Жұмыс сценарийлері: анықтамасы мен қолданылуы

Кіріспе

Екі мағыналы полисема. Бағдарламалық жасақтама және жүйелік инженерияда «пайдалану жағдайы» термині екі мағыналы полисема болып табылады:
Бағдарламалық жасақтаманың қолданылу сценарийі; көбінесе бағдарламалық жасақтаманың қандай жағдайларда пайдалы болатынын көрсету үшін көпше түрінде қолданылады. Жүйеге сыртқы сұраныс (мысалы, пайдаланушы енгізген деректер) келіп, жүйенің оған жауап беретін мүмкін сценарий. Бұл мақалада соңғы мағынасы талқыланады. (Алғашқы мағынасы үшін, мысалы, пайдаланушы профиліне қараңыз). Пайдалану жағдайы – бұл рөлдің (Бірыңғай модельдеу тілінде (UML) «актер» деп аталады) және жүйенің мақсатқа жету үшін жасаған әрекеттерінің немесе оқиғалардың тізімі, яғни олардың өзара әрекеттесуін сипаттайды. Актер – адам немесе басқа сыртқы жүйе болуы мүмкін. Жүйелік инженерияда пайдалану жағдайлары бағдарламалық жасақтама инженериясымен салыстырғанда жоғары деңгейде қолданылады, көбінесе миссияларды немесе мүдделі тараптардың мақсаттарын көрсетеді. Егжей-тегжейлі талаптар кейін Жүйелерді модельдеу тілінде (SysML) немесе шарттық міндеттемелер түрінде жазылуы мүмкін.

Тарих

1987 жылы Ивар Якобсон OOPSLA'87 конференциясында пайдалану жағдайлары туралы алғашқы мақаласын ұсынды. Ол бұл техниканың Ericsson компаниясында жүйенің талаптарын мәтіндік, құрылымдық және визуалды модельдеу әдістерін қолдана отырып, анықтау және сипаттау үшін қалай қолданылғанын түсіндірді, бұл объектіге бағдарланған талдау мен жобалауды қамтамасыз етті. Бастапқыда ол «пайдалану сценарийлері» және «пайдалану жағдайы» терминдерін қолданған, бірақ олардың ешқайсысы ағылшын тілінде табиғи естілмейтінін анықтады, содан кейін «пайдалану жағдайы» терминін таңдады. 1992 жылы ол «Объектіге бағдарланған бағдарламалық жасақтама инженериясы: Пайдалану жағдайларына негізделген тәсіл» кітабын жазды, ол OOSE жүйелік инженерия әдісінің негізін қалады және функционалдық талаптарды, әсіресе бағдарламалық жасақтаманы дамытуда, пайдалану жағдайларын танымал етуге көмектесті. 1994 жылы ол бизнес-модельдер мен бизнес-процестерді қайта құруға қолданылатын пайдалану жағдайлары және объектіге бағдарланған әдістер туралы кітап жариялады. Сонымен қатар, Грейди Буч және Джеймс Рамбо өзінің объектіге бағдарланған талдау және жобалау әдістерін – Буч әдісі мен Объектіні модельдеу техникасын (OMT) – біріктіру бойынша жұмыс істеді. 1995 жылы Ивар Якобсон оларға қосылды және олар бірлесіп Unified Modelling Language (UML) тілін жасады, ол пайдалану жағдайын модельдеуді қамтиды. UML 1997 жылы Object Management Group (OMG) ұйымымен стандартталды. Якобсон, Буч және Рамбо Objectory бағдарламалық жасақтамасын әзірлеу процесін жетілдіру жөнінде де жұмыс істеді. Нәтижесінде 1999 жылы жарияланған Unified Process пайдалану жағдайларына негізделген тәсілді қолдады. Содан бері көптеген авторлар осы техниканы дамытуға үлес қосты, атап айтқанда: Ларри Константин 1995 жылы пайдаланушыға бағытталған дизайн аясында пайдаланушының ниеттерін сипаттауға бағытталған «негізгі пайдалану жағдайлары» деп аталатын әдіс әзірледі, бұл әрекеттердің немесе сценарийлердің тізбегі емес, пайдаланушы интерфейсінің дизайнын шектеуі немесе бұрмалауы мүмкін; Алистер Кокберн 2000 жылы мәтіндік сипаттамалар мен кестелік ерекшеліктерге негізделген мақсатқа бағдарланған пайдалану жағдайларын жариялады; Курт Битнер мен Ян Спенс 2002 жылы пайдалану жағдайларын қолдана отырып, функционалдық талаптарды талдаудың озық әдістерін жасады; Дин Леффингвелл мен Дон Видриг пайдалану жағдайларын өзгеріс басқару және мүдделі тараптармен байланыс іс-шараларына қолдануды ұсынды; Гуннар Овергаард 2004 жылы пайдалану жағдайларына дизайн үлгілерінің қағидаларын кеңейтуді ұсынды. 2011 жылы Якобсон Ян Спенс және Курт Битнермен бірлесіп техниканы икемді әдістемеге бейімдеу үшін Use Case 2.0 электронды кітабын жариялады, оны инкременттік пайдалану жағдайларының «кесімдерімен» байытты және жаңартылған тәсілді жыл сайынғы IIBA конференциясында ұсынғаннан кейін, оны даму өмірлік циклының барлық кезеңінде қолдануды насихаттады.

In 1987, Ivar Jacobson presented the first article on use cases at the OOPSLA'87 conference. He described how this technique was used at Ericsson to capture and specify requirements of a system using textual, structural, and visual modeling techniques to drive object oriented analysis and design. Originally he had used the terms usage scenarios and usage case – the latter a direct translation of his Swedish term användningsfall – but found that neither of these terms sounded natural in English, and eventually he settled on use case. In 1992 he co authored the book Object Oriented Software Engineering A Use Case Driven Approach, which laid the foundation of the OOSE system engineering method and helped to popularize use cases for capturing functional requirements, especially in software development. In 1994 he published a book about use cases and object oriented techniques applied to business models and business process reengineering. At the same time, Grady Booch and James Rumbaugh worked at unifying their object oriented analysis and design methods, the Booch method and Object Modeling Technique (OMT) respectively. In 1995 Ivar Jacobson joined them and together they created the Unified Modelling Language (UML), which includes use case modeling. UML was standardized by the Object Management Group (OMG) in 1997. Jacobson, Booch and Rumbaugh also worked on a refinement of the Objectory software development process. The resulting Unified Process was published in 1999 and promoted a use case driven approach. Since then, many authors have contributed to the development of the technique, notably: Larry Constantine developed in 1995, in the context of usage centered design, so called "essential use cases" that aim to describe user intents rather than sequences of actions or scenarios which might constrain or bias the design of user interface; Alistair Cockburn published in 2000 a goal oriented use case practice based on text narratives and tabular specifications; Kurt Bittner and Ian Spence developed in 2002 advanced practices for analyzing functional requirements with use cases; Dean Leffingwell and Don Widrig proposed to apply use cases to change management and stakeholder communication activities; Gunnar Overgaard proposed in 2004 to extend the principles of design patterns to use cases. In 2011, Jacobson published with Ian Spence and Kurt Bittner the ebook Use Case 2.0 to adapt the technique to an agile context, enriching it with incremental use case "slices", and promoting its use across the full development lifecycle after having presented the renewed approach at the annual IIBA conference.

Үлгілер

Текстке пайдалану жағдайын жазудың көптеген тәсілдері бар, мысалы, пайдалану жағдайын қысқаша сипаттау, жеңіл форматта жазу, жоспар құру, толыққанды жазу және т.б., сонымен қатар әртүрлі үлгілерді пайдалануға болады. Әртүрлі сатушылар немесе сарапшылар ұсынған үлгілерде пайдалану жағдайларын жазу – жоғары сапалы функционалдық жүйе талаптарын алу үшін кең таралған өнеркәсіптік практика.

Кокберн стилі

Алистер Кокберннің "Тиімді пайдалану жағдайларын жазу" кітабында сипатталған үлгі, пайдалану жағдайларын жазудың ең көп қолданылатын стильдерінің бірі болып табылады.

Қажетті емес

Кокберн жобаларға әрқашан толыққанды "жабдықталған" пайдалану жағдайларының қажет болмауы мүмкін екенін мойындайды. Ол Casual use case-тің өрістерін сипаттайды. Ол "жинақты қолдану стилін" былайша сипаттайды:

Мартин Фаулер былай деді: Актерлер әрқашан мүдделі тараптар болып табылады, бірақ барлық мүдделі тараптар актер емес, себебі олар "жүйемен тікелей өзара әрекеттеспеуі мүмкін, тіпті жүйенің қалай жұмыс істейтініне қызығушылық танытуға құқылы болса да". Мүдделі тарап белсенді де, белсенді емес те рөл атқара алады: мысалы, Тұтынушы – "жаппай нарық сатып алушысы" (жүйемен өзара әрекеттеспейді) және Пайдаланушы (актер, сатып алынған өніммен белсенді өзара әрекеттеседі) болып табылады. Кезекте, Пайдаланушы – "қалыпты оператор" (жүйені мақсатына сәйкес пайдаланатын актер) және "функционалдық иегер" (жүйені пайдаланудан пайда көретін мүдделі тарап) болып табылады.

Көрнекілік модельдеу

Пайдалану жағдайлары тек мәтін ғана емес, қажет болған жағдайда диаграммалар да болуы мүмкін. Бірыңғай модельдеу тілінде (UML) пайдалану жағдайлары мен актерлер арасындағы қатынастар Ивар Джейкобсонның Objectory нотациясына негізделген пайдалану жағдайлары диаграммалары арқылы көрсетіледі. SysML жүйелік блок деңгейінде дәл осы нотацияны қолданады. Сонымен қатар, іс-әрекет диаграммалары, реттілік диаграммалары, байланыс диаграммалары және күй диаграммалары сияқты басқа да мінез-құлық UML диаграммаларын пайдалану жағдайларын визуализациялау үшін де қолдануға болады. Атап айтқанда, жүйелік реттілік диаграммасы (SSD) – бұл сыртқы актерлер мен жобаланып жатқан жүйе (SuD) арасындағы өзара әрекеттесуді көрсету үшін жиі қолданылатын реттілік диаграммасы, әдетте, пайдалану жағдайының нақты сценарийін бейнелеу үшін пайдаланылады. Пайдалану жағдайларын талдау әдетте пайдалану жағдайлары диаграммасын салудан басталады. Шапшаң әзірлеу үшін, пайдалану жағдайларын бейнелейтін көптеген UML диаграммаларынан тұратын талаптар моделі, сондай-ақ мәтіндік сипаттамалар, түсініктемелер немесе пайдалану жағдайларының қысқаша сипаттамалары шағын немесе оңай жобалар үшін өте жеңіл және жеткілікті болады. Пайдалану жағдайлары мәтіндеріне тамаша толықтыру ретінде, пайдалану жағдайларының визуализацияланған диаграммалық бейнелері күрделі жүйелік мінез-құлық талаптарын жақсырақ түсінуге, қарым-қатынас орнатуға және жобалауға көмектесетін тиімді құралдар болып табылады.