Кіріспе
Украинаның географиясы
Украина – Ресейден кейінгі Еуропадағы екінші ірі мемлекет. Оның әр түрлі аймақтарында биік таулардан жазықтарға дейін әртүрлі географиялық ерекшеліктер, климаттық ауқым мен гидрографияның кең диапазоны бар. Елдің көп бөлігі Шығыс Еуропа жазығында орналасқан. 44° және 53° солтүстік ендік және 22° және 41° шығыс бойлық аралығында жатқан Украинаның ауданы – 603,628 км², жағалау сызығының ұзындығы – 2,782 км. Украинаның ландшафты көбінесе құнарлы далалар мен үстірттерден тұрады, олар Днепр, Сиверский Донец, Днестр және Оңтүстік Буг сияқты өзендермен кесіліп өтеді, олар Қара теңізге және кішірек Азов теңізіне құяды. Оңтүстік-батыста Дунай дельтасы Румыниямен шекараны құрайды. Елдегі жалғыз таулар – батыстағы Карпат таулары, олардың ең биік нүктесі – Ховерла (2,061 м), және оңтүстіктегі Қырым таулары. Украинада Волын-Подиллік үстірт (батыста) және Днепр маңындағы үстірт (Днепрдің оң жағалауында) сияқты бірнеше таулы аймақтар да бар. Шығысында Орталық Ресей үстіртіндегі оңтүстік-батыс етегі орналасқан, одан Ресеймен шекара өтеді. Азов теңізіне жақын жерде Донец қыраты мен Азов маңындағы үстіртті табуға болады. Таулардан еріген қар өзендерді және олардың сарқырамаларын толықтырады. Украинадағы маңызды табиғи ресурстарға литий, табиғи газ, каолин және егістік жердің көп болуы жатады. Бұған қарамастан, ел ауыз судың жеткіліксіздігі, ауа мен судың ластануы, орманды кесу және 1986 жылғы Чернобыль атом электр стансасындағы апаттан туындаған солтүстік-шығыстағы радиоактивті ластану сияқты бірқатар маңызды экологиялық мәселелерге тап болып отыр.
The landscape of Ukraine consists mostly of fertile steppes and plateaus, crossed by rivers such as the Dnieper, Siverskyi Donets, Dniester and the Southern Bug as they flow south into the Black Sea and the smaller Sea of Azov. To the southwest, the delta of the Danube forms the border with Romania. The country's only mountains are the Carpathian Mountains in the west, of which the highest is Hoverla at , and the Crimean Mountains, in the extreme south along the coast. Ukraine also has a number of highland regions such as the Volyn Podillia Upland (in the west) and the Near Dnipro Upland (on the right bank of the Dnieper). To the east there are the south western spurs of the Central Russian Upland, over which runs the border with the Russia. Near the Sea of Azov can be found the Donets Ridge and the Near Azov Upland. The snow melt from the mountains feeds the rivers and their waterfalls. Significant natural resources in Ukraine include lithium, natural gas, kaolin, and an abundance of arable land. Despite this, the country faces a number of major environmental issues such as inadequate supplies of potable water, air and water pollution, deforestation, and radioactive contamination in the north east from the 1986 accident at the Chernobyl Nuclear Power Plant.
Географиялық орналасуы
Украина Шығыс Еуропада орналасқан: Қара теңіз бен Азов теңізінің солтүстік жағалауында жатыр. Елдің солтүстігінде Беларусь, батысында Польша, Словакия және Венгрия, оңтүстік-батысында Молдова мен Румыния, ал шығысында Ресеймен шекарасы бар. Украинаның құрлықтағы шекарасының жалпы ұзындығы – [missing length]. Әр елмен шекараның ұзындығы: Беларусь, Венгрия, Молдова, Польша, оңтүстікте және батыста Румыния, Ресей және Словакия. Украина сонымен қатар [missing length] шақырым жағалау сызығымен шектеседі. Ресеймен шекарасы, оның бір бөлігі Азов теңізі арқылы өтеді, елдің ең ұзын шекарасы болып табылады. Вельке-Слеменс ауылы Словакия мен Украина арасында бөлінген.
Көңіл көтеру
Оның аумағының көп бөлігі Ұлы Еуропа жазығында орналасқан, ал батыс және оңтүстік аймақтарының бір бөлігі Альпілік жүйеге жатады. Жалпы алғанда, Украина екі түрлі биомды қамтиды: континенттің ортасына қарай аралас орман және Қара теңіз жағалауына қарай дала. Басты провинциялар: Полесье жазығы, Днепр жазығы, Волынь-Подолье үстірті, Қара теңіз-Азов жазығы, Донец-Азов үстірті, Орталық Ресей үстірті, Карпаттар және Паннония алабы. Батыс аймақтарда Польша, Украина және Румыния арқылы созылатын Карпат тауларының альпілік сипаттағы бөлігі бар. Ең биік нүктесі – Ховерла тауы, ол теңіз деңгейінен биіктікте орналасқан және елдегі ең жоғары тау болып табылады. Таулар батысқа және Азов теңізінің оңтүстік жағалауындағы Украинаның оңтүстік ұшына шектелген. Батыс аймақта Карпат таулары, ал шығыста Азов теңізіне жақын Донец қырқасынан ырылған таулар бар. Украина аумағының көп бөлігін Қара теңіздің солтүстігіндегі далалық аймақ алып жатыр. Украинаның көп бөлігі құнарлы жазықтар (немесе далалар) мен үстірттерден тұрады. Жерді пайдалану бойынша, Украинаның 58% егістік жер, 2% тұрақты егістік дақылдарға, 13% жайылымдарға, 18% орман және тоғайларға, ал 9% басқа мақсаттарға бөлінген.
Украинаның физиографиялық бөлінісі
Украинаның көп бөлігі тұрақты жазықтардан тұрады, теңіз деңгейінен орташа биіктігі шамамен ...-қа тең. Батысы мен оңтүстік шекарасында таулармен қоршалған. Еліміздің кең жазықтықтары Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік-батыс бөлігінде жатыр. Жазықтарда Шығыс Еуропа кратонының тегіс емес кристалдасқан негізінен пайда болған көптеген жоталар мен жазықтар кездеседі. Жоталар украин қалқанынан шыққан кембрийге дейінгі тау жыныстарымен сипатталады. Жазықтардың биіктігі ...-тан аспайды, олардың ішінде жазықтар (далалар) және жоталар (платолар, қыраттар, төбелер) бар.
Табиғи ресурстар
Украинадағы маңызды табиғи ресурстар: темір кені, марганец, табиғи газ, титан, каолин, уран және өңделетін жерлер.
Қоршаған орта мәселелері
Украинада көптеген экологиялық мәселелер бар. Кейбір аймақтарда ішуге жарамды су жеткіліксіз. Ауа мен судың ластануы елге әсер етеді, сондай-ақ орманды кесу және 1986 жылғы Чернобыль атом электр стансасындағы апаттан туындаған солтүстік-шығыстағы радиациялық ластану да мәселе болып табылады.