Кіріспе

Кемежай (/w:r:f/, /hw:r/f/ w:h)orf) (немесе кемежайлар) – кемелердің жүк немесе жолаушыларды тиеу және түсіру үшін портың жағалауында, өзен немесе каналдың жағасында орналасқан құрылыс. Мұндай құрылымға бір немесе бірнеше тұрақ (кеме тоқтау орны) кіреді, сондай-ақ кемелерді күтіп-қызмет көрсету үшін қажетті айлақтар, қоймалар немесе басқа да жабдықтар болуы мүмкін. Кемежайлар көбінесе қайықтардың тоқтаған жерлерінен тұратын қатарлы порттар деп есептеледі. Шегір кемежай жағалауға бойлық бағытта толық ұзындығымен жалғастырылған.

Шолу

Кемежайлар әдетте бекітілген платформадан, көбінесе тіреулерден тұрады. Коммерциялық порттарда уақытша сақтау үшін қоймалар болуы мүмкін: жеткілікті болған жағдайда, суға жақын жерде салынған бір кемежай мен бір тоқтау орны қолданылады; ал сыйымдылықты арттыру қажет болса, бірнеше кемежайлар немесе бірнеше тоқтау орны бар үлкен кемежай салынады, кейде суға қарай созылып тұрады. Пірлер көбінесе жүктің салмағы немесе көлемі аз болған жағдайларда қолданылады, олар судың ішінде емес, үстінде орналасқан. Кіші және заманауи кемежайлар кейде су деңгейінің өзгеруіне қарамастан, кеме деңгейінде ұстап тұру үшін жүзбелі құрылғыларға (понтонға) орнатылады. Күнделікті тілде "quay" термині Ұлыбританияда, Канадада, Австралияда, көптеген басқа да Ұлттар Достастығы елдерінде және Ирландия Республикасында жиі қолданылады, ал "wharf" термині АҚШ-та көбірек таралған. Кейбір жағдайларда "wharf" және "quay" терминдері пір, тоқтау орны немесе тұғырды білдіруі мүмкін. Лондон сияқты ескі порттарда (бір кезде 1700-ге жуық кемежай болған) көптеген ескі кемежайлар тұрғын үйге немесе кеңсеге айналдырылды. Англиядағы алғашқы теміржолдардың кейбіреулері жүк тиеу пункттерін "кемежайлар" деп атаған. Бұл термин теңіз саласынан алынған. Кемежайдың басқарушысы "кемежайшы" деп аталған.

Кеме айлағы

Кемежай сөзі көне ағылшын тіліндегі hwearf сөзінен шыққан, ол көне голланд тіліндегі werf сөзімен туыс. Екі сөз де "аула" мағынасын білдіріп дамыды, яғни жұмыс істеуге арналған ашық орын, мысалы, кеме жасаушылық (голландша: scheepswerf) немесе ағаш кесу орталығы (голландша: houtwerf). Алғашқыда werf немесе werva ескі голланд тілінде (werf, wer ескі фриз тілінде) әлі құрылысы аяқталмаған, қоныстанған жерді (қазіргі ағылшын тіліндегі "аула" сияқты) немесе терпті білдірген. Бұл Саундертондағы Министрлік кемежайының атын түсіндіруге болады, ол Хай-Уайкомбтың сыртында, су көзіне жақын емес жерде орналасқан. Бұл түсіндірмені Англиядағы көптеген жерлердегі атауларында "wharf" сөзінің голландтық ықпалы бар аймақтарда кездесетіні, мысалы, Норфолк кеңдіктеріндегі жерлерде де қолдау табады.

Стайт

Англияның солтүстік-шығысы мен шығысында "staith" немесе "staithe" (норвейд тілінен – түсіру платформасы) термині де қолданылады. Бұл екі термин тарихи түрде географиялық айырмашылыққа ие болған: Нортумбрия Корольдігінің солтүстігінде көне ағылшын тіліндегі "staith" жазуы қолданылса, Данелавтың оңтүстік аймақтарында даниялық "staithe" жазуы қолданылған. Екеуі де бастапқыда пирс немесе кемежайды білдірген. Уақыт өте келе, Нортумбрияның солтүстік көмір кеніштері кемелерге көмір тиеу үшін арнайы "staith" ны құрыстырып, олар жай ғана кемежайлардан өзгешелену үшін "staith" жазуын қабылдады: мысалы, Гейтсхедтегі Данстон Staiths және Норфолктегі Бранкастер Staithe. Дегенмен, "staith" термині кемелер мен баржаларды тиеу үшін қолданылатын көмір сияқты көлемді тауарларға арналған тиеу шұңқырларын немесе пандустарды ғана білдіруі де мүмкін.

Кейн

Quay сөзінің түп-тамыры протокельт тілінде жатыр. Қазіргі француз тіліндегі quai сөзінің ықпалымен қазіргі түріне өзгергенге дейін орта ағылшын тілінде key, keye немесе caye деп жазылған. Бұл сөз, өз кезегінде, ежелгі норман тіліндегі cai (ежелгі француз / француз тіліндегі chai "шарап қоймасы") сөзінен шыққан. Француз тіліндегі quai термині пикард немесе норман француз тілі арқылы галликалық caio сөзіне, ал соңғысы протокельт тіліндегі *kagio "қоршау, жабу" сөзіне дейін жетеді. Қазіргі замандағы туыс сөздердің қатарында уэльс тіліндегі cae "қоршау, егістік" және корн тіліндегі ke "қоршау" сөздері бар.