Кіріспе

Астрофизикалық процестер

Элементтердің астрофизикалық шығу тегін (нуклеосинтез) зерттейтін ғылыми әдебиетте "p-процесс" (протон үшін "p") термині екі мағынада қолданылады. Алғашқыда бұл селеннен сынапқа дейінгі элементтердің белгілі бір табиғи, нейтронға қанағаттанбас изотоптарының пайда болуына жауапты деп есептелген протонды сіңіру процесін білдірді. Бұл нуклидтер p-ядролар деп аталады және олардың пайда болуы әлі толыққанды түсіндірілмеген. Бастапқыда ұсынылған процесс p-ядроларды жасауға қабілетсіз екені көрсетілгенімен, кейіннен p-процесс термині кейде p-ядролардың пайда болуына жауапты деп саналатын кез келген нуклеосинтез процесін атау үшін қолданылды. Көбінесе бұл екі мағына шатастырылады. Сондықтан, жаңағы ғылыми әдебиеттер p-процесс терминін тек протонды сіңіру процесі үшін ғана қолдануды ұсынады, бұл астрофизикадағы басқа нуклеосинтез процестеріндегідей қалыпты жағдай.

Протонды ұстау p-процессі

Протонға бай нуклидтер атом ядросына біртіндеп бір немесе бірнеше протон қосу арқылы жасалады. (p,γ) типіндегі мұндай ядролық реакция протонды сіңіру реакциясы деп аталады. Ядроға протон қосылғанда элемент өзгереді, себебі химиялық элемент ядроның протон санымен анықталады. Сонымен қатар, протон мен нейтронның қатынасы өзгереді, нәтижесінде келесі элементтің нейтронға жетіспейтін изотопы пайда болады. Бұл p ядроларын жасаудың бастапқы идеясына әкелді: еркін протондар (сутек атомдарының ядролары жұлдыздық плазмада кездеседі) жұлдыздық плазмада бар ауыр ядроларды (тұқымдық ядроларды) (бұрын s және/немесе r процесінде жасалған) сіңіре алады. B2FH-пен бірдей уақытта Алястер Камерон нейтронды сіңіру нуклеосинтезіне тағы бір нуклеосинтез процесін қосу қажеттігін жеке түсінді, бірақ процеске ерекше атау бермей, тек протонды сіңіру туралы айтты. Ол сондай-ақ, фотодизинтеграция (қазір γ процесі деп аталады) немесе p процесі мен фотодизинтеграцияның комбинациясы сияқты баламалар туралы ойлады.