Кіріспе

1851 - 1852 - 1853

Қаңтар-наурыз

14 қаңтар – Президент Луи Наполеон Бонапарт француз Екінші Республикасының жаңа конституциясын жариялады. 15 қаңтар – Әртүрлі еврей қайырымдылық ұйымдарының тоғыз өкілі Нью-Йорк қаласында Синай тауы ауруханасы болып қалатын ұйымды құру үшін жиналды. 17 қаңтар – Ұлыбритания Трансвалдың тәуелсіздігін мойындады. 3 ақпан – Аргентинадағы Касерос шайқасы: Аргентинаның Энтре-Риос және Корриентес провинциялары Бразилиямен және Уругвайдың Колорадо партиясының мүшелерімен бірігіп, Хуан Мануэль де Росас басқаратын Буэнос-Айрес әскерлерін жеңді. 11 ақпан – Лондондағы Бедфорд көшесінде әйелдерге арналған алғашқы британдық қоғамдық дәретхана ашылды. 14 ақпан – Лондонның Грейт-Ормонд-стрит балалар ауруханасы алғашқы науқасын қабылдады. 15 ақпан – Финляндияның Хельсинки қаласында Хельсинки соборы (сол кезде Санкт-Николай шіркеуі деп аталған) ресми түрде ашылды. 16 ақпан – Автомобиль өндірушінің алдағы компаниясы Studebaker Brothers Wagon Company, Индиана штатының Саут-Бенд қаласында құрылды. 19 ақпан – Phi Kappa Psi бауырластығы Пенсильвания штатының Кенсонсбург қаласындағы Джефферсон колледжінде құрылды. 25 ақпан – Кейптаун жанында, британдық Кейп колониясында батып кетті. Борттағы 643 адамның 193-і ғана аман қалды, өйткені әскерлер әйелдер мен балаларды алып жүрген құтқару шалқандарын басып қалмау үшін палубада тұрып берді. 1 наурыз – Арчибальд Монтгомери, 13-ші Эглинтон графы, Ирландияның лорд-лейтенанты болып тағайындалды. 2 наурыз – Американың алғашқы тәжірибелік бумен жұмыс істейтін өрт сөндіру машинасы сынақтан өтті. 4 наурыз – Phi Mu қыздар қауымы Джорджия штатының Макон қаласында құрылды. 17 наурыз – Аннибале де Гаспарис Неапольдегі Каподимонте астрономиялық обсерваториясының солтүстік күмбезінен Психе астероидін ашты. 18 наурыз – Генри Уэллс және Уильям Фарго Wells Fargo & Company компаниясын құрды. 20 наурыз – Харриет Бичер Стоудың «Том ағаның қорасы» кітабы Бостон қаласында кітап түрінде жарық көрді.

Сәуір-маусым

1 сәуір – Екінші ағылшын-бірман соғысы басталады. 18 сәуір – Қытайдағы Тайпин көтерілісі: Тайпин күштері Гуйлинь қаласын қоршауға алады. 19 мамыр – Тайпин көтерілісі: Гуйлинь қоршауы бұзылады. 12 маусым – Тайпин көтерілісі: Тайпин күштері Хунань провинциясына еніп кіреді. 30 маусым – 1852 жылғы Жаңа Зеландия Конституциялық актісі Ұлыбритания Парламентімен қабылданды, бұл британдық колонияға өзін-өзі басқару құқығын және өкілдік құрылымын береді.

шілде-қыркүйек

1 шілде – Американдық мемлекет қайраткері Генри Клей АҚШ Капитолийінің ротондасында жатқан алғашқы адам болады. 5 шілде – Фредерик Дуглас Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында "Құлға төртінші шілде нені білдіреді?" деген әйгілі сөйлеуін жасайды. 28 шілде – Бронкс, Ривердейлдегі "Генри Клей" пароходының апатынан Стивен Алленді қоса алғанда бірнеше адам қаза табады. 3 тамыз – АҚШ-тағы алғашқы жоғары оқу орындары арасындағы спорттық жарыс – Йель және Гарвард арасындағы қайық жарысы өтеді. 11 қыркүйек – Аргентинада 11 қыркүйек 1852 жылғы революция: Буэнос-Айрес провинциясы тәуелсіздік жариялайды. 19 қыркүйек – Аннибале де Гаспарис Массалия астероидін Неапольдегі Каподимонте астрономиялық обсерваториясының солтүстік күмбезінен ашады. 24 қыркүйек – Француз инженері Анри Гиффард Парижден Траппеге алғашқы әуе кемесімен сапар жасады.

Қазан-желтоқсан

7 қазан – АҚШ президенті Филлмордың коммодор Мэтью К. Перриді Жапониямен сауда ашуға жібергенін білген соң, Ресей императоры Николай I контр-адмирал Евфимий Путьятинді «Паллада» кемесімен ұқсас миссияға жібереді (Путьятин Перриден бір ай кейін, 1853 жылғы 21 тамызда жетеді). 16 қазан – Францияда бес жылға жуық түрмеде отырған алжирлік бұрынғы әмір Абделькадер әл-Джезаири сол кездегі президент Луи Наполеон Бонапарттың бұйрығымен босатылды. 23 қазан – Төрт түстің теоремасы алғаш рет ұсынылды. Лондон университетінің студенті Фрэнсис Гатри картадағы шектес фигураларды бояу үшін ең көп төрт түс қажет екенін математикалық тұрғыдан дәлелдеу мәселесін қойды (теорема 1976 жылға дейін, шамамен 123 жыл бойы дәлелденбеді). 31 қазан – Гватемала генералы Хоакин Соларес көршілес Гондурасқа шабуыл жасап, 1856 жылғы 13 ақпанға дейін созылған соғысты бастады. Қараша – Лев Толстойдың «Балалық шақ» атты тұңғыш романы Л.Н. әріптерімен Санкт-Петербургтегі «Современник» әдеби журналының осы айдағы санында (кейін кітап түрінде) жарияланды. 2 қараша – 1852 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Нью-Гэмпширден шыққан демократ Франклин Пирс Вирджиниядан шыққан виг Винфилд Скотты жеңіп шықты. 4 қараша – Камилло Бенсо, Кавур графы Пьемонттың премьер-министрі болды. 11 қараша – Лондонда жаңа Вестминстер сарайы ашылып, Ұлыбритания Парламентінің ордасы болды. 21-22 қараша – Жаңа француз империясы плебисцит арқылы бекітілді: 7 824 000 дауыс «жақ», 253 000 дауыс «қарсы». 23 қараша – Ағылшыс романшысы Энтони Троллоптың ұсынысы бойынша, Британдық пошта басқармасының қызметкері болған Джерси аралының Сент-Хелиер қаласында Британ аралдарындағы алғашқы жол жиегіндегі пошта жәшіктері қоғамдық пайдалануға берілді. 26 қараша – Голландияның Шығыс Индиясында Банда аралдарының жанында 7,5-тен 8,8 дейінгі магнитудадағы жер сілкінісі болды, ол өлімге әкеп соққан цунамиді тудырды. Желтоқсан – Батыс темір жолы Солтүстік Каролина штатының Файетвилл қаласынан Солтүстік Каролина штатының Египет қаласындағы көмір кендеріне темір жол салуға рұқсат алды. 2 желтоқсан – Наполеон III француз императоры болды. 4 желтоқсан – Француздар Лагуатты басып алды. 23 желтоқсан – Тайпин көтерілісі: Тайпин армиясы Ханянды басып алып, Вучанды қоршауға алды. 29 желтоқсан – Тайпин көтерілісі: Тайпин армиясы Ханкоуды басып алды.

Күні белгісіз

Жазық рельсті Альфонс Лубат жасады. Француз Гвианасында "Ібіліс аралы" жазалау колониясы ашылды. Франциядағы семафор желісі телеграфпен алмастырылды. Smith & Wesson Америка Құрама Штаттарында қару-жарақ өндіруші ретінде құрылды. Гавайиде қант плантаторлары алғашқы қытай жұмысшыларын 3 немесе 5 жылдық келісімшарттармен әкелді, оларға айына 3 доллар, сонымен қатар күніне 12 сағат, аптасына 6 күн жұмыс істегені үшін тұру және тамақ берілді. Немістерді Чилиге көшіп келуге шақырылды. Британдық Inman Line бірінші болып Америка Құрама Штаттарына барушы мигранттарға пароходпен ең арзан билет ұсынды. Лойола колледжі Балтимор, Мэриленд штатында негізделді. Антиохия колледжі Жолақ Спрингсте, Огайо штатында құрылды (оның алғашқы президенті Хорас Манн болды). Миллс колледжі Калифорния штатының Бенисия қаласында жас қыздар семинариясы ретінде құрылды. Француз католиктері Де Ла Салль бауырлары Еуропадан Сингапурға "Ла Джули" кемесімен келіп, Азиядағы алғашқы ласаллиандық білім беру ошақтарын құру үшін Пэнангке дейін жетті. Американдық пресвитериан миссионері Джастин Перкинс Киелі кітаптың алғашқы ассириялық нео-арамей тіліндегі аудармасын жасады, ол американдық Библия қоғамымен сирийлік Пешитта мәтінімен бірге жарияланды.

Қаңтар-наурыз

8 қаңтар – Джеймс Милтон Кэрролл, американдық баптист пасторы, көшбасшы, тарихшы және жазушы (ө. 1931)
11 қаңтар – Константин Фенренбах, Германия канцлері (ө. 1926)
18 қаңтар – Аугустин Буэ де Лапьерре, француз адмиралы (ө. 1924)
20 қаңтар – Хосе Гвадалупа Посада, мексикалық саяси гравёр және баспагер (ө. 1913)
26 қаңтар – Пьер Саворгнан де Брацца, Италияда туған Африка зерттеушісі (ө. 1905)
5 ақпан – Тераучи Масатак, Жапонияның 9-шы премьер-министрі (ө. 1919)
16 ақпан – Чарльз Тейз Рассел (пастор Рассел), американдық протестант реформаторы, евангелист, Ехоба куәгерлерінің алға басушысы (ө. 1916)
26 ақпан – Джон Харви Келлог, американдық адвентист дәрігері және денсаулық сақтау реформаторы (ө. 1943)
1 наурыз – Теофиль Делькасси, француз мемлекет қайраткері (ө. 1923)

Қаңтар - маусым

1 қаңтар – Джон Джордж Чилдрен, британдық химик, минералог және зоолог (т. 1777)
6 қаңтар – Луи Брайль, француз соқырлардың мұғалімі, Брайль әрпін ойлап тапқан (т. 1809)
27 қаңтар – Пааво Руотсалайнен, фин фермері және дін қызметкері (т. 1777)
10 ақпан – Самуэль Прут, ағылшын суретшісі (т. 1783)
4 наурыз – Николай Гоголь, орыс жазушысы (т. 1809)
22 наурыз – Огюст де Мармон, француз генералы, дворян және маршал (т. 1774)
17 сәуір – Этьен Морис Жерар, француз генералы, мемлекет қайраткері және маршал, Францияның 11-ші премьер-министрі (т. 1773)
3 мамыр – Сара Колридж, британдық автор және аудармашы (т. 1802)
15 мамыр – Луиза Адамс, АҚШ-тың бірінші ханымы (т. 1775)
7 маусым – Хосе Хоакин Эстудильо, Ерба Буэнаның екінші мексикалық әкімі (т. 1800)
21 маусым – Фридрих Фрёбель, неміс педагогы (т. 1782)
29 маусым – Генри Клей, американдық мемлекет қайраткері (т. 1777)