Кіріспе

1912 - 1913 - 1914

Қаңтар

3 қаңтар – Бірінші Балқан соғысы: Грекия Шығыс Эгей теңізіндегі Хиос аралын толық басып алды, аралдағы соңғы Осман күштері капитуляциялады. 13 қаңтар – Эдвард Карсон Ирландияға өзін-өзі басқару құқығына қарсы тұру үшін бірнеше лоялисттік жасақтарды біріктіре отырып, (алғашқы) Ольстер ерікті күштерін құрды. 18 қаңтар – Бірінші Балқан соғысы: Лемнос шайқасы – Грек адмиралы Павлос Кунтуриотис түрік флотын Дарданелл бұғазындағы базасына қайта шегінуге мәжбүр етті, және ол соғыстың соңына дейін қайтадан шықпады. 23 қаңтар – 1913 жылғы Осман төңкерісі: Энвер-паша билікке келді.

Ақпан

1 ақпан – Нью-Йорк қаласының Гранд-Централь терминалы қайта жаңартылып, әлемдегі ең ірі теміржол стансасы ретінде қайта ашылды. 3 ақпан – АҚШ Конституциясының он алтыншы толықтыруы ратификацияланды, бұл Федералдық үкіметке табыстың барлық көздерінен табыс салығын салуға және жинауға рұқсат берді. 9 ақпан – Мексика революциясы: «La Decena Trágica» – президент Франсиско И. Мадероға қарсы бірқатар әскери басшылардың көтерілісі басталды.

Сәуір

Сәуір – Бернхард Келлерманның «Туннель» романы жарық көрді. 5 сәуір – Америка Құрама Штаттарының футбол федерациясы құрылды. 8 сәуір – Америка Құрама Штаттары Конституциясының он жетінші толықтыруы қабылданды, ол сенаторларды тікелей сайлау тәртібін белгілейді. 21 сәуір – Джон Браун және Компаниясы салған Cunard мұхит кемесі Клайд өзенінде суға жіберілді. 24 сәуір – Нью-Йорк қаласында «Вулворт» ғимараты ашылды. Касс Гилберт жобалаған бұл ғимарат сол күні және одан кейін он жылдан астам уақыт бойы әлемдегі ең биік ғимарат болып саналды.

Мамыр

3 мамыр – Үнді кино өнерінің бастауы ретінде алғашқы толық метражды үнді фильмі – «Раджа Харишчандра» көрсетілімге шықты. 9 мамыр – 11 шілде – Англияның «Қара Жер» аймағында 25 000 жұмысшы қатысқан, теңіз және болат өнеркәсібінде Бірінші дүниежүзілік соғысқа дайындыққа қауіп төндірген ірі өндірістік ереуіл болды. Жұмысшылар ең төменгі жалақы ретінде 23 шиллинг талап етті. 14 мамыр – Нью-Йорк губернаторы Уильям Сулзер Джон Д. Рокфеллерден 100 000 000 долларлық қаржымен жұмысын бастайтын Рокфеллер қорының жарғысын бекітті. 24-25 мамыр – Адольф Гитлер Венадан Мюнхенге көшіп келді. 24 мамыр – Пруссияның Виктория Луиза ханшайымы Берлинде Ганновердің Эрнест Август ханзадасымен үйленді, бұл Хохенцоллерн және Ганновер үйлері арасындағы ондаған жылдық араздықты аяқтап, Еуропа монархтарының соңғы ірі жиыны болды. 26 мамыр (13 мамыр – ескі стиль бойынша) – Игорь Сикорский 4 қозғалтқышпен жабдықталған қанатты ұшқыш аппаратты (самолетті) басқарған алғашқы адам болды. 29 мамыр – «Жазғы той» балеті (Игорь Стравинскийдің музыкасы, Пьер Монтеux дирижерлік етіп, Васлав Нижинский хореографиялаған, Николай Рерих безендірген) Сергей Дягилевтің «Ресей балеті» (Ballets Russes) ұжымының Париждегі «Шамп-Элизе» театрындағы премьерасы өтті; оның модернистік стилі тарихтағы ең әйгілі классикалық музыкалық дүрбелеңдердің біріне себеп болды. Көрермендер қатарында Габриэль Д’Аннунцио, Коко Шанель, Марсель Дюшан, Гарри Граф Кесслер және Морис Равел болды. 30 мамыр – Бірінші Балқан соғысы: Лондон шартына қол қойылып, соғыс аяқталды. Грекияға оңтүстік Эпирдің оған бұрын бағынбаған бөліктері берілді, ал Албанияның тәуелсіздігі мойындалды.

Тамыз

2 тамыз – Швейцариялық альпинисттер Даниэль Бауд Бови мен Фредерик Бойсоннас, Христос Каккалос жетекшілігімен Грекиядағы Олимп тауына алғашқы танымал шағылысты жасады. 4 тамыз – Қытай Республикасы: Чункинг қаласы (қазіргі Чонцин) тәуелсіздік жариялады; Республика күштері бірнеше апта ішінде көтерілісті басып тастады. 10 тамыз – Екінші Балқан соғысы: Бухарест шартына қол қойылып, соғыс аяқталды. Македония бөлінді, ал Солтүстік Эпир Албанияға берілді. 13 тамыз – Гарри Брирли Шеффилдте тот баспайтын болатты ойлап тапты. 20 тамыз – Ұшағы 900 фут (274 м) биіктікте істен шыққаннан кейін, авиатор Адольф Пегуд ұшақтан секіріп, аман-есен қонған алғашқы адам болды. 23 тамыз – Данияның Копенгаген қаласында «Кішкентай теңіз қызы» мүсіні аяқталды. 26 тамыз – Дублин лок-ауты, Ирландия: Джеймс Ларкиннің Ирландиялық көлік және жалпы жұмысшылар одағының мүшелері, Дублин Биржалық трамвай компаниясында жұмыс істейтіндер, төрағаның кәсіподақ мүшелерін жұмыстан босатуына наразылық білдіріп, ереуілге шықты. 31 тамыз – Дублин лок-ауты: «Қанды жексенбі»: Дублин қалалық полициясы демонстрацияны таратып, бір наразыны өлтіріп, 400-ін жарақаттағанда шиеленіс күшейді. 18 қазан – Германияның Лейпциг қаласында Ұлттар шайқасына арналған монумент аяқталды. 19 қазан – DLRG (Германияның өмірді құтқару қоғамы) құрылды. 26 қазан – Викториано Уэрта Мексика президенті болып сайланды. 28 қазан – 2 желтоқсан – Заберн оқиғасы: Пруссиялық гарнизонның Эльзас-Лотарингиядағы Заберндегі агрессивті әрекеттері Германия империясында саяси пікірталас тудырды. 31 қазан – Линкольн тас жолы, АҚШ-тағы алғашқы автомобиль жолы салтанатты түрде ашылды.

Қараша

5 қараша – Бавария королі Отто оның туысы, регент Людвигтің қолынан тақтан түсірілді, ол Людвиг III титулын қабылдады. 6 қараша – Мохандас Ганди Оңтүстік Африкада үнді кеншілерінің шеруін басқарған кезде тұтқындалды. 7-11 қараша – 1913 жылғы Ұлы көлдердегі дауыл 19 кемені және 250-ден астам адамның өмірін қиды.

Күні белгісіз

Ахмадия мұсылман қауымы Бенгал провинциясында (қазіргі Бангладеш) құрылды. Америка мәдениет орталығы Аргентинаның Салта қаласында ашылды. Француз физигі Жорж Сагнак жарық көзінің жылдамдығына тәуелсіз жылдамдықпен таралатынын көрсетті. «Camel» темекісі АҚШ-та R. J. Reynolds компаниясымен таныстырылды (алғашқы қаптамадағы темекілер). Prada компаниясы Миланда Марио Прада мен оның бауыры арқылы тері тауарларын сатушы ретінде құрылды. «Astra» компаниясы, «AstraZeneca»-ның алдағысы, бүкіл әлемдегі денсаулық сақтау және фармацевтикалық бренд ретінде Швецияның Сёдертелье қаласында құрылды. Әлемдік сауданың көлемі шамамен 38 миллиард долларға жетті. Бірінші Балқан соғысынан кейін болгар мұғалімі Глигор Зисов қаза тапты.

Күні белгісіз

Халил Салим Жабара, израильдік араб саясаткері (ө. 1999)
Бахат Талхуни, Иорданияның 4 мәрте премьер-министрі (ө. 1994)

Қараша

3 қараша – Сава Груич, серб дипломаты, генерал және саясаткер, Сербияның 5 рет премьер-министрі болған (туған жылы 1840)
4 қараша – Фредерик Анна Йентинк, голланд зоологы (туған жылы 1844)
7 қараша – Альфред Рассел Уоллес, уэльс биологы (туған жылы 1823)
8 қараша – Фердинанд Абель, американ бизнесмені (туған жылы 1835)
21 қараша – Франческо Акри, итальян философы (туған жылы 1834)
25 қараша – Хавиланд Ле Мезурье, австралиялық әскери қызметкер (туған жылы 1856)