Кіріспе

Кембридж, Массачусетс штатындағы Гарвард университетіндегі Карпентер бейнелеу өнері орталығы – Америка Құрама Штаттарында Ле Корбюзье толыққанды жобалаған жалғыз ғимарат (ол Біріккен Ұлттар Ұйымының хатшылығы ғимаратының жобасына да қатысқан). Бұл ғимарат Америка құрлығындағы екі ғимараттың бірі (екіншісі – Аргентинаның Ла-Плата қаласындағы Курушет үйі). Ле Корбюзье оны чилилік сәулетші Гильермо Джульян де ла Фуэнтемен бірлесіп, 35 rue de Sèvres студиясында жобалаған, ал құрылыс жоспарларын дайындау жұмысын сол кезде Гарвард дизайн мектебінің деканы болған Жозеп Ллуис Серттің кеңсесі жүзеге асырды. Ол бұрын Ле Корбюзьенің ательесінде жұмыс істеген және оған осы тапсырманы алуға көмектескен. Ғимарат 1962 жылы құрылысы аяқталды.

Комиссия

1950 жылдардың ортасында Гарвардта бейнелеу өнері үшін арналған орын құру идеясы қалыптаса бастады. Бейнелеу өнеріне арналған жаңа факультет құрылды, соның нәтижесінде жаңа факультетті орналастыру үшін ғимарат қажеттігі туды. Жобаға 1,3 миллион долларлық бюджет бекітілді және бұл ұсыныс Гарвардтың қайырымдылық қорына енгізілді. Жобаға Гарвард түлегі Альфред Сент-Врейн Карпентер және оның әйелі Хелен Банди Карпентер дереу жауап берді. Олардың ұлы Харлоу сол кезде Гарвардтың Дизайн мектебінде оқыған болатын. Бұл сыйлық жобаны ілгері жылжытты, ал Көркем өнерді дамыту комитеті жобаны жүзеге асыру үшін сәулетші іздеуді бастады. Бастапқыда комитет ғимаратты "жоғары деңгейдегі американдық сәулетші" жобаласын деп ұсынған, ол Чарльз Булфинч және Вальтер Гропиус сияқты көрнекті тұлғалармен қатар болар еді. Алайда, сол кезде Дизайн мектебінің деканы және комитет төрағасы болған Хосе Луис Серт өзінің досы және бұрынғы серігі Ле Корбюзьенің ғимаратты жобалауын ұсынды. Кестелесу және төлемдерге байланысты туындаған кешігулерге қарамастан, Ле Корбюзье ақыры келісім берді және 1959 жылы Кембриджге екі сапарының біріншісін жасады.

Дизайн және құрылыс

Карпентер орталығы Америкадағы оның жалғыз ғимараты болғандықтан, Ле Корбюзье оның архитектуралық принциптерінің синтезі болуын қалады және осы себепті өзінің бес қағидасын дизайнға енгізді. Ол бұл жобаны ерекше міндет деп есептеді, ол айналасындағы грузин стиліндегі үйлерге де, оның жұмыс істеу тәсіліне де жағымды әсер етуі керек деп ойлады. Ол кампустың барлық бөлігінен жаяу жүргіншілерді ғимарат арқылы өткізуді ұсынды, осылайша олар оны көруге ниеттенбесе де, ішіндегі көркемдік қызметтерге куә болып, оларға қатыса алады. Көптеген талқылардан кейін, ғимараттың бастапқы ұсынысына сәйкес, Куинси және Прескотт көшелері арасындағы жер таңдалды. Бөлген орын өте шағын болғандықтан, аяқталған ғимарат үшінші қабатта S пішіндес пандуспен екіге бөлінген, тығыз, цилиндр тәрізді көлем ретінде көрінеді. Ле Корбюзьедің алғашқы дизайнында орталық көлемнің екі бөлігін одан да анық бөлетін пандус болған. Алайда, алғашқы жоба орталық көлемнің тым көп бұзылуына себеп болды. Бұл мәселе дөңгелек эффектіні қолдану арқылы шешілді, соның нәтижесінде аяқталған дизайнда екі жартысы лифтің орналасқан тік ядросында бірігеді. Бетон пандус осы омыртқадан консольдік түрде шығып тұрады және бірнеше пилоттардың үстінде орналасқан. Пандустың жоғарғы жағындағы алаң ғимараттың ядросында орналасқан және шыны терезелер мен есіктер арқылы көрінетін түрлі студиялар мен көрме алаптарына апарады, бұл ғимараттың оқу және көрсету функцияларын тоқтатпай, көрініс береді. Карпентер орталығының сыртқы пішіні әртүрлі бұрыштардан әртүрлі көрінеді. Прескотт көшесінен қисық студия кеңістігіне қарағанда, пандустың орталық бөлігіне перпендикуляр орналасқан бриз-солейльді көруге болады, көшеден олардың тар шеттері ғана көрінеді. Алайда, Куинси көшесінен көрініс осы студияның сыртқы қисығындағы толқын тәрізді элементтерді ашады, олар қарсы жақтағы бриз-солейльге қарағанда ғимараттың қисығына аз кедергі келтіреді. Куинси көшесіндегі пандуста ғимараттың екі жартысының қисықтары емес, терезелердің, бриз-солейльдердің және студиялық кеңістіктердің шаршы және тіктөртбұрышты торлары көрінеді.

Кейінгі тарих

Қазіргі уақытта ғимаратта университеттің өнер, кино және визуалды зерттеулер кафедрасы (бұрын визуалды және орта зерттеулері) орналасқан, сонымен қатар Гарвард кино архивінің көрсетілімдері осы жерде өтеді. Ле Корбюзье бұл ғимаратты тірісінде көрген емес. Ол ашылу салтанатына шақырылған, бірақ нашар денсаулығына байланысты шақыруды қабылдамады. Француз суретшісі Пьер Хюйге 2004 жылы "Бұл арман күтуге уақыт емес" деген жұмысында ғимараттың құрылыс тарихын зерттеді.