Кіріспе

Тікелей байқау арқылы алынған ақпарат – деректер.

Шындық – тікелей байқау және өлшеу (яғни эмпирикалық дәлелдер) арқылы белгілі болған, нақты немесе дұрыс деп саналатын ақпарат, ал шешінділер арқылы алынған ақпараттан өзгеше.

Этимология

Оксфорд ағылшын сөздігі (ground truth сөзіне қатысты) 1833 жылы жарық көрген Генри Эллисонның «Сибірлік жер аударылушының әңгімесі» поэмасында «нақты шындық» мағынасында Groundtruth сөзінің қолданылуын тіркеген.

Статистика және машиналық оқыту

"Шындық мәні" белгілі бір мәселе бойынша шындықты білуге қатысты түсінік ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл – күтілетін идеал нәтиже. Зерттеу гипотезаларын растау не жоққа шығару үшін бұл статистикалық модельдерде қолданылады. "Шындыққа сәйкестікті тексеру" термині осы тест үшін қажетті объективті (дәлелдеуге болатын) деректерді жинау процесін білдіреді. Алтын стандартпен салыстырыңыз. Мысалы, стерео көру жүйесін сынап, оның 3D-позицияларды қаншалықты дұрыс анықтайтынын білеміз. "Шындық мәні" лазерлік қашықтық өлшегіш көрсеткен позициялар болуы мүмкін, ол камера жүйесінен әлдеқайда дәл екені белгілі. Байес спам-сүзгісі – бақыланатын оқытудың кең таралған мысалы. Бұл жүйеде алгоритм спам және спам емес арасындағы айырмашылықты қолмен үйренеді. Бұл алгоритмді оқыту үшін қолданылатын хабарламалардың шындық мәніне байланысты. Шындық мәніндегі қателіктер спам/спам емес деген шешімдердегі қателіктерге әкелуі мүмкін.

Қашықтан зондтау

Қашықтан зондтауда "жердегі шындық" деп бейнеленген жерде алынған мәліметтерді айтады. Жердегі шындық бейнедегі деректерді жер бетіндегі нақты нысандар мен материалдармен байланыстыруға мүмкіндік береді. Жердегі шындық деректерін жинау қашықтан зондтау деректерін калибрлеуге және сезілген нәрсені түсіндіруге, талдауға көмектеседі. Мысалдарға картография, метеорология, әуе суреттерінің, спутниктік суреттердің және басқа да алыстан мәліметтер жинау техникалары жатады. Нақтырақ айтқанда, жердегі шындық – бұл спутниктік суреттегі "пиксельдерді" сурет түсірілген кездегі бейнеленген нысанмен салыстыру арқылы суреттегі "пиксельдердің" мазмұнын тексеру процесі ( "пиксель" түсінігі бейнелеу жүйесіне тәуелді екенін ескеру қажет). Классификацияланған суреттерде бақыланатын классификация қашықтан зондтау жүйесінің классификациясының дұрыстығын анықтауға көмектеседі, бұл классификациядағы қателерді азайтуға мүмкіндік береді. Жердегі шындық әдетте орнында жүзеге асырылады, белгілі мәліметтерді жер бетіндегі бақылаулармен және зерттеліп отырған жердің ажыратымдылық ұяшықтарының түрлі қасиеттерін өлшеумен сәйкестендіреді. Бұл процеске сондай-ақ GPS технологиясымен жердің географиялық координаталарын алу және оларды қашықтан зондтау бағдарламалық қамтамасымен ұсынылған зерттелетін "пиксельдің" координаталарымен салыстыру кіреді, бұл орналасу қателерін және олардың нақты зерттеуге қалай әсер ететінін түсінуге және талдауға көмектеседі. Суреттің бастапқы бақыланатын классификациясында жердегі шындық маңызды рөл атқарады. Егер жер жабыны түрлерінің сәйкестігі мен орналасуы далалық жұмыстар, карталар және тәжірибе арқылы белгілі болса, онда бұл аумақтар оқу алаптары деп аталады. Осы аумақтардың спектрлік сипаттамалары қашықтан зондтау бағдарламалық қамтамасын оқыту үшін қолданылады, осы бағдарламалық қамтамасы шешім қабылдау ережелерін пайдаланып суреттің қалған бөлігін классификациялайды. Максималды ықтималдық классификациясы, параллелепипед классификациясы және ең аз қашықтық классификациясы сияқты шешім қабылдау ережелері суретті классификациялаудың әртүрлі әдістерін ұсынады. Қосымша жердегі шындық алаптары қашықтан сезіктегіш құрылғыға қолданылған классификация әдісінің дұрыстығын растайтын қателік матрицасын құруға мүмкіндік береді. Әртүрлі классификация әдістері берілген классификация жобасы үшін әртүрлі қателік пайыздық көрсеткіштеріне ие болуы мүмкін. Қашықтан сезіктегіш құрылғы ең аз қателікпен жұмыс істейтін классификация әдісін таңдауы маңызды. Жердегі шындық атмосфералық түзетуге де көмектеседі. Спутниктерден алынған суреттер атмосфера арқылы өтуі керек болғандықтан, атмосферадағы сіңіру салдарынан бұрмалануы мүмкін. Сондықтан жердегі шындық спутниктік суреттердегі нысандарды толық анықтауға көмектеседі.

Қателіктер

Комиссия қателігінің мысалы – пикселде белгілі бір нысанның (мысалы, ағаш) бар екендігі туралы хабарлама келіп түскенде, ал шындығында ондай нысан (ағаш) жоқ болса. Жердегі шындыққа сәйкес тексеру, егер пикселдер тексерілмеген болса, қателік матрицаларының дәлдік процентінен жоғарырақ дәлдік процентін қамтамасыз етеді. Бұл мән пайдаланушының дәлдігіне кері пропорционал, яғни Комиссия қатесі = 1 – пайдаланушының дәлдігі.

Қателіктер

Опущенность қатесіне мысал, белгілі бір типтегі пиксельдер, мысалы, шапырқы ағаштар, шапырқы ағаштар ретінде жіктелмеген жағдайда туындайды. Жерді тексеру процесі пикселдің дұрыс жіктелуін қамтамасыз етуге және қателік матрицаларының дәлдігін арттыруға көмектеседі. Бұл мән өндірушінің дәлдігіне кері пропорционал, яғни, Опущенность қатесі = 1 / өндірушінің дәлдігі.

Географиялық ақпараттық жүйелер

ГИС-те кеңістіктік деректер өріс түрінде (алыстан зондтаудың растрлық суреттері сияқты) немесе нысан түрінде (векторлық карталық бейнелеу сияқты) модельделеді. Олар нақты әлемнен (географиялық шындық деп те аталады) модельделеді, әдетте картографиялық процесс арқылы (суретте көрсетілген). Географиялық ақпараттық жүйелер, мысалы, ГИС, GPS және GNSS, соншалықты кең таралғандықтан, "жердегі шындық" термині осы контексте ерекше мағынаға ие болды. Егер GPS сияқты орналасу әдісімен алынған координаттар орналасудың шамамен алынған мәні болса, онда "жердегі шындық" – Жер бетіндегі нақты орналасу. Смартфон 43.87870, 103.45901 сияқты шамаланған координаттар жиынтығын бере алады. Осы координаттармен анықталатын жердегі шындық – Рушмор тауындағы Джордж Вашингтонның мұрнының ұшы. Бағалаудың дәлдігі – координаттар мен жердегі шындық арасындағы ең үлкен қашықтық. Осы жағдайда бағалаудың дәлдігі 10 метр деп айтуға болады, яғни координаттар көрсеткен жердегі нүкте Джорджтың мұрнынан 10 метр қашықтықта деп есептеледі. Жаргон тілінде айтқанда, координаттар Джордж Вашингтонның мұрны қайда деп ойлайтынымызды көрсетеді, ал жердегі шындық – ол шын мәнінде қайда екенін. Іс жүзінде смартфон немесе қолға ұсталатын GPS құрылғысы жердегі шындықты 6–10 метр шегінде бағалай алады. Арнайы құралдар GPS өлшеу қатесін сантиметрден де төмендете алады.

Әскери мақсатта

АҚШ әскери жаргоны "жердегі шындық" терминін тактикалық жағдайды құрайтын фактілерді білдіру үшін қолданады, бұл барлау есептерінен, миссия жоспарларынан және өнеркәсіптік-әскери кешеннің ниеттеріне немесе саясатына негізделген болжамдарын көрсететін басқа сипаттамалардан өзгеше. Бұл термин 2006 жылғы "Жердегі шындық" Ирак соғысы туралы деректі фильмнің аталысында, сондай-ақ әскери басылымдарда қолданылады, мысалы, "Жұлдыздар мен жолақтар" басылымында: "Жолдар Ирактағы жердегі шындықтың не екенін анықтауға шешім қабылдады".