Кіріспе

РНК тізбегі UGA кодондарының селеноцистеин ретінде аударылуын бағыттайды.

Биологияда SECIS элементі (SECIS: селеноцистеин енгізу тізбегі) – шамамен 60 нуклеотидтен тұратын, сабақ-цикл құрылымын қабылдайтын РНК элементі. Бұл құрылымдық мотив (нуклеотидтердің үлгісі) жасушаны UGA кодондарын селеноцистеин ретінде аударуға бағыттайды (UGA әдетте тоқтау кодоны болып табылады). SECIS элементтері селенопротеиндерді кодтайтын хабаршы РНК-ның маңызды бөлігі болып табылады, бұл бір немесе бірнеше селеноцистеин қалдықтарын қамтитын ақуыздар. Бактерияларда SECIS элементі, оның әсерін тигізетін UGA кодонынан кейін пайда болады. Археялар мен эукариоттарда ол мРНК-ның 3' UTR-інде кездеседі және мРНК ішіндегі бірнеше UGA кодондарының селеноцистеин ретінде кодталуына себеп болуы мүмкін. Метанококктан табылған археялық SECIS элементінің бірі 5' UTR-де орналасқан. SECIS элементі тізбектік ерекшеліктерімен анықталады, яғни оның нақты позицияларында нақты нуклеотидтер кездеседі, сондай-ақ ерекше екіншілік құрылымы бар. Екіншілік құрылым – РНК нуклеотидтерінің толықтыратын базалық жұптасуының нәтижесінде шаштық сияқты құрылым пайда болады. Эукариоттық SECIS элементіне канондық емес A-G базалық жұптар кіреді, олар табиғатта сирек кездеседі, бірақ SECIS элементінің дұрыс жұмыс істеуі үшін маңызды. Эукариотикалық, археялық және бактериялық SECIS элементтерінің барлығында жалпы шаштық құрылым болғанымен, оларды салыстыру мүмкін емес, мысалы, эукариотикалық SECIS элементтерін анықтауға арналған схема археялық SECIS элементтерін тани алмайды. Дегенмен, Локиархеотада SECIS элементтері эукариотикалық элементтерге көбірек ұқсас. Биоинформатикада SECIS элементтерінің тізбегі мен екіншілік құрылым ерекшеліктеріне негізделген геномдық тізбекте SECIS элементтерін іздейтін бірнеше компьютерлік бағдарламалар жасалған. Бұл бағдарламалар жаңа селенопротеиндерді іздеу үшін қолданылған.

Түрлердің таралуы

SECIS элементі тіршілік әлемінің барлық үш доменінде (оның ішінде вирустарда) кең таралған түрлі организмдерде табылады.