Кіріспе

1770 - 1771 - 1772

Қаңтар - наурыз

5 қаңтар – Үлкен калмық (торғұт) көші-қонын Убаши хан бастады, Төменгі Волга өзенінің шығыс жағалауынан Дзунгарияның отанына, сол кезде Цин әулетінің билігінде болған жерге. 9 қаңтар – Император Го Момозоно әпкесі тақтан бас тарғаннан кейін Жапония тағына отырды. 12 ақпан – Адольф Фридрих қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Густав III оның орнын басады. Алайда, Густав бұл туралы білмейді, себебі ол шетелде, Парижде болады. Бір айдан соң ол әкесінің қайтысы туралы хабарды алады. Наурыз – Регламент соғысы: Солтүстік Каролина губернаторы Уильям Трайон Солтүстік Каролинаның отарлық үкіметіне қарсы шалқа жатқан елдік отаршылдықтардың ұзаққа созылған көтерілісін басу үшін жасақ көтереді. 12 наурыз – Солтүстік Каролинаның Бас Ассамблеясы Уэйк округін (Солтүстік Каролинаның корольдік губернаторы Уильям Трайонның әйелі Маргарет Уэйктің құрметіне аталған) Камберленд, Джонстон және Ориндж округтерінің бөліктерінен құрады. Блумсбери (кейін Уэйк соты ретінде танымал) округтың бейресми орталығы болып белгіленді. 15 наурыз – Смеатониялық инженерлер қоғамы алғашқы рет Лондонда өтеді, бұл әлемдегі ең көне инженерлік қоғам.

Сәуір-маусым

4 сәуір – Бубондық оба эпидемиясына қарсы күрес үшін алғашқы карантиндер Мәскеу мен Санкт-Петербургте басталды. Келесі 12 айда тек Мәскеуде 52 мыңнан астам адам обадан қайтыс болды. Мамыр – Сарбакуза шайқасының үш кезеңі: Эфиопияның ең күшті үш аристократының (Амхараның Гошу, Ванд Бевоссен және Дамоттың Фасилі) одағы Рас Микаэль Сехул мен Император Текле Хайманот II-ді жеңіп, Эфиопияны бақылауға алды. 11 мамыр – Регламент соғысы: Солтүстік Каролина губернаторы Уильям Трайон генерал Хью Уэдделлдің қамалған әскерлеріне көмекке Хиллсбородан әскерін шығарды. Трайон әскері Аламанс ағысының жанында, Регулятор әскерінен 8 шақырым қашықтықта тоқтады. 16 мамыр – Регламент соғысы – Аламанс шайқасы: Регуляторлар губернатор Трайонның бейбіт тарап кету туралы ұсынысын қабылдамады. Губернатор Трайонның әскерлері көтерілісті басып тастады, көптеген регуляторларды Солтүстік Каролинаның шекаралық аймақтарына көшуге мәжбүр етті. 23 мамыр – Ланкорона шайқасы: Александр Суворов басқарған 4000 орыс әскері 1300 адамнан тұратын поляк құрамын жеңді. 11 маусым – Құқықтар туралы билльді қолдайтын джентльмендер қоғамы Лондон тавернасында жиналып, келесі сайлау алдында британдық парламенттік реформаның жан-жақты бағдарламасына өз платформасын өзгертті.

шілде-қыркүйек

12 шілде – Джеймс Куктың әлемді айналып келген алғашқы саяхаты HMS Endeavour үш жылға жуық соң Англияға оралумен аяқталады. 13 шілде – Ресей-Түрік соғысы (1768–74): Крымды князь Василий Долгоруков басқаратын Ресей әскерлері басып алады. 17 шілде – Қанды шарлауық қырғыны: Чипевиан басшысы Матонабби, Арктика арқылы құрлықпен жүрген Сэмюэл Хирннің жетекшісі ретінде саяхаттап, күмәнсіз инуиттер тобын қырғынға ұшыратады. 8 тамыз – Англияның Хоршам қаласында алғашқы тіркелген қалалық крикет матчы өтеді. 8 қыркүйек – Калифорнияда Педро Камбон мен Анхель Сомера әулеттері Mission Vieja, кейін Mission San Gabriel Arcángel деп аталған, қазіргі Сан-Габриэль, Калифорния жерінде миссия құрайды. 15–17 қыркүйек – Мәскеудегі оба эпидемиясынан 57 000 адамның қаза болуына байланысты халық арасында тәртіпсіздіктер туындайды.

Қазан-желтоқсан

9 қазан – Голландиялық сауда кемесі «Vrouw Maria» Финляндия жағалауында батып кетеді; капитан Реймунд Лоуренс және оның экипажы зардапсыз құтылады. 17 қазан – 15 жасар Вольфганг Моцарттың «Асканио в Альбе» операсы Милан қаласында тұңғыш рет көрсетіледі. 3 қараша – Сиамдықтардың Ха-Тьенді басып алуы 1767-71 жылдардағы Сиам азамат соғысын аяқтайды. 16 қараша – Түнде Англиядағы Тайн өзені тасып, көптеген көпірлерді бұзып, бірнеше адамның қазасына себеп болады; Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы жаңа басты көпір 1781 жылға дейін салынып бітпейді. 3 желтоқсан – «Сомерсет ісі» бойынша сот процесі басталады, ол нәтижесінде Ұлыбританияда құлдық тоқтатылады. Бұл оқиға қашқан құл Джеймс Сомерсеттің «Энн мен Мэри» кемесінде тұтқынға алынуынан бастау алады. 31 желтоқсан – Шоктау және Чикасау тайпаларының еркек, әйел және балалары британдық Оңтүстік Үндістерді басқарушысы Джон Стюарттың шақыруымен Батыс Флориданың британдық колониясының бір бөлігі – Мобайл қаласында 23 күндік лагерь құрады, осы уақытта олардың басшылары келісімшарт жасасуда.

Күні белгісіз

Баден-Баден аумағы Баден-Дурлах маркграфы Карл Фредерикке мұра болып өтеді, осылайша Баден жерлері біріктіріледі. Исландиямен сауда монополиясы Дания коронасына беріледі. Солтүстік Каролинаның Бас Ассамблеясы Ричард Эванстың жерінде, Корольдік губернатор Джозиа Мартиннің құрметіне аталған Мартинсбороу қаласын құру туралы заң қабылдайды, ол Питт округінің орталығы болады. Қытайдың Чэньде қаласындағы Путуо Зонгченг ғибадатханасының құрылысы Цянлон императорының тұсында аяқталады. Францияда Лимож порцеляны өндірісі іске қосылады. Словен әдебиеті: венгр-словен жазушысы және евангелистік пастор Иштван Кюзмикс (Галледе) Прекмурье словен тіліне аударған Жаңа Өсиеттің (Nouvi Zákon) аудармасын, сондай-ақ оңтүстік славян суреттерін жариялайды.

Туылғандар

14 ақпан – Ханне Тотт, даниялық цирк артисі, цирк менеджері (1826 жылы қайтыс болған)
16 наурыз – Антуан Жан Грос, француз суретшісі (1835 жылы қайтыс болған)
20 наурыз – Генрих Клаурен, неміс жазушысы (1854 жылы қайтыс болған)
25 наурыз – Герман III, Ескі Патрастың грек митрополиті (1826 жылы қайтыс болған)
3 сәуір – Ханс Нильсен Хауге, норвегиялық жаңғыртушы, кәсіпкер (1824 жылы қайтыс болған)
13 сәуір – Ричард Тревитик, ағылшын өнертапқыш (1833 жылы қайтыс болған)
18 сәуір – Карл Филипп, Шварценберг князі, австриялық әскери маршал (1820 жылы қайтыс болған)
27 сәуір – Жан Рапп, француз генералы (1821 жылы қайтыс болған)
1 мамыр – Кайся Валлунд, фин рестораторы (1843 жылы қайтыс болған)
11 мамыр – Ласкарина Бубулина, грек тәуелсіздік батыры (1825 жылы қайтыс болған)
14 мамыр – Роберт Оуэн, уэльс әлеуметтік реформаторы (1858 жылы қайтыс болған)
16 мамыр – Луи Анри Луазон, француз генералы (1816 жылы қайтыс болған)
5 маусым – Эрнест Август, Хановер королі (1851 жылы қайтыс болған)
24 маусым – Элеутер Ирене дю Пон, француз-американдық химик, өнеркәсіпші (1834 жылы қайтыс болған)
15 тамыз – сэр Уолтер Скотт, шотланд жазушысы, ақын (1832 жылы қайтыс болған)
5 қыркүйек – Австрия архдукі Карл, австриялық генерал, мемлекет қайраткері (1847 жылы қайтыс болған)
11 қыркүйек – Мунго Парк, шотланд саяхатшысы (1806 жылы қайтыс болған)
17 қыркүйек – Иоганн Август Апель, неміс жазушысы, құқықтанушы (1816 жылы қайтыс болған)
23 қыркүйек – Жапония императоры Кокаку (1840 жылы қайтыс болған)
9 қазан – Фридрих Вильгельм, Брауншвейг-Вольфенбюттель герцогі (1815 жылы қайтыс болған)
23 қазан – Жан Андош Жюно, француз генералы (1813 жылы қайтыс болған)
14 қараша – Ксавье Биша, француз анатомы және патолог (1802 жылы қайтыс болған)
14 желтоқсан – Регина фон Зибольд, неміс дәрігері және акушер (1849 жылы қайтыс болған)
27 желтоқсан – Уильям Джонсон, АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы (1834 жылы қайтыс болған)
Белгісіз – Уильям Ллойд, уэльс англикан дін қызметкері, мектеп мұғалімі және методист уағызшысы (1841 жылы қайтыс болған)

Өлімдер

5 қаңтар – Джон Расселл, 4-ші Бедфорд герцогы, британдық мемлекет қайраткері (т. 1710)
11 қаңтар – Жан Батист де Бойер, Маркиз д’Аргенс, француз жазушысы (т. 1704)
23 қаңтар – Жан Шарль де Сент-Нектайр, француз генералы (т. 1685)
12 ақпан – Адольф Фредерик, Швеция королі (т. 1710)
20 ақпан – Жан Жак д’Ортус де Майран, француз геофизигі (т. 1678)
8 наурыз – Луи Август ле Клерк, француз мүсіншісі (т. 1688)
20 наурыз – Луи Мишель ван Лу, француз суретшісі (т. 1707)

21 мамыр – Кристофер Смарт, ағылшын ақыны (т. 1722)
27 мамыр – Энтони Эшли Купер, Шафтсберидің 4-ші графы, ағылшын қайырымдылық ісінің қайраткері (т. 1711)
5 маусым – Сэмюэл Филлипс (пастор), американдық колония министрі, Андовердегі Оңтүстік шіркеуінің 1-ші пасторы (т. 1690)
8 маусым – Джордж Монтагу Данк, 2-ші Халифакс графы, ағылшын мемлекет қайраткері (т. 1716)
14 шілде – Чэнь Хунму, қытай ғалымы және философы (т. 1696)
22 шілде – Уильям Уитмор (британдық армия офицері), британдық генералы (т. 1714)
30 шілде – Томас Грей, ағылшын жазушысы (т. 1716)
13 қыркүйек – Джон Гэмбольд, британдық епископы (т. 1711)
17 қыркүйек – Тобиас Смоллетт, шотланд романшысы (т. 1721)
22 қазан – Шарль Николас д’Ольтремон, Рим-католик епископы (т. 1716)
4 қараша – Чарльз Лукас (саясатшы), ирландтық дәріханашы (т. 1713)
6 қараша – Джон Бевис, ағылшын дәрігері, астроном (т. 1695)
13 қараша – Конрад Эрнст Акерман, неміс актері (т. 1712)

6 желтоқсан – Джованни Баттиста Моргагни, итальяндық анатомист (т. 1682)
23 желтоқсан – Мари Маргарита д’Ювилл, канадалық қасиетті әйел (т. 1701)
26 желтоқсан – Клод Адриан Хельветиус, француз философы (т. 1715)
27 желтоқсан – Анри Пито, итальяндық француз инженері (т. 1695)