1920-1929 жылдар: Екі онжылдық тарихы

Кіріспе

Григориан күнтізбесінің онжылдығы (1920–1929)

1920-жылдар (көбінесе "20-жылдар" немесе "Жыйырма жылдықтар" деп қысқартылады) 1920 жылдың 1 қаңтарында басталып, 1929 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды. Америкада бұл кезеңді "Қыңғырлаған жиырма жылдықтар" немесе "Джаз дәуірі" деп атайды, ал Еуропада бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі экономикалық өркендеудің (1914–1918 жж.) нәтижесінде "Алтын жиырма жылдықтар" деп атайды. Француз тілінде сөйлейтіндер бұл кезеңді "Années folles" ("шарбақты жылдар") деп атайды, бұл дәуірдің әлеуметтік, көркемдік және мәдени динамизмін көрсетеді. 1920-жылдары шетелдік мұнай компаниялары Венесуэлада жұмыс істей бастады, ол әлемдегі екінші ірі мұнай өндіруші елге айналды. 1929 жылдың қазан айындағы Уолл-стрит құлауы Солтүстік Америка мен Еуропаның 1920-жылдардағы гүлденуінің аяқталуын білдіретін белгі ретінде қарастырылады. Кеңес Одағында 1921 жылы большевиктер Жаңа экономикалық саясатты (ЖЭС) енгізді, ол 1928 жылы бірінші бесжылдық жоспармен ауыстырылды. 1920-жылдары радикалды саяси қозғалыстар күшейді, Ресей азамат соғысында Қызыл Армия Ақ қозғалыс күштеріне қарсы жеңіске жетті және Еуропадағы оңшыл саяси қозғалыстар пайда болды. 1922 жылы Италияда фашисттік көшбасшы Бенито Муссолини билікті басып алды. Басқа диктаторлардың қатарында Польшадағы Юзеф Пилсудский, Югославиядағы Петр және Александр Карагеоргевичтер болды. Феминизмнің бірінші толқыны алға жылжыды, әйелдер АҚШ-та (1920), Албанияда (1920), Ирландияда (1921) дауыс беру құқығын алды, ал Ұлыбританияда 21 жастан асқан барлық әйелдерге сайлау құқығы берілді (1928). Түркияда ұлтшыл күштер Түркияның Тәуелсіздік соғысында Грекияны, Францияны, Арменияны және Ұлыбританияны жеңіп, Лозанна шартын (1923) жасады. Бұл шарт Түркияға бұрынғы Севр шартынан гөрі тиімдірек болды. Соғыс Осман халифатының жойылуына да әкелді. Ұлттық көтерілістер Ирландияда (1919–1921) және Сирияда (1925–1927) болды. Муссолини билігінде Италия ішкі және сыртқы саясатты агрессивтірек жүргізді, бұл Сицилия мафиясын жоюға және Ливиядағы екінші итало-сенусси соғысына әкелді. 1927 жылы Қытайда Гоминьдан (КМТ) басқаратын Қытай Республикасы (ҚР) үкіметі мен Қытай Коммунистік партиясының (ККП) күштері арасында азамат соғысы басталды. Азамат соғыстары Парагвайда (1922–1923), Ирландияда (1922–1923), Гондураста (1924), Никарагуада (1926–1927) және Ауғанстанда (1928–1929) болды. Сауд әскерлері Джабал Шаммарды, содан кейін Хиджазды басып алды. Ресейде (1921–1922) Ресей революциясы мен Ресей азамат соғысының салдарынан қатты ашаршылық болды, бұл экономикалық қиындықтарға және азық-түлікті тиімді тарата алмаған теміржол жүйесіне байланысты 5 миллион адамның өліміне әкелді. Қытайда тағы бір қатты ашаршылық болды (1928–1930), нәтижесінде 6 миллион адам қайтыс болды. Алдыңғы онжылдықта басталған испан тұмауының пандемиясы (1918–1920) және орыс тиф эпидемиясы (1918–1922) сәйкесінше 25–50 миллион және 2–3 миллион адамның өліміне себеп болды. Осы онжылдықтағы ірі табиғи апаттар: 1920 жылғы Хайюань жер сілкінісі (258 707–273 407 адам қаза тапты), 1922 жылғы Шанту тайфуны (50 000–100 000 адам қаза тапты), 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісі (105 385–142 800 адам қаза тапты) және 1927 жылғы Гуланг жер сілкінісі (40 912 адам қаза тапты). Бұл онжылдықта үнсіз фильмдер танымал болды, ең көп табыс түсірген фильм американдық үнсіз эпикалық оқиғалық драмалық фильм "Бен-Хур: Мәсіх туралы әңгіме" немесе американдық үнсіз соғыс драмалық фильмі "Үлкен парад" болды. Синклер Льюис 1920-жылдары АҚШ-та танымал автор болды, оның "Main Street" және "Elmer Gantry" кітаптары бестселлерге айналды. АҚШ-тан тыс елдерде ең көп сатылған кітаптардың бірі – 20 миллион дана сатылған чех кітабы "Жақсы солдат Швейк" болды. Осы онжылдықтың әндеріне "Mack the Knife" және "Tiptoe Through the Tulips" кіреді. 1920-жылдары әлем халқы 1,87 миллиардтан 2,05 миллиардқа дейін өсті, шамамен 700 миллион бала туды және 525 миллион адам қайтыс болды.

The 1920s (pronounced "nineteen twenties" often shortened to the "20s" or the "Twenties") was a decade that began on January 1, 1920, and ended on December 31, 1929. In America, it is frequently referred to as the "Roaring Twenties" or the "Jazz Age", while in Europe the period is sometimes referred to as the "Golden Twenties" because of the economic boom following World War I (1914–1918). French speakers refer to the period as the "Années folles" ("crazy years"), emphasizing the era's social, artistic, and cultural dynamism. The 1920s saw foreign oil companies begin operations in Venezuela, which became the world's second largest oil producing nation. The devastating Wall Street Crash in October 1929 is generally viewed as a harbinger of the end of 1920s prosperity in North America and Europe. In the Soviet Union, the New Economic Policy was created by the Bolsheviks in 1921, to be replaced by the first five year plan in 1928. The 1920s saw the rise of radical political movements, with the Red Army triumphing against White movement forces in the Russian Civil War, and the emergence of far right political movements in Europe. In 1922, the fascist leader Benito Mussolini seized power in Italy. Other dictators that emerged included Józef Piłsudski in Poland, and Peter and Alexander Karađorđević in Yugoslavia. First wave feminism made advances, with women gaining the right to vote in the United States (1920), Albania (1920), Ireland (1921), and with suffrage being expanded in Britain to all women over 21 years old (1928). In Turkey, nationalist forces defeated Greece, France, Armenia and Britain in the Turkish War of Independence, leading to the Treaty of Lausanne (1923), a treaty more favorable to Turkey than the earlier proposed Treaty of Sèvres. The war also led to the abolition of the Ottoman Caliphate. Nationalist revolts also occurred in Ireland (1919–1921) and Syria (1925–1927). Under Mussolini, Italy pursued a more aggressive domestic and foreign policy, leading to the nigh eradication of the Sicilian Mafia and the Second Italo Senussi War in Libya respectively. In 1927, China erupted into a civil war between the Kuomintang (KMT) led government of the Republic of China (ROC) and forces of the Chinese Communist Party (CCP). Civil wars also occurred in Paraguay (1922–1923), Ireland (1922–1923), Honduras (1924), Nicaragua (1926–1927), and Afghanistan (1928–1929). Saudi forces conquered Jabal Shammar and subsequently, Hejaz. A severe famine occurred in Russia (1921–1922) due to the combined effects of economic disturbance because of the Russian Revolution and the Russian Civil War, exacerbated by rail systems that could not distribute food efficiently, leading to 5 million deaths. Another severe famine occurred in China (1928–1930), leading to 6 million deaths. The Spanish flu pandemic (1918–1920) and Russian typhus epidemic (1918–1922), which had begun in the previous decade, caused 25–50 million and 2–3 million deaths respectively. Major natural disasters of this decade include the 1920 Haiyuan earthquake (258,707~273,407 deaths), 1922 Shantou typhoon (50,000–100,000 deaths), 1923 Great Kantō earthquake (105,385–142,800 deaths), and 1927 Gulang earthquake (40,912 deaths). Silent films were popular in this decade, with the highest grossing film of this decade being either the American silent epic adventure drama film Ben Hur: A Tale of the Christ or the American silent war drama film The Big Parade, depending on the metrics used. Sinclair Lewis was a popular author in the United States in the 1920s, with his books Main Street and Elmer Gantry becoming best sellers. Best selling books outside the US included the Czech book The Good Soldier Švejk, which sold 20 million copies. Songs of this decade included "Mack the Knife" and "Tiptoe Through the Tulips". During the 1920s, the world population increased from 1.87 to 2.05 billion, with approximately 700 million births and 525 million deaths in total.

Әлеуметтік тарих

"Қырықыншы жылдар" бірнеше жаңа және көзге түсетін әлеуметтік және мәдени үрдістерді әкелді. Бұл үрдістер, тұрақты экономикалық өркендеудің нәтижесінде мүмкін болды, ең алдымен Нью-Йорк, Чикаго, Париж, Берлин және Лондон сияқты ірі қалаларда байқалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі аса сезімтал патриотизмнен кейін саясатқа "қалыпты жағдай" оралды, джаз гүлденді және арт-деко өркендеді. Әйелдер үшін тізеге дейін жететін көйлектер мен киімдер, сондай-ақ саусақ толқыны немесе марсель толқыны бар қысқа шаштар әлеуметтік жағынан қабылдануға айналды. Осы үрдістерді бастаған әйелдер көбінесе "флэпперлер" деп аталды. Бұл дәуірде автомобильдер, телефондар, кино, радио және үй шаруашылығына арналған электр энергиясын кеңінен пайдалану, сондай-ақ бұрын-соңды болмаған өнеркәсіптік өсім, тұтынушылардың сұранысы мен талпыныстарының күшеюі және өмір салты мен мәдениетте маңызды өзгерістер болды, бұл өзгерістер көбінесе Батыс әлемінің қалалық аймақтарында орын алды. Бұқаралық ақпарат құралдары атақты адамдарға, әсіресе спортшылар мен киножұлдыздарға көбірек назар аудара бастады. АҚШ-тың ірі қалаларында үлкен бейсбол стадиондары мен сәнді кинотеатрлар салынды. 1918 жылдан кейін көптеген тәуелсіз елдер әйелдерге сайлау құқығын берді, әсіресе соғысқа әйелдердің қолдауы мен оның қиындықтарына төзімділіктері үшін.

Колониядан шығу және тәуелсіздік

Ирландия еркін мемлекеті 1922 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Египет 1922 жылғы жариянама арқылы ресми түрде тәуелсіз мемлекетке айналды, бірақ ол әлі де Британ империясының әскери және саяси ықпалында болып қалды.

Әйелдердің сайлау құқығы

Әйелдер сайлау құқығы қозғалысы 1918 жылы Ұлыбританияда (30 жастан асқан әйелдерге) және 1928 жылы (толық сайлау құқығымен) әйелдер толық дауыс беру құқығын алған кезде, сондай-ақ 1920 жылы АҚШ-та табысқа жетіп келеді. Бұған қоса: Уругвайда 1917 жылы толық немесе ішінара құқықтар; Канадада 1917–1925 жылдары Квебек провинциясынан басқа (1940); Чехословакияда 1920; Ирландия еркін мемлекетінде 1922; Бирмада 1922; Италияда 1925 (ішінара); Эквадорда 1929 жылдары да табысқа жетілді.

Америка Құрама Штаттары

1920 жылдардағы Осадж үндістерінің өлтірілуі федералды үкіметтің жаңадан құрылған Тергеу бюросының алғашқы кең ауқымды тергеуін бастауына себеп болды, ол кейіннен Федералдық Тергеу бюросы (ФБР) аталды. АҚШ-та алкогольге тыйым салынды. АҚШ-тағы тыйым салу 1919 жылғы 16 қаңтарда АҚШ Конституциясына он сегізінші түзетуді бекітумен басталды, ол 1920 жылғы 17 қаңтарда күшіне енді және 1920 жылдар бойына созылды. 1933 жылы тыйым салу алынып тасталды. Ұйымдасқан қылмыс Аль Капоне бастаған Чикаго тобының басшысы сияқты тұлғалардың жетекшілігімен спирттік ішімдіктерді контрабандалық жолмен тасымалдауға және құрамына қосуға көшті. 1924 жылғы Иммиграциялық заң иммиграцияға шектеулер енгізді. Ұлттық квоталар Шығыс және Оңтүстік Еуропалық ұлттардың көпшілігіне шектеу қойды, Шығыс Азия, Оңтүстік Азия және Оңтүстік-Шығыс Азиядан иммиграцияға тыйым салуды күшейтті және Батыс жарты шардан (латын американдықтары) келген ұлттарға белгілі бір ережелер қойды. Басты спорт түрі бейсбол болды және ең танымал ойыншы Бейб Рут еді. «Жоғалған ұрпақ» (көңілсіздікпен сипатталатын) – Гертруда Стайннің 1920 жылдары Еуропада тұратын американдық жазушылар, ақындар мен суретшілерге берген аты. «Жоғалған ұрпақтың» белгілі мүшелеріне Коул Портер, Джеральд Мерфи, Патрик Генри Брюс, Уолдо Пирс, Эрнест Хемингуэй, Ф. Скотт Фицджеральд, Зельда Фицджеральд, Езра Паунд, Джон Дос Пассос және Шервуд Андерсон кірді. Ку-клукс-кланның мүшелігі 1920 жылдардың басында төрт-бес миллионға жетті (1915 жылы қайта құрылғаннан кейін), содан кейін 1930 жылға қарай шамамен 30 000 мүшеге дейін азайды. Скопстың ісі (1925) Джон Т. Скопстың мектептерде эволюцияны оқыту арқылы заңды бұзғанын жариялады, бұл креационизм мен эволюцияның қарама-қарсы көзқарастары арасында шиеленіс тудырды.

Еуропа

Польша-Кеңес соғысы (1920-1921); Польша Кеңес кеңеюін жеңді; Украина мен Беларусь бөлінді. Ирландиядағы ірі қарулы қақтығыс, соның ішінде Ирландияның тәуелсіздік соғысы (1919-1921), нәтижесінде Ирландияның бір бөлігі 1922 жылы тәуелсіз мемлекетке айналды, содан кейін Ирландияның азаматтық соғысы (1922-1923) болды. 1921-1922 жылдардағы Ресей ашаршылығы бес миллионға дейін құрбанды талап етті. 1922 жылы Кеңес Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды. Бенито Муссолини Ұлттық фашистік партияның басшысы Италияның премьер-министрі болды, осыдан кейін әлемдегі алғашқы фашистік үкімет құрылды. Фашистік режим Муссолини диктатор ретінде басқаратын тоталитарлық мемлекет орнатты. Фашистік режим Латеран шарты арқылы Рим-католик шіркеуі мен Италия арасындағы қарым-қатынасты жақсартты, нәтижесінде Ватикан қаласы құрылды. Фашистік режим Еуропадағы агрессивті экспансионистік саясатты жүргізді, мысалы, 1923 жылы Грекияның Корфу аралына шабуыл жасады, 1920 жылдардың ортасында Албанияны де-факто итальяндық протекторатқа айналдыруға қысым жасады және Югославияның Далмация аймағына қатысты аумақтық талаптар қойды. Германияда Веймар Республикасы 1920 жылдардың басында экономикалық дағдарысқа және 1923 жылы валютаның гиперінфляциясына тап болды. 1923 жылдан 1925 жылға дейін Рур аймағы оккупацияланды. Рур – Германияның өнеркәсіптік аймағы, ол Францияның үшінші республикасы мен Бельгияның әскери күштері тарапынан басып алынды, себебі Веймар Республикасының канцлері Вильгельм Куно Бірінші дүниежүзілік соғыстың өтемақысын төлеуді жалғастыра алмады. Жақында құрылған, маргиналды Ұлттық-социалистік неміс жұмысшы партиясы (нацистік партия), Адольф Гитлердің басшылығымен, 1923 жылы Бавария және Германия үкіметтеріне қарсы төңкеріс жасауға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды, нәтижесінде Гитлер бір жылға түрмеге қамалды, онда ол «Майн Кампф» атты еңбегін жазды. Түрік тәуелсіздік соғысы (1919-1923). Ұлыбританиядағы жалпы ереуіл (1926).

Африка

Маркус Гарвидің Баспанаафрикалықтардың Универсалды Негрлерді Жақсарту Қауымдастығы және Африка Қоғамдастықтары Лигасының (UNIA ACL) жақтастары Африкадағы отаршылдық биліктер тарапынан қуғынға ұшырады. Гарвидің UNIA ACL Африкада афроамерикандықтарды қоса, қара нәсілділер басқаратын мемлекет құруды қолдады.

Экономика

Экономикалық өркендеу "Қара сейсенбіде" (29 қазан, 1929) аяқталды; қор биржасы құлдырап, Ұлы депрессияға әкелді. Шындығында, нарық 1929 жылғы 24 қазанда құлдырауды бастады, ал 1929 жылғы 29 қазандағы, сейсенбідегі үлкен құлдырауға дейін құлдырау жалғасты. Жаңа экономикалық саясатты Ресей Совет Федеративтік Социалистік Республикасындағы большевиктер енгізді, ол 1928 жылы бірінші бесжылдық жоспармен алмастырылды. АҚШ Германияның экономикасын тұрақтандыруға және соғыс өтемақысын төлеуге көмектесу үшін маңызды қарыздар берген Дауес жоспары 1924 жылы қабылданды. Он жылдық орташа жылдық инфляция дерлік нөлге тең болды, бірақ жеке жылдар 1925 жылы 3,47%-дан 1921 жылы -11%-ға дейін дефляциялық деңгейге дейін ауытқыды.

Табиғи апаттар

1923 жылы 1 қыркүйекте Жапонияның негізгі Хонсю аралында Ұлы Канто жер сілкінісі болды. Жер сілкінісінің магнитудасы 7,9 баллды құрады. 1920 жылы 16 қыркүйекте Хайюань жер сілкінісі Қытайдың орталық аймағын 8,2 баллдық магнитудамен шарпып, 273 407 адамның қаза болуына себеп болды. 1922 жылы Шанту тайфуны Қытайдың оңтүстігінде 100 000-нан астам адамды өлтірді. 1928 жылы Окичоби дауылдары Кариб теңізі мен АҚШ-та 4112 адамның өмірін қиды, нәтижесінде Окичоби көлі маңында кең ауқымды су тасқыны болды. 1927 жылы Гюланг жер сілкінісі Тибет пен Қытайды қамтыды, магнитудасы 7,6 баллды көрсетті және 40 900 адам қаза тапты. 1925 жылы 18 наурызда АҚШ-та «Үш штаттық» торнадосы болды. Осы торнадодан алған атын «Үш штаттық» торнадосы АҚШ тарихындағы ең қасіретті торнадо болып есептеледі, ол 695 адамды, оның ішінде Иллинойс штатында 613, Индиана штатында 71 және Миссури штатында 12 (немесе одан да көп) адамды өлтірді. Торнадоның жалпы саны 751 адамды құрады. Бұл торнадо 1989 жылға дейін тарихтағы ең қасіретті торнадо болып саналды, сол жылы Бангладеште болған F3 торнадосы 1300 адамның өмірін қиды. Дегенмен, «Үш штаттық» торнадосы әлі де тарихтағы екінші ең қасіретті торнадо болып табылады және АҚШ-тағы ең қасіретті торнадо рекордын сақтап тұр.

Технология

Джон Логи Бэйрд алғашқы жұмыс істейтін механикалық теледидар жүйесін ойлап тапты (1925). 1928 жылы ол тұңғыш түсті теледидарды ойлап тауып, көрсетіп жасайды. Warner Brothers 1926 жылы Don Juan фильмін саундтрекпен шығарады, одан кейін 1927 жылы жартылай сөйлейтін The Jazz Singer, 1928 жылы толық дыбысты фильм Lights of New York және 1929 жылы толық түсті, толық дыбысты фильм On with the Show шығады. Үнсіз фильмдер дыбысты фильмдерге уступа бастайды. 1936 жылға қарай, көшу кезеңі аяқталды деуге болады, "Заманауи уақыт" соңғы танымал үнсіз фильм болды. Карл Фердинанд Браун 1897 жылы қазіргі заманғы электронды катодты сәулелі түтікті (ЭЛТ) ойлап тапты. ЭЛТ 1922 жылы коммерциялық өнімге айналды. Диск компаниялары (мысалы, Victor, Brunswick және Columbia) 1925 жылы фонограф пластинкаларына электрлік жазу процесін енгізеді (бұл процесті Western Electric әзірлеген), нәтижесінде дыбыс өмірге жақын болды. Бірінші электрлік шатыр (бритва) 1928 жылы америкалық өндіруші полковник Джейкоб Шик патенттеді. 1927 жылы Automated Musical Instrument Company компаниясы алғашқы таңдамалы джукбокстарды ұсынды. Гарольд Стивен Блэк 1927 жылы кері байланыс күшейткішін ойлап тауып, қолданбалы электроника саласында революция жасады. Кларенс Бёрдзи 1925 жылы мұздатылған тағамдарды өндіру процесін ойлап тапты. Роберт Годдард 1926 жылы сұйық отынмен жұмыс істейтін ракетаның алғашқы ұшуын жасады.

Мода

1920 жылдар – сәндік әлемнің заманауи дәуірге енген онжылдығы. Осы онжылдықта әйелдер бұрынғы жылдардың шектеулі киімдерін тастап, көбірек жайлы киімдер (мысалы, қысқа юбкалар немесе шалбарлар) кие бастады. Ерлер де күнделікті өте ресми киімдерден бас тартып, тіпті алғаш рет спорттық киімдер киюге көшті. Бүгін ерлер киетін костюмдердің көп бөлігі 1920 жылдардың соңындағы үлгілерге негізделген. 1920 жылдар екі ерекше сән кезеңімен ерекшеленеді. Онжылдықтың басында өзгерістер баяу болды, себебі көптеген адамдар жаңа стильдерді қабылдауға құлшынбады. 1925 жылдан бастап халық "Жаңа онжылдықтар" стиліне зор қызығушылық танытып, қуана қабылдады. Бұл стильдер 1931 жылы дүниежүзілік экономикалық дағдарыс нашарлағанша сәндік әлемді анықтап келді.

Музыка

"Джаз дәуірі" – джаз және джазға ұқсас би музыкасы бүкіл онжылдық бойына кеңінен танымал болды. Джордж Гершвин "Көктем рапсодиясы" және "Париждегі америкалық" шығармаларын жазды. Эдди Ланг және Джо Венути гитара мен скрипканы джаз музыкасына енгізген алғашқы музыканттар еді.

Радио

АҚШ-тағы алғашқы коммерциялық радиостанциялар, 8MK (WWJ) Детройтте және (KDKA 1020 AM) Питтсбургте, Пенсильвания штатында, 1920 жылдың 27 тамызында эфирге шықты. Екі станса да қараша айының басында Хардинг пен Кокс арасындағы сайлау қорытындыларын хабарлады. Коммерциялық лицензия алған алғашқы станция WBZ, кейін Спрингфилд, Массачусетс штатында, 1921 жылдың қыркүйек айының ортасында тіркелді. 1920-1921 жылдары радиостанциялардың саны аз болғанымен, 1922 жылы радиоға деген қызығушылық елдің барлық аймақтарына тарады. 1922 жылы Бі-Би-Си Ұлыбританияда радио хабарларын таратуды бастады, ол радио өндірушілер мен газеттердің консорциумы – British Broadcasting Company болып құрылды. 1926 жылы ол қоғамдық телерадиокомпанияға айналды. 1920 жылдың 27 тамызында Аргентинада алғаш рет ойын-сауық мақсатында тұрақты сымсыз хабар таратуды Энрике Телемако Сусини бастаған Буэнос-Айрес тобы жүзеге асырды. Көп ұзамай станция "Аргентина радиосы" деп аталды. (Аргентинадағы радио туралы көріңіз.)

1926 жыл

6 тамыз: Гертруда Эдерл ағылшын каналын жүзіп өтеді және бұл каналын жүзіп өткен алғашқы әйел атанды. 23 қыркүйек: Джин Тунни Джек Демпсиден ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағын жеңіп алды.

1928 жыл

Ақпан: Швейцарияның Сент-Мориц қаласында қысқы Олимпиада ойындары өтті. Мамыр-тамыз: Әйелдер Олимпиадасы алғаш рет 1928 жылғы Амстердамда өткен жазғы Олимпиада барысында ұйымдастырылды. Уильям Ральф "Дикси" Дин Футбол лигасының жеңімпазы атанды, "Эвертон" футбол клубы үшін 39 ойында 60 гол соқты.

Түрлі үрдістер

Жоғалған ұрпақтың жастар мәдениеті; флэпперлер, чарльстон және боб шашты кесу. Марафон билеу, мах-джонг, кроссвордтар және тікқұбырға отыру сияқты әуесқойлықтар кең таралды. Алдаудың гүлдену кезеңі. Гарлем Ренессансы Нью-Йорк қаласының Гарлем ауданындағы дамыған афроамерикалық қауымдастықта орын алды. 1920 жылдан бері ғалымдар Қытайдың мыңдаған жеріндегі тарихтың жасырылған қабаттарын жүйелі түрде зерттеп келеді. Говард Картер (1922) Тутанхамонның қабірін толықтай сақталған күйінде табады. Бұл Египетке деген қызығушылықтың екінші рет қайта жандануының бастауы болды. Твиглеттерді 1929 жылдың желтоқсанында француз Рондалин Звадоди ойлап тапты және оны Peek Freans компаниясы сатты. Америкада темекі шегу әлеуметтік жағынан қалыпты саналды, ал 1927 жылы журналдар әйелдердің темекі шегуін алғаш рет жарнамалады. Жаңадан жетілдірілген латекс презервативтер АҚШ-та презервативтер сатылымының күрт өсуіне себеп болды.