Кіріспе

Қатты күйдегі жартылай өткізгіш құрылғы

TRIAC (ауыспалы ток үшін триод; сондай-ақ екі бағытты триодты тиристор немесе екі жақты триодты тиристор) – қозылған кезде екі бағытта да ток өткізетін үш терминалды электрондық компонент. TRIAC термині – бұл жалпылама қолданылатын тауар белгісі. TRIAC – тиристорлардың (релеге ұқсас, кішкентай кернеу мен ток үлкен кернеу мен токты басқара алады) бір түрі және кремниймен басқарылатын түзетушілерге (SCR) жақын. TRIAC-тер SCR-лерден ток ағынын екі бағытта жүргізе білуімен ерекшеленеді, ал SCR тек бір бағытта ток өткізе алады. Көптеген TRIAC-терді шлюзге оң немесе теріс кернеу қосып қосуға болады (SCR оң кернеуді қажет етеді). Қосылғаннан кейін SCR және TRIAC ток өткізуді жалғастырады, тіпті шлюз тогы тоқтаған күнде де, негізгі ток «күту тогы» деп аталатын белгілі бір деңгейден төмен түспейінше. Гейтты өшіру тиристоры (GTO) TRIAC-ке ұқсас, бірақ шлюз сигналы тоқтағанда өшіріліп, басқару мүмкіндігін арттырады. TRIAC-тің екі бағытты болуы оны айнымалы ток (AC) үшін ыңғайлы қосқышқа айналдырады. Сонымен қатар, негізгі тізбектегі АЖ-ның бақыланатын фазалық бұрышында триггерді қолдану жүктемеге ағызатын орташа токты басқаруға мүмкіндік береді (фазалық басқару). Бұл әдетте универсалды қозғалтқыштың жылдамдығын басқару, шамдарды димдеу және электр жылытқыштарын басқару үшін қолданылады. TRIAC – биполярлы құрылғы.

Операция

TRIAC-тің жұмыс принципін түсіну үшін, MT1-ге шаққанда шлюз және MT2 кернеулерінің төрт мүмкін комбинациясындағы осы құрылғының іске қосылуын қарастырайық. Осы төрт жеке жағдай (квадранттар) 1-суретте бейнеленген. Бас терминал 1 (MT1) және Бас терминал 2 (MT2) сәйкесінше анод 1 (A1) және анод 2 (A2) деп те аталады.

2-квадрант

Квадрант 2 жұмысы қақпа теріс және MT2, MT1-ге қатысты оң болған кезде жүзеге асырылады. 1-сурет.

5-сурет іске қосу процесін көрсетеді. Құрылғы үш рет қосылады және MT1 тогы қақпаның астындағы p-n торабы арқылы қақпаға ағумен басталады. Бұл NPN транзисторы мен PNP транзисторынан тұратын, катоды ретінде қақпасы бар құрылымды қосады (бұл құрылымның қосылуы суретте "1" деп белгіленген). Қақпаға ағымның артуымен қақпаның астындағы p кремнийдің сол жағындағы потенциал MT1-ге қарай көтеріледі, себебі қақпа мен MT2 арасындағы потенциал айырмасы төмендеуге бейім: бұл p кремнийдің сол және оң жақтары арасында тоқ құрады (суретте "2" деп белгіленген), бұл өз кезегінде MT1 терминалының астындағы NPN транзисторын қосады және нәтижесінде MT2 мен жоғарғы p кремнийдің оң жағы арасындағы pnp транзисторын да қосады. Осылайша, тоқтың басым бөлігімен өтетін құрылым I квадрант жұмысымен бірдей ("3" 5-суретте). Мұндай резисторлар қате dv/dt іске қосудан сақтайды. Бұл TRIAC-ті мультиметрмен сынау кезінде қақпаның диодтық сипаттағы мінез-құлқын жасырады. Деректер парақтарында статикалық dv/dt әдетте көрсетіледі және, жоғарыда айтылғандай, TRIAC-тің қақпаға ешқандай ток қолданбастан, кернеудің жоғары жылдамдығынан кейін өшірілген күйден қосылуға бейімділігімен байланысты.

Критикалық күн/күн

Құрылғы қосылған кезде MT1 және MT2 арасындағы токтың жоғары жылдамдығымен өсуі (кез келген бағытта) импульстың ұзақтығы өте қысқа болса да, TRIAC-тің зақымдануына немесе толығымен істен шығуына әкелуі мүмкін. Бұл себебі, коммутация кезінде қуаттың таралуы құрылғы бойынша біркелкі болмайды. Қосылған кезде, құрылғы тоқ өткізуді аяқтамас бұрын, тоқтың бүкіл қосылысқа таралуын бастайды. Әдетте, құрылғы сыртқы тізбектерден келген тоқты бірнеше наносекунд немесе микросекундтан кейін өткізе бастайды, бірақ бүкіл қосылыстың толыққанды қосылуына көбірек уақыт керек. Сондықтан, токтың тым жылдам өсуі TRIAC-тің қайтымсыз зақымдануына себеп болатын жергілікті қызып кету ошақтарын тудыруы мүмкін. Техникалық сипаттамаларда бұл параметр әдетте микросекундына ондаған ампер ретінде көрсетіледі.

Үлгі деректер

Кейбір типтік TRIAC сипаттамалары
Айнымалы атауы Параметр Типик мәні Бірлік
Қақпасының шекті кернеуі 0.7–1.5 В
Қақпасының шекті тогы 5–50 мА
Қайталанатын ең жоғары кернеу (жабық күйде) алға 600–800 В
Қайталанатын ең жоғары кернеу (жабық күйде) кері 600–800 В
Жалпы ток (қосулы күйде) 4–40 А
Қосулы күйдегі ток, қайталанбайтын ең жоғары мәні 100–270 А
Қосулы күйдегі алға бағытталған кернеу 1.5 В

Жоғары коммутациялы (екі және үш квадрантты) TRIAC

Үш квадранттық TRIAC құрылғылары тек 1-ден 3-квадранттар аралығында ғана жұмыс істейді және 4-квадрантта іске қосылмайды. Бұл құрылғылар коммутацияны жақсарту үшін арнайы жасалған және көбінесе снубберлік схемасыз-ақ реактивті жүктемелерді басқара алады. Осы типтегі алғашқы TRIAC-терді Thomson Semiconductors (қазір ST Microelectronics) "Alternistor" деген атпен сатқан. Кейінірек шыққандары "Snubberless" және "ACS" (AC Switch, бірақ бұл типте қақпа буфері де бар, ол I квадрантта жұмыс істеуге кедерес келтіреді) сауда белгілерімен сатылады. Littelfuse де "Alternistor" атауын пайдаланады. Philips Semiconductors (қазір NXP Semiconductors) "Hi Com" (Жоғары коммутация) сауда белгісін ойлап тапты. Көбінесе бұл TRIAC-тер логикалық деңгейдегі компоненттермен тікелей басқарылатын кішкентай қақпа тогымен жұмыс істей алады.