Кіріспе

1904 1905 1906 жылдары Ресей-Жапон соғысының екінші жылы басталады. Осы кезеңдегі ең ірі әлемдік шайқастарда 100 мыңнан астам адам қаза табады. Соғыс салдарынан Ресейде Николай II-ге қарсы 1905 жылғы революция (Шостаковичтің 11-ші симфониясы осы жылға арналып, «1905 жыл» деп аталады) және Польша Корольдігінде революциялық қозғалыс басталады. Канада мен АҚШ батысқа қарай кеңейеді, Альберта және Саскачеван провинциялары құрылып, Лас-Вегас қаласы негірленеді. 1905 жылы Берн қаласында тұратын Альберт Эйнштейн «Annalen der Physik» (Лейпциг) журналында (18 наурыз, 11 мамыр, 30 маусым және 27 қыркүйек) төрт «Annus Mirabilis» мақаласын жариялайды, осы арқылы бір ғасырдан астам теориялық физиканы зерттеуге негіз салады.

Ақпан

1 ақпан – Орегон штатының АҚШ сенаторы Джон Х. Митчелл федералдық қазылар алдында штаттың жер бөлісіне байланысты туған дауға және жеке клиенттері үшін өзінің ықпалын заңсыз қолданғаны үшін айыпталады. 4 ақпан – Аргентинаның алты қаласында президент Мануэль Кинтана үкіметіне қарсы бірдей уақытта көтеріліс басталады. 5 ақпан – Француздық «Anjou» кемесі Жаңа Зеландиядағы ең жақын қоныстанған жерден 467 км қашықтықта орналасқан, адам тұрмайтын Окленд аралының жағалауында сүңгіп кетті. Кемеден құтқарылғандар аралда үш айдан астам уақыт тұрып, 7 мамырда құтқарылды. 6 ақпан – Финляндияның Ұлы Герцогтығының (сол кезде Ресей империясының бір бөлігі болған) Әділет канцлері Элиэль Сойсалон Соининен Хельсингфорста (қазіргі Хельсинкиде) өлтірілді. 12 ақпан – Швейцария ұлттық футбол командасы алғашқы халықаралық ойынын өткізіп, Францияға 1:0 есебімен жеңіліп қалды. 16 ақпан – Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің HMS A5 теңіз асты қайығының 11 экипаж мүшесінің алтауы Ирландияда бензин буынан болған жарылыстан қаза тапты. 17 ақпан – Ресейдің Мәскеу қаласының бас губернаторы және патша Николай II-нің інісі Сергей Александрович өлтірілді. 20 ақпан – Рус-жапон соғысында Маньчжурияда Мукден шайқасы басталды. 21 ақпан – Сэр Уилфрид Лориер Канада парламентіне Солтүстік-Батыс территориясынан Альберта және Саскачеван атты екі жаңа провинция құру туралы резолюция ұсынды. 26 ақпан – Ресей Маньчжурияда Цэнь-хо-Чэнь шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады.

Сәуір

1 сәуір – Британдық Императорлық Пенни Посты Австралияға дейін кеңейтілді. 2 сәуір – Альпі таулары арқылы өтетін Симплон туннелі теміржол көлігі үшін ашылды. 8 сәуір – Испанияда Мадрид маңындағы су қоймасын ұстап тұрған бөгет құлап, жүздеген адам қаза тапты. 20 сәуір – Сол кездегі әлемдегі ең ірі мұхит кемесі, неміс SS Amerika кемесі құрылысы аяқталды. 23 сәуір – Германияның Оңтүстік-Батыс Африка колониясында (қазіргі Намибия) әскерлерге қолбасшылық еткен неміс генералы Лотар фон Трота колония шегіндегі Нама халқының қырылысын бұйырды, нәтижесінде 10 000 адам қаза тапты. Фон Тротаның «Ан де воругворенде Намастаме» атты жарияламасында: «Германия аумағында көрініп, бағынудан бас тартқан Нама халқының барлығы жойылғанға дейін атып өлтіріледі» делінген. 24 сәуір – Қытайдың регенті Циси (Цу Хси) елдегі ең қатыгез үш жазалау әдісін – линчи («мың кесу арқылы өлім»), гиббетинг (денені асып көрсету, діңгестің орнына қолданылады, азаптап өлтіру), аштықтан немесе шөлден өлтіру және өлмегелі жатқан адамды қорлауды тоқтатты. 28 сәуір – Техас штатының Ларедо қаласында торнадо болып, 100 адам қаза тапты. 30 сәуір – Альберт Эйнштейн «Молекулалық өлшемдердің жаңа анықтамасы» атты докторлық диссертациясын аяқтады (30 шілдеде Цюрих университетіне тапсырылды).

Мамыр

4 мамыр – Нью-Йорк қаласындағы Мэдисон Сквер Гарденде кәсіби күрестің бірінші әлем чемпионаты өтеді. 9 мамыр – АҚШ-тың әлеуметтік белсендісі Энн Ривс Джарвис Батыс Вирджинияда қайтыс болғаннан кейін, оның қызы Анна Джарвис АҚШ бойынша "Аналар күні" құру үшін науқан жүргізуді көздеді. 10 мамыр – АҚШ-та торнадо Оклахома штатындағы Снайдер қаласын қиратып, 97 адамның өмірін алды. 11 мамыр – Альберт Эйнштейн докторлық диссертациялық зерттеулеріне негізделген "Über die von der molekularkinetischen Theorie der Wärme geforderte Bewegung von in ruhenden Flüssigkeiten suspendierten Teilchen" ("Сылудың молекулалық кинетикалық теориясы талап ететіндей, тұнжыраған сұйықтықтағы кішкентай бөлшектердің қозғалысы туралы") атты мақаласын жариялауға ұсынды, ол Браун қозғалысының стохастикалық моделін сипаттайды. 12 мамыр – Лондонның Табиғи тарих мұражайы "Диппи" деп аталатын, Диплодок карнегии динозаврының қаңқасының нақты көшірмесін көрсетіп, танымал көрмесін ашты. 15 мамыр – Лас-Вегас, Невада штаты, Юнион Пасифик темір жолының жанындағы жер аукционы арқылы құрылды, ол бүгінгі күні Лас-Вегас қаласының орталық бөлігіне айналды. 22 мамыр – Осман империясының сұлтаны Абдул Хамид II империядағы аромандар үшін Улла миллетін құрды. Осы себепті арамандардың ұлттық күні кейде осы күні тойланады. Шешім келесі күні жарияланды, ол көбірек тойланады. 28 мамыр – Цусима шайқасында екі күнге созылған шайқастың нәтижесінде Ресей императорлық флоттық күштері 18 000 теңізші мен офицердің 14 000-нан астамын және Тынық мұхитындағы барлық кемелерінен (төртін қоспағанда) жоғалтты. Жапондықтар үш торпедалық кеме мен 800 сарбазды жоғалтты. 29 мамыр – Бруклин Супербас командасының ойыншысы Элмер Стриклетт "спитболды" үлкен бейсбол лигасына енгізді. 30 мамыр – Жапонияның премьер-министрі Кацура Таро АҚШ президенті Теодор Рузвельттен орыс-жапон соғысын аяқтау үшін бейбіт келісімдерді жандандыруды сұрады.

Қараша

1905 жылғы қараша-желтоқсан – Ресей революциясы: Балтық өлкелеріндегі жұмысшылар мен шаруалар жүздеген Балтық немісінің иеліктерін өртеп, тонады. Содан кейін Ресей империясының әскері мыңдаған тонаушыларды атып тастап, жер аударып жіберді. 1 қараша – Финляндияның Лахти қаласына Ресей патшасы Николай II, соңғы Финляндия Ұлы князі, қала құқығын берді. 4 қараша – Императордың Ресей империясының мүдделеріне қатысты деп санайтын мәселелердегі автономиялық Финляндия Ұлы княздығының Сеймінің вето құқығын жойған әйгілі ақпан манифестінің күші жаңа қараша манифестімен тоқтатылды. Финляндия Сенатына бірпалаталық және жалпы тең сайлау құқығына негізделген парламенттік реформа ұсынысын енгізу тапсырылды. 7 қараша – Заңгер және либерал саясаткер Карл Стафф Швецияның премьер-министрі болды, бұл негізінен сайлау құқығы реформасына негізделген Риксдаг сайлауынан кейін болды. 9 қараша – Канаданың Альберта провинциясында алғашқы жалпы сайлау өтті. 12 қараша – Норвегияда референдум өтіп, халық Стортингтің жаңа тәуелсіз елдің тағына үкіметті ұсынуға рұқсат беру туралы шешімін мақұлдады. 17 қараша – 1905 жылғы Жапония-Корея шарты ("Эулса шарты") Кореяны Жапонияның протектораты етіп жариялады. 18 қараша – Данияның принці Карл Норвегияның Хакон VII патшасы болды. 27-28 қараша – Матафа даулы Ұлы көлдер аймағына соқты. Дулут кеме каналының сыртында батып кеткен "Матафа" кемесінің атымен аталған бұл дауыл 29 кемені қиратты, 29 адамның қаза болуына және 3,567 миллион АҚШ долларына (1905 жылғы доллармен) тең кеме шығындарына әкелді. 28 қараша – Ирландиялық ұлтшыл Артур Гриффит Дублинде Синн Фэйн партиясын құрды, оның мақсаты – бүкіл Ирландияның тәуелсіздігі.

Күні белгісіз

Pathé Frères машинамен қара-ақ түсті фильмдерді түстілендіреді. Хаклберри Финн мен Том Сойер "жаман мысал" көрсеткендігі үшін Бруклин қалалық кітапханасынан тыйым салынды. Альфред Эйнхорн новокаинды таныстырады. Жапонияда қасқырлар құрып кетеді.

Күні белгісіз

Гершон Либман, француз раввині (1997 жылы қайтыс болды).

Қыркүйек-қазан

5 қыркүйек – Touch the Clouds, Minneconjou басшысы (т. шамамен 1838)
13 қыркүйек – Рене Гоблет, француз саясаткері, Францияның 52-ші премьер-министрі (т. 1828)
14 қыркүйек – Пьер Саворгнан де Брацца, франко-итальяндық зерттеуші (т. 1852)
18 қыркүйек – Джордж Макдональд, шотланд жазушысы, ақын және христиан дін қызметкері (т. 1824)
19 қыркүйек – Томас Джон Барнардо, ирланд филантропы (т. 1845)
3 қазан – Хосе Мария де Хередия, француз ақыны (т. 1842)
6 қазан – Фердинанд фон Рихтгофен, неміс зерттеушісі және географы (т. 1833)
11 қазан – Изабелл Гатти де Гамонд, бельгиялық педагог және феминист (т. 1839)
13 қазан – сэр Генри Ирвинг, ағылшын актері (т. 1838)
15 қазан – Михаил Драгомиров, орыс генералы (т. 1830)
29 қазан – Этьен Десмарто, канадалық спортшы (т. 1873)

Күні белгісіз

Абдул Вахид Бенгали, мұсылман дін ғалымы және ұстазы (ту. 1850)
Мэри Томас, Батыс Үндістан еңбек қозғалысының көшбасшысы (ту. 1848)