Кіріспе

Модельдеу тілдерінің отбасы, қорғаныс көрмесі

IDEF, бастапқыда ICAM Definition аббревиатурасы болған және 1999 жылы Integration Definition деп қайта аталған, жүйелер және бағдарламалық жасақтама саласындағы модельдеу тілдерінің отбасы. Олар функционалдық модельдеуден бастап деректерге, модельдеуге, объектіге бағытталған талдау мен жобалауға және білімді жинақтауға дейін кең ауқымды қолданысқа ие. Бұл анықтама тілдері АҚШ Әуе күштерінің қаржыландыруымен жасалған және олар, сондай-ақ басқа әскери және АҚШ Қорғаныс министрлігі (DoD) агенттіктері оларды жиі қолданса да, бұл тілдер жалпы қолданыста. IDEF отбасының ең танымал және қолданылатын құрамына SADT-ге негізделген функционалдық модельдеу тілі IDEF0 және ақпараттық модельдер мен деректер базасын жобалау мәселелерін шешетін IDEF1X кіреді.

IDEF0

IDEF0 функционалдық модельдеу әдісі ұйым немесе жүйенің қабылдауларын, іс-қимылдарын және қызметін модельдеуге бағытталған. Ол Дуглас Т. Росс және SofTech, Inc. компаниясы әзірлеген құрылымдық талдау және жобалау техникасы (SADT) негізінде құрылған. IDEF0 бастапқы нысанында графикалық модельдеу тілінің (синтаксис және семантика) анықтамасын және модельдерді жасауға арналған толыққанды әдістемені қамтиды. АҚШ Әуе күштері жүйенің функционалдық тұрғысынан талдау және түсіндіру үшін SADT әзірлеушілеріне функционалдық модельдеу әдісін жасауды тапсырды. IDEF0 жүйелік талдауды ұйымдастыруға көмектеседі және қарапайым графикалық құралдар арқылы талдаушы мен тапсырыс беруші арасында тиімді байланысты қамтамасыз етеді. IDEF бағдарламасы үкімет қаржысымен қолдау көрсетілгендіктен, бұл техникалар жалпыға қолжетімді. Leverage деген атпен DACOM сататын ADAM бағдарламалық қамтамасынан басқа, көптеген CASE құралдары деректерді модельдеу үшін IDEF1X-ті бейнелеу әдісі ретінде пайдаланады. IISS жобалары әртүрлі есептеу орталарында жұмыс істейтін ақпаратты өңдеу ортасының жұмыс прототиптерін жасады. Java және JDBC сияқты қазіргі технологиялардың жетістіктері IISS алғаш көрсеткендей, есептеу орталарында кең таралғандық пен әмбебаптыққа қол жеткізуде.

IDEF2 және IDEF3

Үшінші IDEF (IDEF2) бастапқыда пайдаланушы интерфейсін модельдеу әдісі ретінде жоспарланған. Бірақ, Интегралды компьютерлік көмекпен өндіріс (ICAM) бағдарламасына модельдеу құралы қажет болғандықтан, IDEF2 өндіріс жүйесіндегі ресурстардың уақыт өзгеруімен байланысты мінез-құлқын көрсету әдісіне айналды, сондай-ақ математикалық модельдерге негізделген модельдеуді спецификациялауға арналған базаны қамтамасыз етті. ICAM-дағы әдістемелік бағдарламаның мақсаты осы жағдайды түзету болды, бірақ қаржыландырудың жеткіліксіздігі бұған мүмкіндік бермеді. Осының салдарынан, жүйенің пайдаланушылық көрінісін сипаттауды құрылымдауға қолдау көрсететін әдістің болмауы IDEF жүйесінің маңызды кемшілігіне айналды. Әдістемелік тұрғыдан алғандағы басты мәселе – жүйенің (қазіргі немесе жоспарланған) не істеу керектігін сипаттау мен жүйенің не істейтінін болжауға мүмкіндік беретін өкілдік модельді ажырату қажеттігі. Соңғысы IDEF2-нің назарында болды, ал біріншісі IDEF3-тің назарында.

IDEF4

IDEF4-тің дамуы объектіге бағытталған бағдарламалау парадигмасының нәтижесінде туындайтын модулділік, қолдауға оңайлық және кодты қайта пайдалану мүмкіндігінің дәстүрлі деректерді өңдеу қолданбаларында іске асырылатынын мойындаудан туындады. Объектіге бағытталған бағдарламалау парадигмасының ірі, күрделі таратылған жүйелерде дерек деңгейінде интеграцияны қолдау қабілеті дәстүрлі деректерді өңдеу қауымдастығының осы технологияға кеңінен қызығушылығының маңызды факторы болып табылады. Компьютер ғылымы саласында онтологиялар нақты бір саланың ұғымдары мен объектілерін, сондай-ақ олармен байланысты қатынастар мен мағыналарын түсіру үшін қолданылады. Бұдан өзге, онтологияны түсіру терминологияны стандарттау арқылы жобаларды үйлестіруге көмектеседі және ақпаратты қайта пайдалануға жағдай жасайды. IDEF5 онтологияны түсіру әдісі нақты доменді адамның түсінуіне жақын онтологияларды сенімді түрде құру үшін әзірленді.

IDEF6

IDEF6, немесе жобалаудың негіздемесін тіркеуге арналған интегралды анықтама, – кәсіпорын жүйелерін әзірлеу кезінде қолданылатын жобалау негіздемесін жинауды, көрсетуді және өңдеуді жеңілдететін әдіс. Негіздеме – дизайнерді нақты стратегияны немесе жобалық ерекшелікті таңдауға итерген себеп, ақтама, түпкілікті мотивация немесе түсіндірме. Басқаша айтқанда, негіздеме «Бұл жоба неге осылай жасалып жатыр?» деген сұраққа берілген жауап ретінде қарастырылады. Көптеген жобалау әдістері жобаның мәніне (яғни, соңғы өнімге) баса назар береді, ал жобаның осылай болу себептеріне емес.

IDEF8

IDEF8, немесе адам-жүйе өзара әрекеттесу дизайны үшін интеграцияланған анықтама, – пайдаланушылар мен олар басқаратын жүйелер арасындағы өзара әрекеттесудің жоғары сапалы дизайнын жасауға арналған әдіс. Жүйе – белгілі бір мақсатқа жету үшін функцияларды орындайтын объектілердің жиынтығы ретінде сипатталады. Пайдаланушы өзара әрекеттесетін жүйе кез келген жүйе болуы мүмкін, міндетті түрде компьютерлік бағдарлама емес. IDEF8 әдісінде адам-жүйе өзара әрекеттесуі үш деңгейде жобаланады. Бірінші деңгей жүйе жұмысының философиясын анықтайды және жалпы жүйе процестерінің модельдері мен мәтіндік сипаттамаларын құрайды. Жобалаудың екінші деңгейі жүйе қолданылуының рөлге бағытталған сценарийларын көрсетеді. IDEF8 жобалаудың үшінші деңгейі – адам-жүйе дизайнының егжей-тегжейлі әзірленуі. Осы деңгейде IDEF8 пайдаланушылар мен дизайнерлерге қажетті мінез-құлықты оларға жақсы таныс объектілер арқылы анықтауға көмектесетін метафоралар кітапханасын ұсынады. Метафоралар таныс, нақты объектілер мен тәжірибелер арқылы абстракті ұғымдардың моделін ұсынады.

IDEF9

IDEF9, немесе бизнес шектеулерін анықтаудың біріктірілген анықтамасы, бизнес жүйесіндегі шектеулерді табуға және талдауға көмектесу үшін әзірленген. IDEF9 әзірлеудің басты себебі – кәсіпорын жүйесін құрайтын шектеулер жиынтығы көбінесе дұрыс анықталмайтындығын мойындау болды. Қандай шектеулер бар және олар қалай өзара әрекеттеседі деген білім толық емес, үзілісті, шашыраңқы және көбінесе толығымен белгісіз. Тірі организмдерге белгілі бір мінез-құлықты басқаратын генетикалық немесе автономды шектеулер туралы білу қажет болмайды, солайша ұйымдар жүйені құрылымдайтын байланыс туралы нақты білімсіз де жақсы жұмыс істей алады (және көбінесе істейді). Бірақ, бизнесті болжамды түрде өзгерту үшін, осы шектеулер туралы білім генетикалық инженер үшін генетика туралы біліммен бірдей маңызды.

IDEF14

IDEF14, немесе желілік жобалау үшін интегралды анықтама әдісі, компьютерлік және коммуникациялық желілерді модельдеу және жобалауға бағытталған әдіс. Ол қазіргі ("қалай бар") немесе жоспарланған ("қалай болуы керек") желілерді модельдеу үшін қолданылуы мүмкін. Бұл әдіс желі дизайнеріне мүмкін болатын желілік жобаларды зерттеуге және жобалау негіздемесін құжаттауға көмектеседі. IDEF14 зерттеу жобасының негізгі мақсаттары жылдам және дәл іске асырылатын сапалы желілік жобаларға деген қажеттіліктен туындады.