Кіріспе
Лазерлік жарықпен жасалған шоу түрі. Лазерлік жарықпен көрсету немесе лазерлік жарық шоу – көрермендерді көңілді ету үшін лазерлік жарықты пайдалануды қамтиды. Лазерлік жарық шоу тек музыкамен үйлесімді лазер сәулелерінен тұруы мүмкін, немесе әдетте музыкалық өнермен бірге басқа да ойын-сауық түрлерін қоса алады. Лазерлік жарық ойын-сауықта тиімді, себебі лазерлік жарықтың біртұтас қасиеті тар сәуле шығаруға мүмкіндік береді, бұл оптикалық сканерлеу арқылы қабырғаларға, төбелерге немесе театрлық түтін мен тұман сияқты басқа да беттерге сурет салуға, қашықтықтардың өзгешелігіне қарамастан, бейне проекциясындағыдай қайта фокусқа түсірмей мүмкіндік береді. Бұл табиғаты бойынша күшті шоғырланған сәуле өте жақсы көрінеді және көбінесе эффект ретінде қолданылады. Кейде сәулелерді лазерлік мүсіндер жасау үшін айналармен әртүрлі бағытта "шағылыстырады".
A laser lighting display or laser light show involves the use of laser light to entertain an audience. A laser light show may consist only of projected laser beams set to music, or may accompany another form of entertainment, typically musical performances. Laser light is useful in entertainment because the coherent nature of laser light allows a narrow beam to be produced, which allows the use of optical scanning to draw patterns or images on walls, ceilings or other surfaces including theatrical smoke and fog without refocusing for the differences in distance, as is common with video projection. This inherently more focused beam is also extremely visible, and is often used as an effect. Sometimes the beams are "bounced" to different positions with mirrors to create laser sculptures.
Сканерлеу
Лазерлік сканерлер лазер сәулесін кішкентай айналарға шағылыстырады, олар басқару кернеуі берілетін галванометрлерге орнатылған. Сәуле белгілі бір дәрежеде бұрылады, бұл галванометр сканеріне берілген кернеу мөлшеріне пропорционал. Екі галванометрлік сканер X және Y басқару кернеулері арқылы сәулені шаршының кез келген нүктесіне бағыттауға мүмкіндік береді. Бұл векторлық сканерлеу деп аталады. Бұл лазерлік жарық дизайнеріне Лиссажу фигуралары сияқты суреттерді (мысалы, осциллографтарда көрінетіндей) жасауға мүмкіндік береді; галванометр сканерлерін және X және Y басқару кернеулерін пайдалану арқылы бейнелер жасаудың басқа әдістері әріптерді, пішіндерді және тіпті күрделі суреттерді шығаруға болады. Атмосфералық түтін немесе тұман арқылы бағытталған жазық немесе конус тәрізді қозғалатын сәуле "лазерлік туннель" эффектісі деп аталатын жарықтың жазықтығын немесе конусын құрауы мүмкін.
Дифракция
Лазер сәулесін таратудың оңай жолы – дифракция. Тор монохроматикалық жарықты бірнеше сәулеге бөледі, ал голограммалар, яғни күрделі торларды пайдалану арқылы сәулені әртүрлі үлгілерге бөлуге болады. Дифракция Хюйгенс-Френель принципін қолданады. Негізгі идеясы – әрбір толқын фронтында алға қарай таралатын шар тәрізді жарық толқыны бар. Бастапқы толқын фронты түзу сызық түрінде көрінеді, су бетіндегі толқынды көзге көргендей. Шар тәрізді толқындардың бүйірге бұрылатын бөліктері, әр жақтағы нүктелердегі толқын компоненттерімен өзара жойылсады. Дифракция – көптеген қарапайым лазер проекторларының негізгі жұмыс принципі. Жарық бірнеше нүктеге бағытталады.
Статикалық сәулелер
Бір немесе бірнеше лазерлік сәуле шығарушылардан шығатын үздіксіз, тұрақтанған сәулелер әуедегі сәуле эффектілерін жасау үшін қолданылады, олар әртүрлі аралықтармен қосылып, өшіріліп, қызығушылықты қоздырады. Лазерлік сәуле ешқандай өзгеріске ұшырамайтындықтан, мұны лазерлік жарық шоуының ең қарапайым және ең аз динамикалық түрі деп санауға болады. Бұл әдіс қазіргі кезде сканерлердің болуына байланысты жиі қолданылмаса да, бұл шоулар лазерлік жарық шоуларының бастапқы нұсқалары болды.
Қауіпсіздік
Кейбір лазерлер көзге тікелей бағытталса немесе біреу тұрақты лазер сәулесіне тікелей қараса, көзге зақым келтіруі мүмкін. Көңіл көтеру саласында қолданылатын жоғары қуатты лазерлер, егер жеткілікті энергия адам денесіне және жеткілікті жақын қашықтықта бағытталса, күйік немесе теріге зақым келтіруі мүмкін. АҚШ-та лазерлерді ойын-сауықта пайдалану, басқа лазерлік өнімдер сияқты, Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) және сонымен қатар кейбір мемлекеттік реттеуші агенттіктермен, мысалы, Нью-Йорк штатымен реттеледі, ол кейбір лазер операторларына лицензия алуды талап етеді. Лазерлік жарықтандыру мамандары қолданатын қауіпсіздік шараларына сәуле тоқтату құралдары және сәулені көрермендердің бастарынан жоғары бағыттау процедуралары кіреді. Кейбір елдерде қасақана аудиторияны сканерлеу мүмкін және кең таралған. Мұндай жағдайда, шоу лазер сәулесін үздіксіз қозғалатындай етіп жоспарлануы және талдануы керек, осылайша лазер энергиясының зиянды мөлшері ешбір көрерменге жетпейді. Сыртқы ортада қолданылатын лазерлер, егер кабинаға тым көп жарық түссе, ұшақ пилоттарына "шағылысқан соқырлық" қаупін тудыруы мүмкін. АҚШ-та сыртқы лазерлерді пайдалануды FDA және Федералды авиация басқармасы бірлесіп реттейді. Толығырақ ақпарат алу үшін "Лазерлер және авиациялық қауіпсіздік" мақаласын қараңыз. Еуропада EN60825 стандарты барлық лазерлік көздерді өндіретін өнеркәсіптердің жабдықтарының сәйкестігін анықтау үшін анықтама болып табылады. Рұқсат етілген максималды әсер (MPE) – белгілі бір уақыт ішінде зиян келтірмейтін деп есептелетін көрінетін лазер сәулеленуінің максималды мөлшері. Көптеген еуропалық елдерде осы әсер шегі заңмен міндетті болуы мүмкін. MPE 250 миллисекунд ішінде 25,4 Вт/м² құрайды, бұл 7 мм диаметрлі саңылаудағы 1 мВт-қа тең (адамның көздің қарамағының мөлшері).
Тарих
Лазерлерді мультимедиялық өндірістерде қолданудың алғашқыларын жасағандардың бірі поляк-австралиялық суретші Джозеф Станислаус Остоя Котковский болды. Оның Калифорниядағы Стэнфорд университетінде және кейін Оңтүстік Австралиядағы Солсберидегі Қару-жарақ зерттеу орталығында лазерлердің көркемдік мүмкіндіктерін зерттеуі 1968 жылғы Аделаида өнер фестиваліндегі инновациялық «Діл және бейне» шоуына әкелді. Лазерлік жарық шоулары 1970-ші жылдардың басында толыққанды пайда болды және әдетте сахнадағы тікелей музыкалық қойылымдармен немесе жазба музыкамен сүйемелденетін психоделикалық ойын-сауық түріне айналды. The Who, Pink Floyd, Led Zeppelin, Genesis және Electric Light Orchestra 1970-ші жылдардың ортасында концерттерінде лазерлерді қолданған алғашқы танымал рок-топтардың қатарында болды. Blue Öyster Cult Spectres альбомын насихаттау үшін өткізген турларында лазерлік шоуларды пайдаланды, онда лазерлік сәулелердің арасында отырған топ мүшелерінің сахналық суреті көрсетілді, ал Electric Light Orchestra 1978 жылғы Out of the Blue туры кезінде лазерлерді қолданды, онда әйгілі «Ұшатын дискі» де болды. Қазір АҚШ-та бұл өте қатаң реттеледі, сондықтан АҚШ-тағы көбінесе лазерлік сәулелер көрермендерге немесе оларға жақын жерге бармайды. COVID-19 пандемиясы кезінде әлеуметтік арақашықтықты сақтау шаралары қолданылған кезде, кейбір ашық кинотеатрлар лазерлік шоуларды ұсынды. Бір компания 2021 жылдың тамызына дейін АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында 400-ден астам лазерлік шоу өткізді.