кіруіне жол бермеді. Стил және оның күші Клондайк алтын Rush тарихындағы ең реттелген Rush-тердің біріне айналдырды және NWMP-ны бүкіл әлемде әйгілі етті, бұл күшті тарату туралы Парламентте талқылау кезінде оның сақталуын қамтамасыз етті. 1898 жылдың шілдесіне қарай Стил Юкон аймағындағы барлық NWMP-ге қолбасшылық етті және аумақтық кеңестің мүшесі болды. Оттаваға тікелей есеп беретін күш болғандықтан, Стилге қалаған нәрселерін басқаруға еркіндік берілді, әрқашан заң, тәртіп және Канаданың егемендігін сақтауға назар аударды. 1898 жылдың қыркүйегінде Доусон-Ситиге көшіп келді.

Бур соғысы және екінші әскери мансап

Кез келген уақытта әскери қызметкер болған Стил 1900 жылдың басында Канадалық Тынық мұхиты темір жолының магнаты Дональд Смиттен, Страткона баронынан, оның жеке құрамындағы атты әскер бөлімінің, Страткона атты әскерінің (қазіргі бронетранспортты бөлім, Лорд Страткона атты әскері (Канадалықтар) алдағысы) алғашқы командирі болу ұсынысын қуана қабылдады. 7 наурыз 1900 ж. ол лейтенант-полковник атағын алды. Бұл канадалық жеңіл атты әскер бөлімі британдық империялық қызметте болды және Екінші Бур соғысы кезінде Оңтүстік Африкаға жіберілді, онда Стил оларды барлаушы-разведчиктер ретінде тамаша басқарды. Алайда, Стилдің британдықтардың берген бұйрықтары, қалаларды, шаруашылықтарды және үйлерді өртеу, бур отбасыларының малын өлтіру және халықты концлагерлерге көшіру туралы бұйрықтары ұнаған жоқ. Соғыстан кейін полк 1901 жылдың ақпан айында Лондонға келді. Мұнда олар алғаш рет Лорд Стратконамен кездесті және Букингем сарайына сапар барысында король Эдуард VII оларға медальдар тапсырды. Стил сондай-ақ корольдің жеке сыйы ретінде Корольдік Виктория орденінің (төртінші дәреже) мүшесі болып тағайындалды. Полк Канадаға оралғаннан кейін таратылды, ал офицерлер құрметті жоғарылаулар алды. Стил 1901 жылдың наурыз айында құрметті лейтенант-полковник болып тағайындалды. 1901 жылдың басында бөлімді Канадаға қайтарғаннан кейін Стил сол жылы Оңтүстік Африкаға Оңтүстік Африка констеблериясының «Б» дивизиясын басқару үшін оралды, ол 1906 жылға дейін осы лауазымда болды. 1907 жылы Канадаға оралғаннан кейін Стил Альберта және Маккензи округіндегі №13 әскери дивизияның басшылығын қабылдады, содан кейін 1910 жылы Виннипегтегі №10 дивизияның басшылығын қабылдады, онда ол Лорд Страткона атты әскерін қайта құрумен және өзінің естеліктерін дайындаумен айналысты. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Стил әскери міндетін орындауға өтініш білдірді. Бастапқыда жасының үлкендігіне байланысты басшылық лауазымға тағайындалмады. Алайда, келісімге қол жеткізілді, ол 2-ші канадалық дивизияның командирі болып, дивизия Францияға жіберілгенге дейін қызмет ететін болды, содан кейін ол ауыстырылатын болды. Дивизиямен бірге Англияға барғаннан кейін Стилге Оңтүстік-Шығыс округінің командирі болып әкімшілік лауазым ұсынылды. Алайда, Канаданың қорғаныс министрі Сэм Хьюз Стилдің Еуропадағы барлық канадалық әскерлердің бас қолбасшысы болуын талап еткенде мәселе күрделі болды, өйткені екі бригада генералы канадалық бас қолбасшылық өздеріне тиесілі деп есептеді. Бұл мәселе 1916 жылға дейін шешілмеді, ол кезде Канаданың жаңа теңіз армиясы күштері министрі сэр Г.Х. Перли Стилдің Канадаға рекрутер ретінде оралудан бас тартқаннан кейін оны канадалық басшылығынан шеттетуге мәжбүр болды. Ол 1918 жылдың 15 шілдесінде зейнетке шыққанға дейін британдық басшылығын сақтап қалды. Британияда болған кезде Стил 1918 жылдың 1 қаңтарында рыцарь атағын алды және Баттың ең құрметті орденінің серігі және Киелі Михаил және Киелі Георгийдің ең көрнекті орденінің қарамағына кірді.

Өлім және мұра

Стил 1918 жылғы грипп пандемиясы кезінде 71 жасқа толғаннан кейін қайтыс болды. Ол Виннипегтегі Әулие Жохан соборының зиратына жерленді. Канаданың ең биік бес тауының бірі – Стил тауы оның құрметіне аталған. Лорд Страткона атты (Royal Canadians) әскери бөлімінің орналасқан жері – CFB Эдмонтон қазір генерал-майор Стилдің есімімен Стил казармасы деп аталады.

Жеке құжаттар

2008 жылдың 19 маусымында Стилдің жеке қағаздары мен жазбалары Канадаға қайтарылды. Бұл рәсім Лондондағы Трафальгар алаңында, Уэссекс графы Эдвард ханзаданың төрағалығымен өтті. Тарихшылар Стилдің қағаздарында "Канада тарихын қайта жазуға" болатын, бұрын ешкімге айтылмаған көптеген оқиға бар деп санайды. Бұл қағаздар Стилдің британдық ұрпақтарының қолында болған еді. Альберта университеті 1,8 миллион доллар төлеп, оларды сатып алды. 2020 жылы Ориллия өнер және тарих мұражайы Стилдің Ориллиялық Томас Блейнимен жүргізген хат алмасуынан үзінділерді көрмеге қойды. Блейни Стил елде болмағанда оның отбасылық істеріне көмектескен болатын.