Кіріспе
АҚШ-тың Канзас штатының тарихы Үлкен жазықтың шығыс жиегінде орналасқан Канзас штаты, бизон (көбінесе «буфало» деп аталады) үйірлерін аулаған көшпелі американдық индейстер тайпаларының отаны болды. Шамамен 1450 жылы Уичита тайпасы үлкен Эцаноа қаласын құрды. Эцаноа қаласы шамамен 1700 жылы тастандалды. Аймақты 16 ғасырда испан конкистадорлары зерттеді. Кейіннен француз тері саудагерлері оны зерттеп, американдық индейстермен сауда жасады. Канзастың көп бөлігі 1803 жылы Луизиананы сатып алу арқылы АҚШ құрамына енді. 1854 жылғы Канзас-Небраска заңымен қоныстануға ашылғаннан кейін, аймақ Американдық Азамат соғысына себеп болған шайқас алаңына айналды. Солтүстік және Оңтүстіктен келген қоныс аударушылар құлдықты қолдау немесе оны жою үшін дауыс беруге келді. Құлдыққа қарсы жақтастар жеңіске жетті. Соғыстан кейін Канзаста шекаралық қалалар пайда болды, олардың теміржолдары Техастан мал айдау маршруттарына айналды. Теміржолдармен бірге Шығыстан, Германиядан және «Экзодустерлер» деп аталған босатылған құлдар да келді. Алғашқыда фермерлер Шығыс үлгісін қайталап, жүгері өсіруге және шошқа шаруашылығымен айналысуға тырысты, бірақ жауын-шашын жетіспеуінен сәтсіз болды. Джеймс Малин көрскендей, шешім көктемдік жұмсақ бидайға, кейін қысқы бидайға көшу болды. Бидай Еуропаға экспортталды және бағасы жиі өзгеретін. Көптеген наразы фермерлер 1890 жылдары халықшыл қозғалысқа қосылды, бірақ консервативті қала тұрғындары саяси жағынан жеңіске жетті. Олар 1940 жылға дейін прогрессивті қозғалысты қолдады, бірақ сыртқы саясаттағы оқшаулану және фермерлер мен қала тұрғындарының өркендеуі штатты 1940 жылдан бері Республикалық партияның консервативті қолдау орталығына айналдырды. 1945 жылдан бері ауыл шаруашылығы халқының саны күрт азайды және өндіріс маңыздырақ болды, оны Вичита қаласының авиация өнеркәсібі көрсетеді.
the history of the U. S. state of Kansas
The U. S. state of Kansas, located on the eastern edge of the Great Plains, was the home of nomadic Native American tribes who hunted the vast herds of bison (often called "buffalo"). In around 1450 AD, the Wichita People founded the great city of Etzanoa. The city of Etzanoa was abandoned in around 1700 AD. The region was explored by Spanish conquistadores in the 16th century. It was later explored by French fur trappers who traded with the Native Americans. Most of Kansas became permanently part of the United States in the Louisiana Purchase of 1803. When the area was opened to settlement by the Kansas–Nebraska Act of 1854 it became a battlefield that helped cause the American Civil War. Settlers from North and South came in order to vote slavery down or up. The free state element prevailed. After the war, Kansas was home to frontier towns; their railroads were destinations for cattle drives from Texas. With the railroads came heavy immigration from the East, from Germany as well as some freedmen called "Exodusters". Farmers first tried to replicate Eastern patterns and grow corn and raise pigs, but they failed because of shortages of rainfall. The solution, as James Malin showed, was to switch to soft spring wheat and later to hard winter wheat. The wheat was exported to Europe and was subject to wide variations in price. Many frustrated farmers joined the Populist movement around 1890, but conservative townspeople finally prevailed politically. They supported the progressive movement down to about 1940, but isolationism in foreign affairs combined with prosperity for the farmers and townsfolk made the state a center of conservative support for the Republican Party since 1940. Since 1945 the farm population has sharply declined and manufacturing has become more important, typified by the aircraft industry of Wichita.
Палеоиндейлер мен архаикалық халықтар
Б.з.б. шамамен 7000 жылы Солтүстік Америкаға азиялық иммигранттардың палеолиттік ұрпақтары Канзасқа жетті. Канзасқа келгеннен кейін, жергілікті ата-бабалары Канзасты ешқашан тастамады. Кейіннен олардың қатарына континенттің басқа бөліктерінен келген басқа да жергілікті халықтар қосылды. Осы топтар мамонттармен, түйелермен, жер қазбаларымен және жылқылармен кездесті. Шебер аңшылар тепе-теңдікті сақтамады, нәтижесінде "Плейстоцендік жойылғандық" пайда болды – бұл Солтүстік Америкадағы мұз дәуірінің ірі жануарларының дерлік барлық түрлерінің б.з.б. 8000 жылға дейін жылдам және жүйелі түрде жойылғаны. Мамонттарды қуған аңшылар солтүстік Ұлы жазықтардағы өркендеу мен құлдырау циклдерінің біріншісін білдірген болуы мүмкін, олар ресурстың таусылуына немесе жойылуына дейін оны қажырлы түрде пайдаланды. Ірі аң аулаушылардың жойылғаннан кейін, кейбір архаикалық топтар жазықтарда маусымдық қозғалыстар жасап, азық іздеу арқылы аман қалды, маманданған емес, жалпыға бірдей бейімделді. Бұл топтар аң аулауды толығымен тастамады, сонымен қатар жабайы өсімдіктер мен ұсақ жануарларды да тұтынып өтті. Олардың құралдары көбірек әртүрленді, ұнтақтау және кесу құралдары жиі кездесе бастады, бұл тұқымдар, жемістер және жасыл шөптер олардың диетасының үлкен бөлігін құрағанын көрсетеді. Сонымен қатар, керамика жасаушы қоғамдар пайда болды.
Ауыл шаруашылығын енгізу
Архаикалық кезеңнің көп бөлігінде адамдар табиғи ортаны түбегейлі түрде өзгертпеді. Аймақтан тыс топтар, әсіресе Мезоамерикада, жүгері егу сияқты маңызды жаңалықтар енгізді. Солтүстік Америкадағы басқа топтар да жүгері егуді тәуелсіз түрде дамытты. Кейбір архаикалық топтар шамамен 3000 жыл бұрын азық-түлік жинаушылардан азық-түлік өндірушілерге көшті. Олар сондай-ақ, жартылай отырықшы егісшілік өмірге тән көптеген мәдени ерекшеліктерге ие болды: астық сақтау қоймалары, тұрақтырақ тұрғын үйлер, ірі елді мекендер және зираттар немесе жерлеу алаптары. Эль-Куартелехо – ең солтүстік үнді пуэблосы. Бұл елді мекен – археологиялық дәлелдер табылған Канзастағы жалғыз пуэбло. 1601 жылы Хуан де Оняте Эцаноа қаласына сапар жасады. Оняте және онымен бірге болған басқа саяхатшылар бұл қалаға «Ұлы елді мекен» деп ат қойды. Оняте мен оның экспедициясы қаланы тапқан және зерттеген кезде Эцаноада шамамен 20 мың адам тұрған болуы мүмкін.
Ертедегі еуропалық зерттеулер және жергілікті тайпалар
1541 жылы испан конкистадоры Франсиско Васкес де Коронадо Канзасқа сапар шегіп, қазіргі Линдсборгтағы «Коронадо биіктіктері» маңында кері қайтқан деген әңгіме бар. Арканзас өзенінің үлкен иілісінің жанында, ол Кивира деп атаған жерде Уичита тайпасының ата-бабаларымен кездесті. Смоки-Хилл өзенінің жанында ол пауни тайпасының ата-бабалары болған Харахилермен кездесті. Бұл жазық дала тұрғындарының жылқыны көруінің алғашқы кезендері еді. Кейін олар испандықтардан жылқы сатып алып, өмір салтын және қоныстану аумағын күрт өзгертіп алды. Осы өзгерістерден кейін Канза (кейде Кау) және Осадж тайпасы (бастапқыда Уасаш) 17 ғасырда Канзасқа келді. (Канза тайпасы бұл жерді 1673 жылдан бері мекендеп келе жатқанын мәлімдеді.) 18 ғасырдың соңына қарай, осы екі тайпа болашақ штаттың шығыс бөлігінде үстемдік құрды: Канза тайпасы солтүстікке қарай Канзас өзені бойында, ал Осадж тайпасы оңтүстікке қарай Арканзас өзені бойында орналасты. Сонымен қатар, Пауни (кейде Панеасса) Канза және Осадж тайпаларының батысы мен солтүстігіндегі жазық далаларда, бизонның көптеп мекендейтін аймақтарында үстемдік құрды. 1719 жылы еуропалықтар Солтүстік Пауни тайпасына келді. 1720 жылы испан әскерінің Виласур экспедициясы қазіргі Колумбус, Небраска қаласының жанында Пауни және Отое жауынгерлері тарапынан талқандалып, испандықтардың бұл аймаққа жасаған экспедицияларына нүкте қойды. Форт-Орлеандағы француз командирі Этьен де Бургмонт 1724 жылы Канзас өзеніне сапар шегіп, өзен сағасындағы Канза тайпасының негізгі ауылының жанында сауда бекетін құрды. Осы кезеңде Ото тайпасы Канзастың солтүстік-шығыс бөлігіндегі әртүрлі аймақтарда қоныстанды.
Луизиана сатып алу
Қысқа зерттеулерден басқа, Францияның да, Испанияның да Канзаста қоныстануы немесе әскери немесе басқа да қызметі болған жоқ. 1763 жылы Ұлыбритания Францияны жеңген Жеті жылдық соғыстан кейін Испания Миссисипи өзенінің батысындағы француздық талаптарды иеленді. Ол бұл аумақты 1803 жылы Францияға қайтарып берді, бірақ шамамен 7500 шаршы мильге (19,425 км2) ие болды. 1803 жылғы Луизиана сатып алу кезінде АҚШ Миссисипи өзенінің батысындағы барлық француздық талаптарды иеленді; Канзас аймағы ұйымдастырылмаған аумақ болды. 1819 жылы Америка Құрама Штаттары Испаниямен Адамс-Онис келісімінің бөлігі ретінде Испанияның 7500 шаршы мильге (19,425 км2) құқығын растады. Бұл аймақ Мексиканың құрамына енді, бірақ Мексика оны да елемеді. Мексика-Америка соғысынан кейін АҚШ жеңіске жетіп, 1848 жылы АҚШ бұл жерді өз қолына алды. Льюис пен Кларк экспедициясы Сент-Луистен шығып, Луизиана сатып алуын Тынық мұхитына дейін зерттеу миссиясын атқарды. 1804 жылы Льюис пен Кларк үш күн бойы Канзас пен Миссури өзендерінің қосылған жерінде, қазіргі Канзас-Ситиде (қазіргі Кау-Пойнт өзен бойындағы саябақта) қоныстанды. Олар француз тері саудагерлерімен кездесіп, аймақтың картасын жасады. 1806 жылы Зебулон Пайк Канзастан өтіп, оны картасында "Ұлы Америка шөлі" деп атады. Бұл көзқарас Канзас штатының келесі 40 жылдағы АҚШ саясатын қалыптастыруға көмектесті, бұл үкіметті оны Америка тума халқының қоныстануы үшін арналған жер ретінде бөліп қоюға итермеледі. 1812 жылдың 4 маусымынан 1821 жылдың 10 тамызына дейін Канзас территориясы 33 жылдан кейін Миссури территориясының бөлігі болды. 1821 жылы Миссуриге штат мәртебесі берілсе, бұл аймақ ұйымдастырылмаған аумаққа айналды және Форт Ливенворттан басқа тұрақты ақ қоныстар аз болды. Форт 1827 жылы Генри Ливенвортпен бірге Сент-Луистен, Миссури штатынан 3-ші АҚШ жаяу әскерімен құрылған; бұл Канзастағы алғашқы тұрақты еуропалық қоныстандыру. Форт американдық әскердің ең батыс форпосты ретінде Санта-Фе жолындағы сауданы америкалықтардан қорғау үшін құрылған. Сауда Шығыстан, Бун Лик жолы арқылы немесе Миссури өзені арқылы су арқылы келді. Бұл аймақ, Боунслик деп аталады, батыс-орталық Миссуридің шығысында орналасқан және оны 1812 жылы Вирджиния, Кентукки және Теннесси штаттарынан келген оңтүстік халқы қоныстандырған. Оның құл иеленуші халқы 1850 жылдары Жаңа Англиядан келген қоныстанушылармен қарама-қайшы болады. Санта-Фе жолының Канзас арқылы өтетін бөлігі 1841 жылы ашылған Орегон жолындағы көшпенділер үшін пайдаланылды. Батысқа қарай созылатын жолдар 1860 жылдары темір жол бұл рөлді алғанға дейін маңызды коммерциялық және әскери автомобиль жолдары ретінде қызмет етті. Юта, Калифорния немесе Орегонға бара жатқан жолаушылар үшін Канзас маңызды аялдама және жабдықтар орны болды. Вагон төсегі қайнар (сонымен қатар Төменгі қайнар немесе Төменгі Симарон қайнар) Санта-Фе жолының Симарон кесілген жерінде маңызды суару орны болды. Жол бойындағы басқа маңызды орындар - Point of Rocks және Pawnee Rock.
1820-1840 жылдар: Үндістан аумағы
1820-жылдардан бастап Канзас штаты болып қалыптасатын аймақ АҚШ үкіметі тарапынан Үндістердің жері ретінде бөлініп, ақтардың қоныстануына тыйым салынды. Үкімет шығыс Канзаста орналасқан тумаша американдық тайпаларды, негізінен Канза және Осаж тайпаларын, Үндістердің жеріне (қазіргі Оклахома штатының бір бөлігі) қоныстандырып, шығыс тайпаларын аймаққа көшіру үшін жағдай жасады. 1825 жылдың 3 маусымындағы келісім бойынша Канза ұлты 20 миллион акр (81000 км²) жерді АҚШ-қа өткізді, ал Канза тайпасының құқығы солтүстік-шығыс Канзастағы белгілі бір резервациямен шектелді. Сол айда Осаж ұлтының құқығы оңтүстік-шығыс Канзастағы резервациямен шектелді. Миссуридегі шауано (немесе шоуни) тайпасы – бұл аумаққа көшірілген алғашқы тумаша американдықтар. 1825 жылдың 7 қарашасында Сент-Луис қаласында жасалған келісім бойынша АҚШ: «Миссури штатындағы шауано тайпасына және осы ұлттың қазір Огайо штатында тұрып, кейін Миссисипидің батысына көшіп келетін азаматтарына, жақында Осаж тайпасынан сатып алынған Миссури штатының батысындағы 80 шаршы шақырым жерді беруге келісті». Делавэр тайпасы 1829 жылдың 24 қыркүйегіндегі келісім бойынша Огайодан және басқа шығыс аймақтардан Канзасқа келді. Келісімде былай делінген: «Канзас және Миссури өзендерінің тоғысындағы жер, Канзас өзені бойымен Канза (үндістердің) шекарасына дейін, Миссури өзені бойымен Левенворт лагеріне дейін, содан батысқа қарай тартылған сызық арқылы, Канза шекарасының солтүстігінде 16 шақырым енді кеңістік қалдырылады». Осыдан кейін 1830 жылғы «Үндістерді көшіру туралы» заң процесті жеделдетті. 1831 жылдың 30 тамыздағы келісім бойынша Оттава тайпасы жерін АҚШ-қа өткізіп, Канзас өзені мен оның салаларына кішкентай резервацияға көшірілді. Келісімге 1832 жылдың 6 сәуірінде қол қойылды. 1832 жылдың 24 қазанында АҚШ үкіметі кикапу тайпасын Канзастағы резервацияға көшірді. 1832 жылдың 29 қазанында Пянкешоу және Уия тайпалары солтүстікте шауано тайпасымен, шығыста Миссуридің батыс шекарасымен, батыста Каскаския және Пеория тайпаларымен шектелген 250 жер учаскесін иеленуге келісті. 1833 жылдың 21 қыркүйегіндегі келісім бойынша Ото тайпасы Кіші Немаха өзенінің оңтүстігіндегі жерін АҚШ-қа өткізді. 1836 жылдың 17 қыркүйегінде Сак және Фокс конфедерациясы АҚШ-пен келісімшарт жасасып, Кикапудан солтүстікке көшірілді. 1837 жылдың 11 ақпанындағы келісім бойынша АҚШ Миссури өзенінің оңтүстік-батысында орналасқан Осаж өзенінің бойындағы аймақты Поттаватами тайпасына беруге келісті. Бұл учаске қазіргі Маями округінің оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. 1842 жылы АҚШ пен Вайандот тайпасы арасындағы келісімнен кейін Вайандот Канзас және Миссури өзендерінің тоғысына көшірілді (делавэр тайпасымен 1843 жылға дейін бірге пайдаланды). 1842 жылғы келісімде 35 Вайандотқа ерекше құқық берілді – Миссури өзенінің батысындағы кез келген жерде орналасқан жер учаскелеріне иелік етуге мүмкіндік берілді. 1847 жылы Поттаватами тайпасы қайтадан 576 000 акр (2330 км²) аумаққа көшірілді, бұл 1846 жылы Канза тайпасы АҚШ-қа өткізген жерлердің шығыс бөлігі болды. Бұл аймақ қазіргі Поттаватоми, Уабанзи, Джексон және Шоуни округтерінің бір бөлігін құрайды. Жерді қоныстандыруға ынта күшейді. Тумаша американдықтарды американдықтарға айналдырудың соңғы қадамы – жерді тайпалық бақылаудан алып, жекелеген тумаша американдық үй шаруашылықтарына беру, олар оны еуропалық американдықтар сияқты сатып алып сата алатын болды. Мысалы, 1854 жылы Чиппева тайпасының (Сван Крик және Блэк Ривер топтары) Франклин округінде қоныстанды, бірақ 1859 жылы бұл жер жеке Чиппева отбасыларына берілді.
"the Shawanoe tribe of Indians within the State of Missouri, for themselves, and for those of the same nation now residing in Ohio who may hereafter immigrate to the west of the Mississippi, a tract of land equal to fifty miles [80 km] square, situated west of the State of Missouri, and within the purchase lately made from the Osage." The Delaware came to Kansas from Ohio and other eastern areas by the treaty of September 24, 1829. The treaty described:
"the country in the fork of the Kansas and Missouri Rivers, extending up the Kansas River to the Kansas (Indian's) line, and up the Missouri River to Camp Leavenworth, and thence by a line drawn westerly, leaving a space ten miles (16 km) wide, north of the Kansas boundary line, for an outlet." After this point, the Indian Removal Act of 1830 expedited the process. By treaty dated August 30, 1831, the Ottawa ceded land to the United States and moved to a small reservation on the Kansas River and its branches. The treaty was ratified April 6, 1832. On October 24, 1832, the U. S. government moved the Kickapoos to a reservation in Kansas. On October 29, 1832, the Piankeshaw and Wea agreed to occupy 250 sections of land, bounded on the north by the Shawanoe; east by the western boundary line of Missouri; and west by the Kaskaskia and Peoria peoples. By treaty made with the United States on September 21, 1833, the Otoe tribe ceded their country south of the Little Nemaha River. By September 17, 1836, the confederacy of the Sac and Fox, by treaty with the United States, moved north of Kickapoo. By treaty of February 11, 1837, the United States agreed to convey to the Pottawatomi an area on the Osage River, southwest of the Missouri River. The tract selected was in the southwest part of what is now Miami County. In 1842, after a treaty between the United States and the Wyandots, the Wyandot moved to the junction of the Kansas and Missouri Rivers (on land that was shared with the Delaware until 1843). In an unusual provision, 35 Wyandot were given "floats" in the 1842 treaty – ownership of sections of land that could be located anywhere west of the Missouri River. In 1847, the Pottawatomi were moved again, to an area containing 576,000 acres (2,330 km2), being the eastern part of the lands ceded to the United States by the Kansa tribe in 1846. This tract comprised a part of the present counties of Pottawatomie, Wabaunsee, Jackson and Shawnee. – momentum was already building to settle the land. The final step in Americanizing the Indians was taking land from tribal control and assigning it to individual Indian households, to buy and sell as European Americans would. For example, in 1854, the Chippewa (Swan Creek and Black River bands) inhabited in Franklin County, but in 1859 the tract was transferred to individual Chippewa families.
Канзас аумағы
Канзас-Небраска актісі 1854 жылғы 30 мамырда қабылданғаннан кейін, Канзас территориясының шекарасы Миссури шекарасынан Рокки тауларының шыңына дейін (қазіргі Колорадо штатының орталық бөлігінде) белгіленді; оңтүстік шекарасы – солтүстік ендігі 37-ші параллель, ал солтүстік шекарасы – солтүстік ендігі 40-шы параллель. 40-шы параллельдің солтүстігінде Небраска территориясы орналасты. Конгресс Канзас территориясының оңтүстік шекарасын 37-ші параллель деп белгілеген кезде, оның оңтүстік шекарасы да 37-ші параллель деп есептелді. Бірақ шероки тайпасы дереу наразылық білдіріп, бұл нақты шекара емес екенін және Канзас шекарасы шероки жерінің шын шекарасына сәйкес солтүстікке қарай жылжытылуы керек екенін мәлімдеді. Бұл оқиға "Чероки жолағы" даулары ретінде белгілі болды.
Зорлық-зомбылыққа шақыру
Канзас-Небраска актісінің ең даулы ережесі – Канзас территориясындағы қоныс жайлаушылардың оның шекарасында құлдыққа рұқсат беру мәселесі бойынша дауыс беруі керек деген талап болды. Бұл ереже 1820 жылғы Миссури келісімін жойды, ол 36°30' ендіктің солтүстігінде құрылған жаңа штаттарда құлдыққа тыйым салды. Күтілгендей, солтүстік және оңтүстік өкілдері арасында, дауыс беруді бақылау үшін аймаққа асығыс қоныстанғандардың арасында зорлық-зомбылық орын алды. Акті қабылданғаннан кейін бірнеше күн ішінде жүздеген құлдықты жақтаған Миссури тұрғындары көршілес аумаққа өтіп, жерді таңдап, содан кейін бүкіл аймаққа құлдықтыққа басымдық беру мақсатымен басқа Миссури тұрғындарымен бірге жиналыстар өткізді. 1854 жылдың 10 маусымында Миссури тұрғындары Форт-Левенворттан батысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан Солт-Крик аңғарындағы сауда бекетінде жиналыс өткізді. Олар Канзасты құл мемлекеті етуді жақтаса, Миссури азаматтарының жартысының мылтықпен көшіп келуге және осы мақсатқа жету үшін тіпті өмірін құрбан етуге дайын екенін айтты. Бұл әрекетке қарсы тұру үшін Массачусетс эмигранттарға көмек көрсету компаниясы (және басқа да кішігірім ұйымдар) 1854 және 1855 жылдары Канзасқа құлдыққа қарсы қоныс жайлаушыларды ("Free Staters" деп аталды) жіберуді жылдам ұйымдастырды. Жаңа Англиялықтар негізін салған бас қалалар – Топека, Манхэттен және Лоуренс. Бірнеше "Free State" өкілдері Канзас территориясына Огайо, Айова, Иллинойс және басқа да Орта Батыс штаттарынан келді.
Қанды Канзас
Қоныс аударушылардың жақын орналасуына және қарама-қарсы мақсаттарына қарамастан, зорлық-зомбылық көбінесе 1855 жылғы 30 наурызда Канзас аумақтық заң шығарушы органының сайлауына дейін басылып отырылды. Сол күні шекарадан көптеп келген Миссури тұрғындары ("Шекаралық бұзақылар" деп аталды) құлдыққа қолдау білдіретін кандидаттардың пайдасына дауыс беру жәшіктерін толтырды. Нәтижесінде, құлдыққа қолдау білдіретін кандидаттар бір ғана сайлау округінен (болашақтағы Райли округі) басқа барлық сайлау округтерінде жеңіске жетті, ал алғашқы ресми заң шығарушы органның көп бөлігі құлдыққа қолдау білдіретін делегаттардан құралды. 1855 жылдан 1858 жылға дейін Канзас территориясында кең ауқымды зорлық-зомбылық пен бірнеше ашық шайқастар болды. Бұл кезең "Қанды Канзас" немесе "Шекара соғыстары" деп белгілі болды және Америка Азамат соғысының тікелей көрінісі болды. "Қанды Канзас" кезеңіндегі маңызды оқиғаларға Вакаруса соғысы, Лоуренстің тонауға ұшырауы, Поттаватоми қырқыны, Блэк Джек шайқасы, Осаватоми шайқасы және Мараи де Синьес қырқыны жатады.
Уакаруса соғысы
1855 жылдың 1 желтоқсанында Канзас штатының Дуглас округі шерифі Сэмюэл Дж. Джонстың басшылығымен Миссури штатының шағын әскері "Вакуруса соғысы" деп тарихта қалған Лоренс қаласының еркін штатының бекінісін қоршауға алды. Біраз уақыттан кейін бейбіт келісім шарты туралы жарияланды, сонымен бірге оны оқып беруді талап ететін даустар мен шақырулар көтерілді. Бұл тәртіпсіздікті тоқтатты және оның шарттары көбінесе қабылданды.
Лоуренсті тонау
1856 жылғы 21 мамырда шериф Джонс бастаған құлдыққа жақтас күштер Лоренс қаласына шабуыл жасап, «Эркін штат» қонақ үйін толығымен өртеп, екі баспахананы жойып, үйлерді тонады.
Поттаватоми қазағы
Поттаватоми қаны 1856 жылғы 24 мамырдан 25 мамырдың таңына дейінгі түні орын алды. Лоуренстің тонауына жауап ретінде болған оқиғада Джон Браун және құлдыққа қарсылық көрсететін топ (олардың кейбіреулері Поттаватоми мылтықтарының мүшелері) Канзас штатының Франклин округіндегі Поттаватоми өзенінің солтүстігінде құлдықты қолдайтын бес қоныс аударушыны өлтірді. Браун кейін Поттаватоми қырғыны кезіндегі өлтірулерге қатыспағанын, бірақ оларды мақұлдағанын мәлімдеді. Өлтіруден кейін ол жасырынды, ал оның екі ұлы, Джон және Джейсон тұтқындалды. Тұтқында болған кезде оларға қатыгездік көрсетілген деген күдік туды, бұл Джонның психикалық жағдайына әсер етті. 2 маусымда Браун капитан Генри Пайт басқарған Миссуриліктер тобына қарсы Блэк Джек шайқасында жеңіске жетті. Пайт және оның әскері Браунды және басқаларды ұстау үшін Канзасқа келген. Сол күзде Браун қайтадан жасырынды және партизандық соғысқа қатысты.
Аумақтық конституциялар
Құлдыққа жақтас және қарсы тұрған топтар қатыгез дауласып, өздерінің мемлекеттік конституциясын қабылдау арқылы оппозицияны жеңіп алуға тырысты, ол құлдықты қолдауға немесе оны айыптауға бағытталған еді. Конгресс шешімді қабылдады.
Топека Конституциясы
Топека Конституциясы 1855 жылғы 11 қарашада Топека қаласында Канзас территориясының түкпір-түкпірінен сайланған делегаттармен қабылданды. Бұл еркін штаттың құжаты, жеті ай бұрын құлдыққа жақтас күштердің алаяқтық жолмен территориялық үкіметті басып алуына жауап ретінде жасалған. Топека Конституциясының Құқықтар туралы білдірімінде "Бұл штатта құлдыққа жол берілмейді" деп көрсетілген. Ол территория халқы тарапынан 1855 жылғы 15 желтоқсанда бекітіліп, 1856 жылғы наурыз айында Конгреске ұсынылды. АҚШ Өкілдер палатасында қабылданғанмен, құлдыққа жақтас оңтүстік штаттарының сенаторлары сенатта дауыс беруге мүмкіндік бермеді.
Лекомптон конституциясы
Лекомптон конституциясы 1857 жылдың 7 қарашасында құлдыққа жақтас ресми үкімет шақырған конвентте қабылданды. Конституция жобасында Канзаста құлдыққа рұқсат берілген еді, бірақ құлдық туралы қағида дауысқа салынып, халық пікірін білу үшін ұсынылды. Құлдыққа жақтас және еркін штаттардың қоныс аударушылары қағидаға және конституцияға қатысты дауыс берулерді кезекпен бойкоттап, Лекомптон конституциясы соңында АҚШ Конгресіне бекітуге жіберілді. Нәтижесінде, конституция халықтың еркін көрсететіні нақты болмағандықтан, қабылданбады.
Левенворт конституциясы
Лекомптон конституциясы талқыланып жатқанда, Канзас территориясында жаңа еркін штаттың заң шығару органы сайланды және қызметке кірісті. Жаңа заң шығару органы Левенворт конституциясын жасаған жаңа конвенцияны шақырды. Бұл конституция ұсынылған төрт конституцияның ішінде ең радикалды және прогрессивті болды, құлдықты тыйымдады және әйелдер құқықтары үшін негіз құрды. Конституция 1858 жылдың 3 сәуірінде Левенвортта өткен конвенцияда және 1858 жылдың 18 мамырында халықтың сайлауында қабылданды (бұл Lecompton конституциясы әлі қарастырылып жатқан кезде). Президент Бьюкенен Лекомптон конституциясын Конгреске бекіту үшін жіберді. Сенат Канзастың Лекомптон конституциясы бойынша штат ретінде қабылдануын мақұлдады, сенатор Дугластың қарсылығына қарамастан, ол Канзастағы конституция бойынша өткен референдумның құлдықты тыйымдау мүмкіндігін ұсынбағанын әділетсіз деп есептеді. Бұл шара кейіннен Өкілдер палатасында тоқтатылды, онда солтүстік штаттарының конгрессмендері Канзасты құл мемлекеті ретінде қабылдаудан бас тартты. Оңтүстік Каролинаның сенаторы Джеймс Хаммонд бұл шешімді штатты Одақтан шығару деп сипаттап, "Егер Канзас құл мемлекеті болғандықтан Одақтан қуылса, онда кез келген оңтүстік штаты оған абыроймен қалуға бола ма?" деп сұрады.
Уайондоттың Конституциясы
Лекомптон және Ливенворт харталарының сәтсіз аяқталғаннан кейін төртінші конституция жазылды; Вайандот конституциясы оны жасаған конвенцияда 1859 жылдың 29 шілдесінде қабылданды. Халық оны 1859 жылдың 4 қазанында өткен сайлауда бекітті. Ол құлдықты тыйымдады, бірақ Ливенворт конституциясынан кем прогрессивті болды. Канзас осы конституция негізінде 1861 жылдың 29 қаңтарында еркін штат ретінде Одаққа қабылданды.
Жаулық әрекеттердің аяқталуы
1859 жылдың қазан айында Вайоминг конституциясы қабылданған кезде, құлдыққа жақтас күштер Канзас үстінен бақылауын жоғалтқаны анық болды. Осы жаңа түсінікпен және Джон Браунның штаттан кетуімен, "Қанды Канзас" кезеңіндегі зорлық-зомбылық дерлік тоқтады. Сол айдың соңында жаңа мәселе – Джон Браунның Харперс-Ферриге жасаған шабуылы, жалпыұлттық оқиғаға айналды.
Мемлекеттіклік
Канзас 1861 жылғы 29 қаңтарда Одаққа қосылған 34-ші штат болды. 1860 жылдары Канзас тарихында бірнеше маңызды оқиғалар орын алды, оның ішінде Азамат соғысына қатысу, мал айдаудың бастауы, Канзаста тыйым салу идеясының қалыптасуы (ол 1880 жылдары толыққанды күшке енді) және батыс жазықтарындағы үндістермен соғыстардың басталуы. Джеймс Лейн 1861 жылы Канзас штатынан Сенатқа сайланды және 1865 жылы қайта сайланды.
Азаматтық соғыс
Шағын масштабтағы азамат соғысының жылдарынан кейін Канзас 1861 жылғы 29 қаңтарда "Уайндот конституциясы" негізінде еркін штат ретінде Одаққа қабылданды. Көптеген адамдар Одақ мүддесін күшеп қолдады. Дегенмен, Азамат соғысы кезінде құлдарды қолдайтын күштердің партизандық соғысы мен шабуылдары болды, олардың көпшілігі Миссуриден келді. Ең ірі оқиға 1863 жылғы 21 тамызда Уильям Кларк Квантрилл басқарған партизандар Канзас штатының Лоренс қаласына шабуыл жасағанда болды. Бұл шабуыл, Миссуридегі Конфедерация жақтастарының елді мекендеріне қарсы жасалған "Джейхокер" шабуылдарына жауап ретінде жасалды.
Лоренс қазағы
Союздық бригадир генерал Томас Юинг кіші конфедерациялық партизандарға көмек көрсеткен әйелдерді түрмеге қамауға бұйырғаннан кейін, қайғылы жағдайға байланысты түрменің шатыры құлап, бес адам қаза тапты. Бұл оқиға Миссуридегі партизандарды қатты ашуландырды. 1863 жылдың 21 тамызында Уильям Квантрил Лоуренс қаласына шабуыл жасап, қаланың көп бөлігін өртеп, 150-ден астам қарусыз ерлер мен балаларды өлтірді. Түрменің құлауымен қатар, Квантрил бұл шабуылдың аболиционистердің бекінісін жою арқылы оңтүстік азаматтарының Джейхокерлерден көрген нақты немесе ойдан шығарылған зияндардың кектерін алар екенін де түсіндірді.
Бакстер Спрингс
Бакстер-Спрингс шайқасы, кейде Бакстер-Спрингс қырғыны деп аталады, 1863 жылғы 6 қазанда қазіргі Канзас штатындағы Бакстер-Спрингс қаласының жанында болған соғыстың шағын шайқасы еді. Майн-Крик шайқасы, сондай-ақ Осадж шайқасы деп белгілі, соғыс кезінде Канзаста өткен атты әскер шайқасы болды.
Мара де Сюньес
1864 жылғы 25 қазанда Канзас штатының Линн округінде Мара де Сюньес шайқасы болды. Бұл сауда бекеті шайқасы генерал-майор Стерлинг Прайс пен генерал-майор Альфред Плесонтон басқаратын Одақ күштері арасында өтті. Канзас-Ситидегі жеңілістен кейін оңтүстікке қашқан Прайс, Одақ әскерлері тарапынан қуылып, шығарылып тасталды.
Канзастағы үндістер соғыстары
Форт Ларнед (орталық Канзас) 1859 жылы Орталық жазықтың қауіпті индейлеріне қарсы әскери операциялардың базасы ретінде, Санта-Фе сауда жолындағы көліктерді қорғау мақсатымен құрылды. 1861 жылдан бастап, 1861 жылғы Форт-Вайз шартының талаптарына сәйкес, Үндістер істері жөніндегі бюро Орталық жазықтың индейлерін басқару агенттігіне айналды.
Мал шаруашылығы қалалары мен Жабайы батыс
Азамат соғысынан кейін Техастағы ірі қара мал өсіретін аудандарға теміржол жетпеді, сондықтан ковбойлар ірі қара малын Канзас штатындағы теміржол станцияларына жеткізді. Алғашқыда бұл Санта-Фе жолы арқылы жасалды. 1867 жылы Джозеф Г. Маккой Канзас штатының Абилин қаласында мал айдау алаңдарын салды және Чишолм жолының дамуына көмектесті, 1867 жылдан 1887 жылға дейін Техас малшыларын оның мал айдау алаңдарына мал айдауға ынталандырды. Бұл алаңдар Канзас-Ситидің батысындағы ең ірісі болды. Ірі қара мал солтүстікке айдалғаннан кейін, Канзас-Тынық мұхиты теміржолының станциясынан шығысқа қарай тасымалданды. Канзас 1870 жылдары көптеген батыстың аңызға толы тұлғаларының туған жері болды. 1871 жылы Уайлд Билл Хикок Канзас штатының Абилин қаласының қазынашысы (маршалы) болды. Ол жерде Джон Уэсли Хардинмен болған кездесуі нәтижесінде, Уайлд Билл оны қарусыздандырғаннан кейін, соңғысы қаладан қашып кетті. Кейін Хикок Форт Райлиде қазынашының орынбасары және Хейс қаласында қазынашы болды. Додж-Ситиде Бат Мастерсон мен Уайт Эрп екеуі де қалада заңгерлер болып жұмыс істеді. Далтон тобы Канзас және Оңтүстік-Батыста пойыздар мен банктерді тонады және Мидте жасырынған. Коронадо Америка батысы тарихындағы ең қанды округтік орындықтар үшін болған шайқастардың біріне қатысты. 1887 жылдың 27 ақпанындағы атыс, жақын жердегі Леотиден келген жақтастардың (кейбірлер жалдамалы қарулы адамдар деседі) салдарынан бірнеше адам қаза тапты және жараланды. Канзастағы Гринсбургтегі Үлкен құдық 1880 жылдары Санта-Фе және Рок-Айленд теміржолдарына сумен қамтамасыз ету үшін салынған. Оның тереңдігі 33 метр, диаметрі 10 метр және ол әлемдегі қолмен қазылған ең үлкен құдық болып табылады.
Құтқарылушылар
1879 жылы Оңтүстікте Қайта құру аяқталғаннан кейін мыңдаған азат болған құлдар Оңтүстік штаттарынан Канзас штатына көшіп келді. "Exodusters" деп аталған олар, жақсы әрі арзан жерге және жақсы қарым-қатынасқа үміттенеді. 1877 жылы құрылған Канзас штатындағы Никодим қаласы – бұл Exodusters келгенге дейін құрылған, бірақ олармен байланыстырылатын ұйымдастырылған қоныс.
Тыйым салу
1881 жылғы 19 ақпанда Канзас штаты барлық алкогольдік сусындарға тыйым салу үшін конституциясына түзету енгізген алғашқы штат болды. Бұл шара ұстамдылық қозғалысының нәтижесінде туындады және 1888 жылдан бастап Кэрри А. Нейшн балтамен осы тыйымды күштеңдіре бастады. 1890 жылдан кейін тыйым салу прогрессивизммен бірігіп, реформалық қозғалыс құрды, ол 1905 және 1919 жылдар аралығында қатарынан төрт губернатор сайлады. Олар тыйым салу саясатын қатаң түрде қолдады және Канзас толығымен құрғақ штат екенін мәлімдеді. Канзас 1948 жылға дейін тыйым салуды жоймады, тіпті содан кейін де қоғамдық мейрамханаларға тыйым салды, бұл шектеу 1987 жылға дейін күшінде болды. Канзаста 2005 жылға дейін жексенбі күні алкогольдік ішімдіктерді сатуға рұқсат берілмеді, ал көптеген жергілікті аудандарда жексенбіде алкогольдік ішімдіктерді сатуға тыйым салу әлі де сақталып тұр. Бүгінгі күні Канзас штатының алкоголь заңдары бойынша 29 округ құрғақ округтер болып саналады.
Дін
Топека қаласы 20-шы ғасырдың басында американдық христиандық тарихында маңызды рөл атқарды. "Иса не істер еді?" деген сөз тіркесін алғаш рет қолданған әлеуметтік жақсы хабар қозғалысының көшбасшысы Чарльз Шелдон Топекада уағыз айтты. Топека сонымен қатар, Чарльз Фокс Пархамның шіркеуі орналасқан қала болды, көптеген тарихшылар оны қазіргі заманғы Пентикостализм қозғалысының бастауымен байланыстырады.
Қоршаған орта
Алғашқы қоныс аударушылар Канзастың «Ұлы Америка шөлі» емес екенін білді, бірақ олар сонымен қатар өте қатал климаттың – торнадолар, қарлы борандар, құрғақшылық, ақжайын, су тасқыны және шегірткелер – егінге зиян келтіру қаупін арттыратынын да анықтады. Көптеген ерте қоныс аударушылар қаржылық тұрғыдан қиын жағдайға түсті, әсіресе 1890 жылдардың басында халықшыл қозғалыс арқылы наразылық білдіріп, немесе шығысқа қайтып кетті. 20-ғасырда егін сақтандыру, жаңа консервациялық техникалар және ірі көлемдегі федералдық көмек бұл тәуекелді азайтты. 1860 жылдан кейін қоныс аударушылардың ең ірі тобын немістер және олардың балалары құрады; оларды жақсы топырақ, теміржол компанияларының төмен бағадағы жерлері және (америкалық азамат болса) жерге қоныстануға және федералдық үкіметтен тегін жер иелігін алу мүмкіндігі қызықтырды. Топырақ ұшып кету мәселесі шаруалардың тым көп бидай өсіргенінен емес, керісінше, бидайдың жоғарғы қабатын ұшырып кетпеу үшін жеткілікті бидай өсіруге жауын-шашын жетпегенінен туындады. 1930 жылдары топырақты қорғаудың әдістері мен технологиялары, олардың көпшілігі бұрын қолжетімді болғанымен, шаңды дауылдар басталғанға дейін назардан тыс қалған, АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің Топырақты қорғау қызметі (SCS) тарапынан ілгерілетуге түсті, нәтижесінде, ауа райының жағдайына байланысты, 1940 жылға қарай топырақтың жағдайы жақсарды.
Ауыл шаруашылығы
Ұлы жазықтағы шаруалардың арасында жалғыз ер адамдар ферма немесе ранчо басқаруға көбінесе тырыспады; шаруалар отбасын асырау, бала тәрбиелеу, отбасын тамақтандыру және киім-кешекпен қамтамасыз ету, үй шаруасын жүргізу, жұмысшыларды тамақтандыру және, әсіресе 1930 жылдан кейін, құжаттарды және қаржылық мәселелерді басқару сияқты көптеген жұмыстарды атқару үшін еңбекқор әйелдің және көп баланың қажеттілігін жақсы түсінді. 19 ғасырдың соңындағы қоныс аударудың алғашқы жылдарында шаруа әйелдері отбасының күнкөрісін қамтамасыз ету үшін сыртқы жұмыстарда маңызды рөл атқарды. Бір буын өткен соң, әйелдер егістік жерлердегі жұмысты азайтып, отбасы ішіндегі рөлдерін өзгертті. Тігін және кір жуу машиналарын сияқты жаңа жеңілдіктер әйелдерді үй шаруашылығына бейімдеді. «Ғылыми үй шаруашылығы» қозғалысы бұқаралық ақпарат құралдары, үкіметтік кеңесшілер, сондай-ақ округтік жәрмеңкелерде үй тамақтарын дайындау және консервілеудегі жетістіктер, шаруа газеттеріндегі әйелдерге арналған кеңестер және мектептердегі үй шаруашылығы курстары арқылы насихатталды. Шығыс бейнесі далалық шаруа өмірін жалғыз шаруаның оқшауланған өмірі ретінде көрсеткенмен, шындығында ауыл тұрғындары өзі үшін бай әлеуметтік өмір құрды. Олар жиі жұмыс, тамақ және ойын-сауықтан тұратын іс-шараларды ұйымдастырды, мысалы, амбар салу, жүгеріні қабылдау, тігізгіштер жиыны, «Grange» ұйымының жиналыстары, шіркеу шаралары және мектептік іс-шаралар. Әйелдер бірлесіп тамақ дайындап, кешкі ас өткізіп, отбасылар арасында ұзақ сапарлар ұйымдастырды.
Шаруашылық жабдықтарын өндіру
1947 жылы Лайл Йост Hesston Manufacturing Company компаниясын құрды. Ол фермалық техникаға, оның ішінде өздігінен жүретін шөп шабу машиналары мен StakHand шөп жинау машинасына маманданған. 1974 жылы Hesston компаниясы алғашқы әшекейлі белбеулерді жасады, олар родео жарыстары мен коллекционерлер арасында танымал болды. 1991 жылы американдық AGCO Corporation Hesston Corporation компаниясын сатып алды және фермалық техника қалада әлі де өндірілуде.
1890 жылдар
1896 жылы "Эмпория Газеті" редакторы Уильям Аллен Уайт "Канзасқа не оқиға болды?" деген мақаласымен Уильям Дженнингс Брайанды, демократтарды және популистерді қатты сынап, еліміздің назарын өзіне аударды. Уайт популистік көшбасшыларды Канзастың экономикалық дамудан қалып қоюына, көршілес штаттармен экономикалық жағынан теңесе алмауына кінәлады, себебі олардың кәсіпкерлікке қарсы саясаты штаттан капиталды қорқытып кетті. Республикашылар 1896 жылғы АҚШ президент сайлауында Уильям МакКинлиді қолдау үшін осы мақаланың жүздеген мың данасын таратты. МакКинли штаттың кішкентай қалалары мен қалаларын ұтып алса, Брайан бидай егістіктерінде жеңіске жетіп, сайлаушылардың дауысын алды, тіпті МакКинли жалпыұлттық дауыс беруде жеңіске жеткенімен.
Прогрессивті дәуір
Канзас прогрессивті қозғалыстың орталығы болды, оны орта таптар ынтамен қолдады. Көп бөлігін республикалық газет редакторлары ұсынды, мысалы, Emporia Gazette-дің Уильям Аллен Уайт, Салинаның Джозеф Л. Бристоу және Марион Рекордтың Эдвард Хох. Дін мен гендерлік теңдік рөл атқарды. Мефодистер мен Әйелдердің Христиандық Ұстамдылық Одағының (WCTU) жақтастары спирттік ішімдіктер бизнесін тоқтатуды талап етті. WCTU белсенділері сондай-ақ әйелдердің сайлау құқығын қолдады. Уайт тікелей дауыс беруді қажет етті, себебі республикашылар ең әлсіз кандидатты таңдау үшін Демократтардың жиналысына қатысты; Демократтар да солай жасады, нәтижесінде ең әлсіз адамдар таңдалып, сайланды. Тікелей дауыс беру республикашыл сайлаушыларға өз партиясының ең жақсы кандидатын таңдауға, ал демократтарға да мүмкіндік берер еді. Уайт ешқашан мемлекеттік қызметке кандидат болған жоқ, бірақ Бристоу 1908 жылы сенатор, ал Хох 1904 және 1906 жылдары губернатор болып сайланды. Хох өз партиясының консервативті қанатын сынады: ол ақылсыз басшылықтан, республикалық идеалдардың бұрыс түсінілуінен, фракциялық қайрызсыздықтан, қажетсіз лауазымдардың көптігінен, мемлекеттік шығыстардың ысыраптығынан және салық жүктемесінің күрт өсуінен туындайды. Крейг Майнердің сөзіне сүйенсек, прогрессивті Канзас дәуірінің негізгі мәселелері (хронологиялық ретпен) 1903 жылғы су тасқыны, табиғатты қорғау, 1905 жылы Standard Oil компаниясын бақылауға талпыну, теміржолдар мен трасттарды реттеу, өлім жазасы, әйелдердің құқықтары, халық денсаулығы, қалалық реформа, 1912 жылғы прогрессивті партияның науқаны және сыртқы саясаттағы бейтараптық болды. Бұған қоса, мектеп оқулықтарын мемлекеттік сатып алу мәселесі ұзақ талқыланды. Мемлекет 1937 жылға дейін оқулықтарды жазып, басып, сата берді. Бақылау нашар болды және оқулықтардың сапасы төмен еді – қателерге, грамматикалық қателерге, бұрмаланған мәтіндерге және нашар суреттерге толы болды. Дегенмен, мемлекет ақша үнемдеді. Джин Клэнтонның пікірінше, Канзастағы популизм мен прогрессивизмнің ұқсастықтары болғанымен, қолдау көрсетушілердің арасында айырмашылықтар бар еді. Екеуі де жемқорлыққа және трасттарға қарсы болды. Популизм ертерек пайда болды және шаруалар қауымдастығынан өркендеді. Ол әлсіздердің пайдасына радикалды теңдікке ұмтылды; еңбек одақтарынан басқа қалалар мен ауылдарда әлсіз болды. Ал прогрессивизм кейінірек пайда болған қозғалыс еді. Ол 1890 жылдардан кейін қалалық бизнес және кәсіби қауымдастықтардан туды. Оның жақтастарының көпшілігі популизмге қарсы болды. Бұл элиталық қозғалыс еді, білім мен тәжірибеге баса назар аударды. Оның мақсаты тиімділікті арттыру, ысырапты азайту және әлеуметтік жақсарту мүмкіндіктерін кеңейту болды. Алайда, кейбір бұрынғы популистер 1900 жылдан кейін өз басымдықтарын өзгертіп, прогрессивті реформаларды қолдады. Жаңа қалалық басқару жүйесі прогрессивтілердің тиімділікті арттыру, партиялық әсерді азайту және жергілікті сайланған лауазымды тұлғаларға пара беруді болдырмау мақсатымен жасалды. Оны Уичита Бикон газетінің Генри Дж. Аллен бастап, губернатор Артур Каппер іске қосты. 1980 жылдары Канзастың 52 қаласы осы жүйені қолданды.
1910-шы жылдар
1915 жылы Эль-Дорадо қаласының маңындағы Эль-Дорадо мұнай кені, ғылымға/геологиялық карталауға сүйене отырып табылган алғашқы мұнай кені болды және Орталық континент мұнай аймағының бір бөлігі еді. 1918 жылға қарай Эль-Дорадо мұнай кені АҚШ-тағы ең ірі жеке кен орнына айналып, ұлттық мұнай өндірісінің 12,8%-ын және әлемдік өндірістің 9%-ын қамтамасыз етті. Кейбір деректер бойынша, ол "Бірінші дүниежүзілік соғысты жеңген мұнай кені" деп есептелді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 80 000 Канзас тұрғыны 1917 жылдың сәуір айынан кейін, АҚШ Германияға соғыс жариялағаннан кейін әскерге шақырылды. Олар негізінен 35-ші, 42-ші, 89-шы және 92-ші жаяу әскер дивизияларына қосылды. Штаттағы неміс халқының көп бөлігі бейтараптықты жақтағандықтан, олар қатаң бақылауда болды. Көп жағдайда олар соғыс облигацияларын сатып алуға немесе неміс тілінде көпшілік ортада сөйлеуден бас тартуға мәжбүр болды. Осы кезеңде неміс шіркеулері көбінесе ағылшын тіліне көшті. Соғыс жылдарындағы күшті ұлтшылдық прогрессивизмді әлсіретіп, 1920 жылдары консервативті бизнес үстемдігіне жол ашты. Дегенмен, тиімділік принципі сақталды.
1920-шы жылдар
1920 жылдары Канзастың қалалары гүлденгенмен, егіншілік экономикасы соғыс кезінде бидай бағасының жоғары болған тұсында тым артық кеңейіп, кейін күрт қысқартуға мәжбүр болды. Көптеген фермерлер 1919 жылы көршілерін сатып алу үшін үлкен несиелер алған еді, ал қазір қиын жағдайға түсті. 1922 жылы сайлаушы Элла Уфей Моури штат тарихындағы алғашқы әйел үміткер болып, «Миссис В. Д. Моури» атымен сайлауға түсті. Кейін ол: «Біреу бастама көтеруі керек еді. Мен бір күні Канзас штатының губернаторының креслосында әйел отырады деп сенемін», – деді. ККК (Ку-клукс-клан) 1920 жылдардың басында қысқа ғана уақытқа өркендеді. Олар бірнеше сот процесіне қатысты, және 1925 жылдан кейін тарап кетті. Канзас штатының туы 1925 жылы жасалды. Ол 1927 жылы Канзас штатының заң шығарушы органымен ресми түрде қабылданды және 1961 жылы өзгертілді (мөрдің астына алтын әріптермен «Канзас» сөзі қосылды). Оны алғаш рет 1927 жылы губернатор Бен С. Паулен Форт Райлидегі әскерлер мен Канзас Ұлттық гвардиясы үшін көтерді. Уильям Аллен Уайт өзінің романдары мен әңгімелерінде шағын қала идеясын әлеуметтік өзгерістерді түсіну және қоғамдық бірлік қажеттілігін уағыздау үшін метафора ретінде дамытты. Ол өз көзқарасын шағын Канзас қаласының тұрғысынан білдіргенімен, риторикасын барлық қалалық Американың қажеттіліктері мен құндылықтарына бейімдеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі цинизм оның көркем әдебиетін баяулатты, бірақ өмірінің соңына дейін ол шағын қалалар қауымдастығының өзінің көзқарасын таратуды жалғастырды. Ол дүкендер желісіне және каталогтық сауда фирмаларына қарсы шығып, оларды Бас көшедегі кәсіп иелеріне қауіп деп санады. Ұлы депрессия оның ынтымақтастыққа, игілікке және орта тапқа сенімін күйретіп жіберді.
Ұлы депрессия
Шаңды дауыл – 1930 жылы басталып, 1941 жылға дейін жалғасқан ауқымды құрғақшылықтан туындаған шаңды дауылдардың сериясы еді. Құрғақшылықтың салдары бидай бағасының күрт төмендеуімен және Ұлы депрессияның қаржылық дағдарысымен қабысты. Көптеген жергілікті банктер жабылуға мәжбүр болды. Кейбір шаруалар жерді тастап кетті, ал жұмыссыз ер адамдардың көп бөлігі қалалардан өз отбасыларының шаруашылықтарына қайтып оралды. Штат Азаматтық жұмыс басқармасы, Федералдық жедел жәрдем басқармасы, Азаматтық сақтау корпусы, Жұмыс жолдары басқармасы сияқты ірі «Жаңа мәміле» көмек бағдарламаларына белсенді қатысты, олардың арқасында жүздеген мыңдаған канзастықтар – көбінесе ер адамдар – біліктілігін талап етпейтін жұмыстарға орналасты. Ең маңыздысы – бидай және басқа да дақылдардың бағасын көтеріп, 1936 жылға қарай экономикалық жағдайды жақсартуға мүмкіндік берген «Жаңа мәміле» шаруашылық бағдарламалары болды. Республикалық губернатор Альф Лэндон да төтенше шаралар қолданды, оның ішінде ипотекалық несиелерді өндіріп алуға мораторий және теңгерімді бюджет жобасы енгізілді. Ауыл шаруашылығын реттеу басқармасы 1933 жылдан кейін бидай бағасын көтеруге сәттілікке жетті, осылайша ең ауыр қиындықтарды жеңілдетті.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Соғысқа мемлекеттің негізгі үлесі, ондаған мың әскери қызметшілерден өзге, астық өндірісінің үлкен артуы болды. Дегенмен, фермерлер бидай бағасының шектелуіне, өндіріс жоспарларына, жалдамалы жұмысшылардың жақсы жалақы төленетін зауыдтарға өтуіне және ауыл шаруашылығы техникасының жетіспеушілігіне наразылық білдірді; олар Конгреске жас фермерлердің әскерге шақыру мерзімін ұзарта беруді өтінді. Ұзақ жылдардан бері авиацияға қызығушылық танытқан Уичита соғыс кезінде ұшақ құрастыру өнеркәсібінің ірі орталығына айналды, нәтижесінде штаттың фермалары мен шағын қалаларынан ондаған мың жұмыс таппаған жұмысшылар тартылды. Америка әйелдерінің шаруашылық әскері (WLA) – АҚШ Ауыл шаруашылығы департаменті ұйымдастырған соғыс жылдарындағы әйелдер еңбек резерві. Ол қалалық және қала әйелдерін шаруашылық жұмысына көптеп тартпады, бірақ бірнеше жүз шаруа әйелін машиналарды пайдалану, қауіпсіздік шаралары, дұрыс киім таңдау, уақытты үнемдеу тәсілдері және дұрыс тамақтану бойынша оқытуға қол жеткізді.
Салқын соғыс дәуірі
Канзас штатының заңы Топека және басқа қалалардағы сегрегациялық мемлекеттік мектептердің жұмыс істеуіне рұқсат берді. 1954 жылдың 17 мамырындағы «Браун против Білім беру кеңесі» ісінде Жоғарғы Сот бірауыздан бөлек білім беру мекемелерінің өзіндік тең емес екенін және АҚШ Конституциясының 14-ші түзетуін бұзатынын жариялады, ол барлық азаматтарға «заң алдында тең қорғалуын» кепілдейді. «Браун против Топека білім беру кеңесі» ісі мемлекеттік білім беру мекемелеріндегі нәсілдік сегрегацияны заң жүзінде тыйым салды (қара және ақ балалар үшін бөлек мемлекеттік мектептердің заңдық құрылуы). Бұл жерде Канзас штатының Топека қаласындағы африкалық американдық балаларға арналған төрт сегрегациялық бастауыш мектептің бірі – Монро бастауыш мектебі және оған іргелес аумақ орналасқан. 1950-1960 жылдары Канзас штатының нысандары бойынша бір ядролық оқ-дәрі тасымалдауға арналған континентаралық баллистикалық зымырандар орналастырылды. Олар нығайтылған жер асты бункерлерінде сақталып, одан ұшырылатын болды. Канзастағы нысандар 1980-жылдардың басында қолданыстан шығарылды. 1966 жылдың 8 маусымында Топека қаласын Фудзита шкаласы бойынша F5 дәрежелі торнадо шапты. «1966 жылғы Топека торнадосы» қаланың оңтүстік-батыс жағынан басталып, солтүстік-шығысқа қарай жылжып, әртүрлі маңызды орындарға (соның ішінде Уошберн университетіне) соқты. Ұзақ мерзімді шығын 100 миллион долларға бағаланды.
Жақында танымал болғандар
Канзас президент Эйзенхауэрдің (Абилин қаласынан), президенттікке үміткерлер Боб Доул мен Альф Лэндонның және авиатор Амелия Эрхарттың туған жері болды. Канзастан шыққан белгілі спортшылар: Барри Сандерс, Гейл Сейерс, Джим Рюн, Уолтер Джонсон, Клинт Бойер, Морис Грин және Линетт Вудард.
Спорт
Канзас штатының спорттық даңқ залы штаттағы жарыс спортының тарихын қамтиды.
Кәсіби спорт түрлері
Канзастағы кәсіби спорт тарихы, шамамен, 1886 жылы Батыс лигасында Майор лигасының «Топека Капиталз» және «Левенворт Солдаттары» командалары құрылғаннан бастау алады. Африка-американдық Бад Фаулер сол маусымда «Топека» командасы сапында ойнады, бұл кәсіби бейсболдағы «түс айырымы» орнағанға дейін бір жыл бұрын болған оқиға.
Мамандандырылған зерттеулер
Бадер, Роберт С. «Шөп шаруалары, нұсқаушылар және методистер: Канзастың ХХ ғасырдағы бейнесі» (Канзас университетінің баспасы, 1988)
Кампни, Брент М. С. «"Бұл Дикси емес": көзделген Оңтүстік, Канзас еркін штатының тарихы және расистік зорлық-зомбылықтың риторикасы» Southern Spaces, 6 қыркүйек 2007, онлайн
Карман, Дж. Нил. «Канзас штатының шетел тілдері бөлімдері, I. Тарихи атлас және статистика» (1962) шетелдік қоныстануға арналған егжей-тегжейлі кіріспе, иммиграциялық статистика және этникалық топтардың орналасуын көрсететін егжей-тегжейлі карталар.
Кастель, Альберт. «Соғыстағы шекаралық штат: Канзас, 1861–1865» (1958)
Дик, Эверетт. «Шекараның алғы шебіндегілер: Солтүстік жазықтары мен Роки тауларының әлеуметтік тарихы, алғашқы ақтармен байланыстан үй иесінің келуіне дейін» (1941)
Кордье, Мэри Хёрлбут. «Прериялар мен жазықтардың мектеп әйелдері: Айова, Канзас және Небраскадан жеке оқиғалар, 1860–1920 жылдар» (1997), онлайн
Энц, Гэри Р. «Канзастағы дін», Kansas History, жаз 2005, 28-том, 2-шығарылым, 120–145 бб., Азамат соғысы, прогрессивті кезең, иммигранттар және азаматтық құқық қозғалысына баса назар аудару
Голдберг, Майкл Л. «Партиялық емес және толық партиялық: алтын ғасырдағы Канзастағы әйелдердің сайлау құқығы мен партиялық саясатты қайта қарау». Western Historical Quarterly, 25.1 (1994): 21–44, онлайн
Гудрич, Томас. «Бышаққа соғыс: Канзастың қанды тарихы, 1854–1861» (1998)
Хам, Джордж И. және Робин Хигам, ред. «Бидай өндіретін штаттың өркендеуі: Канзас ауылшаруашылығының тарихы, 1861–1986» (1987) 16 сарапшының тақырыптық мақалалары, онлайн
Айз, Джон. «Саз және шөп: Канзастағы шаруа қожалығының тарихы» (Небраска университетінің баспасы, 1972)
Ла Форте, Роберт Шерман. «Реформаның көшбасшылары: Канзастағы прогрессивті республикашылар, 1900–1916» (1974), онлайн
Ли, Р. Алтон. «Күнбағыс әділдігі: Канзас Жоғарғы Сотының жаңа тарихы» (Небраска университетінің баспасы, 2014)
Любке, Фредерик С., ред. «Ұлы жазықтардағы этникалық топтар» (1982)
Маккуиллан, Д. Эйдан. «Уақытқа төзу: Канзас даласындағы этникалық бейімделу, 1875–1925» (1990)
Малин, Джеймс. «Канзастың алтын белдеуіндегі қыстық бидай» (1944)
Малин, Джеймс. «Солтүстік Американың шөптесін жерлері: оның тарихына кіріспе» (1955) үзінділер, экологиялық тарихты зерттеудің бастауы
Малин, Джеймс. «Тарих және экология: шөптесін жерлерді зерттеу» (1984)
Минер, Крейг. «Уичитаның батысы: Канзастың биік жазықтарын қоныстандыру, 1865–90» (1986) үзінді және мәтіндік іздеу
Пресс, Дональд Э. «Канзас қақтығысы: 1890 жылдары популистер мен теміржолшылар», Kansas Historical Quarterly (1977) 43#3, 319–333 бб., онлайн
Рейнольдс, Дэвид. «Джон Браун, күш қолдануға қарсы шығушы» (2005), Браунға жағымды
Слоан, Чарльз Уильям, кіші. «Канзас көзге көрінбейтін империямен күреседі: ККК-нің Канзастан заңды түрде шығарылуы, 1922–1927», Kansas Historical Quarterly (1974) 40#3, 393–409 бб., онлайн
Соколофски, Гомер Э. «Канзас 1876 жылы», Kansas Historical Quarterly (1977) 43#1, 1–43 бб., онлайн
Соколофски, Гомер Э. «Артур Кэппер, баспагер, саясаткер және қайырымды» (1962)
Андервуд, Джун О. «Канзасты өркениетке жеткізу: әйелдер ұйымдары, 1880–1920». Feminist Studies, 2 (1975): 150–60, онлайн
Ван Сант, Томас Д. «Ауылдық өмірді жақсарту: Канзастағы шаруа қожалықтарының тарихы, 1912–1992» (1993)
Виллард, Освальд Гаррисон, «Джон Браун 1800–1859: Елу жылдан кейін жазылған өмірбаян» (1910), толық мәтін онлайн.
Campney, Brent M. S. "'This is Not Dixie:' The Imagined South, The Kansas Free State Narrative, and the Rhetoric of Racist Violence" Southern Spaces 6 September 2007 online
Carman, J. Neale. Foreign Language Units of Kansas, I. Historical Atlas and Statistics (1962) detailed introduction to foreign settlement, with immigration statistics and detailed maps showing ethnic clusters. Castel, Albert. A Frontier State at War: Kansas, 1861–1865 (1958) * Dick, Everett. Vanguards of the Frontier: A Social History of the Northern Plains and Rocky Mountains from the Earliest White Contacts to the Coming of the Homemaker (1941)
Cordier, Mary Hurlbut. Schoolwomen of the Prairies and Plains: Personal Narratives from Iowa, Kansas, and Nebraska, 1860S 1920s (1997) online
Entz, Gary R. "Religion in Kansas," Kansas History, Summer 2005, Vol. 28 Issue 2, pp 120–145, emphasis on the Civil War, Progressive Era, immigrants, and the civil rights movement
Goldberg, Michael L. "Non partisan and all partisan: Rethinking woman suffrage and party politics in gilded age Kansas." Western Historical Quarterly 25.1 (1994): 21–44. online
Goodrich, Thomas War to the Knife: Bleeding Kansas, 1854–1861 (1998). Ham, George E. and Robin Higham, eds. The Rise of the Wheat State: A History of Kansas Agriculture, 1861 1986 (1987) 16 topical essays by experts. online
Ise, John. Sod and Stubble: The Story of a Kansas Homestead (U of Nebraska Press, 1972)
La Forte, Robert Sherman. Leaders of Reform: Progressive Republicans in Kansas, 1900 1916 (1974) online
Lee, R. Alton. Sunflower Justice: A New History of the Kansas Supreme Court (U of Nebraska Press, 2014)
Luebke, Frederick C., ed. Ethnicity on the Great Plains (1982)
McQuillan, D. Aidan. Prevailing over Time: Ethnic Adjustment on the Kansas Prairies, 1875–1925 (1990)
Malin, James. Winter Wheat in the Golden Belt of Kansas (1944)
Malin, James. The Grassland of North America: Prolegomena to its History (1955) excerpts, pioneering environmental history
Malin, James. History and Ecology: Studies of the Grassland (1984)
Miner, Craig. West of Wichita: Settling the High Plains of Kansas, 1865 90 (1986) excerpt and text search
Press, Donald E. "Kansas Conflict: Populist Versus Railroader in the 1890s," Kansas Historical Quarterly (1977) 43#3 pp 319–333 online
Reynolds, David. John Brown, Abolitionist (2005) , favorable to Brown
Sloan, Charles William Jr. "Kansas Battles the Invisible Empire: The Legal Ouster of the KKK From Kansas, 1922 1927," Kansas Historical Quarterly (1974) 40#3 pp 393–409 online
Socolofsky, Homer E. "Kansas in 1876" Kansas Historical Quarterly (1977) 43#1 pp 1–43 online
Socolofsky, Homer E. Arthur Capper, publisher, politician, and philanthropist (1962). Underwood, June O. "Civilizing Kansas: Women's Organizations, 1880–1920." Feminist Studies 2 (1975): 150–60. online
Van Sant, Thomas D. Improving rural lives: A history of Farm Bureau in Kansas, 1912 1992 (1993)
Villard, Oswald Garrison, John Brown 1800–1859: A Biography Fifty Years After (1910). full text online
Тарихнама
Аверилл, Томас Фокс. "Канзас әдебиеті. Шолу мақаласы". Канзас тарихы 25 (2002 жылғы жаз): 141–165. онлайн
Беккер, Карл Л. "Канзас", Фредерик Джексон Тернерге арналған "Америка тарихындағы эсселер" (1910), 85–111, белгілі түсіндірме. онлайн 85–111 бб.; Эверетт Рич, ред., "Канзастың мұрасы: Өткен шақтар туралы таңдалған түсініктемелер" (1960), 340–59 бб.
Кобурн, Кэрол К. "Канзас тарихындағы әйелдер мен гендер. Шолу мақаласы". Канзас тарихы 26 (2003 жылғы жаз): 126–151.
Грант, Х. Роджер. "Канзас көлігі. Шолу мақаласы". Канзас тарихы 26 (2003 жылғы күз): 206–229. онлайн
Херт, Р. Дуглас. "Канзастың ауыл шаруашылығы және ауылдық тарихы. Шолу мақаласы". Канзас тарихы 27 (2004 жылғы күз): 194–217. онлайн
Йохансен, Роберт В. "Джеймс К. Малин: Құрметпен". Канзас тарихи тоқсаны (1972) 38(4): 457–66. онлайн
Лейкер, Джеймс. "Күнбағыс штатындағы нәсілдік қатынастар. Шолу мақаласы". Канзас тарихы 25 (2002 жылғы күз): 214–236. онлайн
Малин, Джеймс К. Тарихнама бойынша эсселер (1946). онлайн
Николс, Рой Ф. "Канзас-Небраска заңы: Тарихнаманың ғасыры". Миссисипи алқабының тарихи шолуы 43 (қыркүйек 1956): 187–212. JSTOR
Соколофски, Гомер Э. және Вирджил В. Дин. Канзас тарихы: Түсіндірмелі библиография (1992). үзінді және мәтіндік іздеу
Түрк, Элеонора Л. "Канзастағы немістер. Шолу мақаласы". Канзас тарихы 28 (2005 жылғы көктем): 44–71. онлайн
Becker, Carl L. "Kansas," in Essays in American History Dedicated to Frederick Jackson Turner (1910), 85–111, famous interpretation. online pp 85 111; Reprinted in Everett Rich, ed., The Heritage of Kansas: Selected Commentaries on Past Times (1960), pp 340–59. Coburn, Carol K. "Women and Gender in Kansas History. Review Essay." Kansas History 26 (Summer 2003): 126–151. online
Grant, H. Roger. "Kansas Transportation. Review Essay." Kansas History 26 (Autumn 2003): 206–229. online
Hurt, R. Douglas. "The Agricultural and Rural History of Kansas. Review Essay." Kansas History 27 (Autumn 2004): 194–217. online
Johannsen, Robert W. "James C. Malin: An Appreciation," Kansas Historical Quarterly (1972) 38#4 pp. 457–66 online
Leiker, James. "Race Relations in the Sunflower State. A Review Essay." Kansas History 25 (Autumn 2002): 214–236. online
Malin, James C. Essays on historiography (1946) online
Nichols, Roy F. "The Kansas Nebraska Act: A Century of Historiography." Mississippi Valley Historical Review 43 (September 1956): 187–212. in JSTOR
Socolofsky, Homer E. and Virgil W. Dean. Kansas History: An Annotated Bibliography (1992) excerpt and text search
Turk, Eleanor L. "Germans in Kansas. Review Essay." Kansas History 28 (Spring 2005): 44–71. online
Негізгі дереккөздер
Аверилл, Томас Фокс, ред., Канзас маған нені білдіреді: Күнбағыс штатындағы ХХ ғасыр жазушылары (Канзас университетінің баспасы, 1991)
Кордье, Мэри Хёрлбут. Прериялар мен жазықтардың мектеп оқушылары: Айова, Канзас және Небраска штаттарының жеке оқиғалары, 1860-1920 жылдар (1997) онлайн
Миссури Тынық мұхит темір жолы компаниясы. Канзас туралы фактілер: үй іздеушілер мен үй салушыларға арналған кітап. Штаттық және ұлттық есептерден статистика. Егістік жерлер, жайылымдар, жеміс-жидек бақтары. Бұл – жүгері мен бидай өсіретін ұлы штаттың теңдесі жоқ, шексіз ресурстары. (1891) онлайн
Робинсон, Сара. Канзас, оның ішкі және сыртқы өмірі: оның қоныстануының, саяси тарихының, әлеуметтік өмірінің, климатының, топырағының, өнімдерінің, ландшафтының және т.б. толық көрінісі (1856) толық мәтін онлайн
Courtwright, Джули. "Оны ақылдан шығаратын жын: Сара Робинсон және Канзастың тарих соғыстары, 1894–1911". Канзас тарихы 25 (2002 жылғы жаз): 102–123. онлайн
Stratton, Джоанна. Пионер әйелдері: Канзас шекарасынан дауыстар (1982), автобиографиялық есептерден үзінділер және мәтіндік іздеу
Уайт, Уильям Аллен. "Канзасқа не оқиды?" (1896) онлайн
Cordier, Mary Hurlbut. Schoolwomen of the Prairies and Plains: Personal Narratives from Iowa, Kansas, and Nebraska, 1860S 1920s (1997) online
Missouri Pacific Railway Company. Facts about Kansas: a book for home seekers and home builders. Statistics from state and national reports. Farm lands, grazing lands, fruit lands. The unsurpassed and limitless resources of the great corn and wheat producing state. (1891) online
Robinson, Sara. Kansas, Its Interior and Exterior Life: Including a Full View of Its Settlement, Political History, Social Life, Climate, Soil, Productions, Scenery, Etc. (1856) full text online
Courtwright, Julie. "'A Goblin That Drives Her Insane': Sara Robinson and the History Wars of Kansas, 1894–1911." Kansas History 25 (Summer 2002): 102–123. online
Stratton, Joanna. Pioneer Women: Voices from the Kansas Frontier (1982), autobiographical accounts excerpt and text search
White, William Allen. "What's the matter with Kansas?" (1896) online