Потенциометр: құрылысы, қолданылуы және түрлері

Кіріспе

Резистордың түрі, әдетте үш терминалы бар электрлік компонент.

Потенциометр – жылжымалы немесе айналатын контактісі арқылы кернеуді бөлетін үш терминалды резистор. Егер тек екі терминал – бір ұшы мен жылғыш контакт пайдаланылса, ол өзгермелі резистор немесе реостат ретінде жұмыс істейді. "Потенциометр" деп аталатын өлшеу құралы электрлік потенциалды (кернеуді) өлшеуге қолданылатын кернеуді бөлу құрылғысы болып табылады; компонент осы принципті іске асырады, сондықтан осылай аталады. Потенциометрлер көбінесе электр құрылғыларын басқару үшін қолданылады, мысалы, аудио жабдықтағы дыбыс деңгейін реттеуге. Ол сондай-ақ желдеткіштердің жылдамдығын басқару үшін де қолданылады. Механизммен басқарылатын потенциометрлерді, мысалы, джойстиктегі орналасу сенсоры ретінде пайдалануға болады. Потенциометрлер көбінесе үлкен қуатты (бір ватттан жоғары) тікелей басқару үшін қолданылмайды, себебі потенциометрде таралатын қуат басқарылатын жүктемедегі қуатқа шамалас болады.

Құрылыс

Потенциометрлер кедергі элементінен, элемент бойымен қозғалатын, оның бір бөлігімен жақсы электрлік байланыс жасайтын жылжымалы контакттан (сыпырушыдан), элементтің әр шетіндегі электрлік терминалдардан, сыпырушыны бір шеттен екіншісіне жылжытатын механизмнен және элемент пен сыпырушыны қамтитын корпустан тұрады. Көптеген арзан потенциометрлер кедергілі элементпен (B кесінді сызбасында) жасалынады, ол шеңбердің доғасын құрайды, әдетте толық айналымнан аз, ал айналғанда сыпырушы (C) осы элемент бойынша сырғанап, электрлік байланыс жасайды. Кедергілі элемент жазық немесе бұрышты болуы мүмкін. Кедергілі элементтің әр ұшы корпустағы терминалға (E, G) қосылады. Сыпырушы үшінші терминалға (F) қосылады, әдетте қалған екеуінің арасында. Панельдік потенциометрлерде сыпырушы әдетте үш терминалдың ортасында орналасады. Бір айналымдық потенциометрлерде сыпырушы контакті айналымның бір айналымынан аз қашықтыққа қозғалады. Ластанудың енуіне жалғыз мүмкіндік – білік пен оның айналатын корпусы арасындағы тар кеңістік. Тағы бір түрі – сызықтық сырғымалы потенциометр, ол айналудың орнына сызықтық элемент бойымен сырғанатын сыпырушымен жабдықталған. Ластану сырғының қозғалатын ойығының бойындағы кез келген жерден енуі мүмкін, бұл тиімді тығыздауды қиындатады және ұзақ мерзімді сенімділікке қауіп төндіреді. Сырғымалы потенциометрдің артықшылығы – сырғының орны оның орнатылуын визуалды түрде көрсетуі. Айналмалы потенциометрдің орнатылуын қосқыштағы белгінің орналасуы бойынша көруге болады, ал сырғыштардың тізімі графикалық эквалайзердегідей немесе микшерлік консольдегі фейдерлер сияқты параметрлердің визуалды бейнесін бере алады. Арзан потенциометрлердің кедергілі элементі көбінесе графиттен жасалады. Басқа материалдарға: кедергілік сым, пластиктегі көміртек бөлшектері және керамика мен металл қоспасы жатады. Кондуктивті жол потенциометрлері, өткізгіш қасиеттерді қамтамасыз ететін көміртекке қоса, тозуға төзімді шайырлар мен полимерлерді, еріткіштерді және майлау заттарын қамтитын өткізгіш полимерлік резистор пасталарын пайдаланады. Көп айналымдық потенциометрлер де білік айналдыру арқылы жұмыс істейді, бірақ толық айналымнан кем емес, бірнеше айналыммен. Кейбір көп айналымдық потенциометрлерде сызықтық кедергілі элемент және қорғасын бұрандасымен қозғалатын жылжымалы контакті бар; ал басқаларында спиральді кедергілі элемент және 10, 20 немесе одан да көп толық айналымдарда айналатын, спираль бойымен қозғалатын сыпырушы бар. Пайдаланушыға қолжетімді және алдын ала орнатылған көп айналымдық потенциометрлер дәл түзетулерге мүмкіндік береді; бірдей бұрышқа айналу қарапайым айналмалы потенциометрге қарағанда әдетте оннан бір бөлігіне дейін орнатуды өзгертеді. Сызықты потенциометр – желілік позицияны өзгермелі кедергіге айналдыруға мүмкіндік беретін, серіппеге қарсы айналатын сым катушкасымен жұмыс істейтін көп айналымдық потенциометр. Пайдаланушыға қолжетімді айналмалы потенциометрлер, әдетте, айналудың сағат тіліне қарсы шетінде жұмыс істейтін қосқышпен жабдықталуы мүмкін. Цифрлық электрониканың қалыпты жағдайға келгенге дейін, мұндай компонент радио және теледидар қабылдағыштарын және басқа жабдықтарды естілетін дыбыспен ең төменгі дыбыс деңгейінде қосуға мүмкіндік берді, содан кейін дыбыстың деңгейін арттыру үшін қосқышты бұруға болады. Бірнеше кедергілі элементтерді бір білікте жылжымалы контактілерімен біріктіруге болады, мысалы, дыбысты басқару үшін стерео дыбыс күшейткіштерінде. Басқа қолданбаларда, мысалы, тұрмыстық шамдарды димдеуде, егер потенциометр өзінің ағымдағы орнатылуында қалса, қалыпты пайдалану үлгісі жақсырақ қанағаттандырылады, сондықтан қосқыш итерілу арқылы жұмыс істейді, кезекпен қосылып және өшіріледі, білікке басу арқылы. Басқалары жабдықтың ішінде орналасады және жабдықты өндіріс немесе жөндеу кезінде калибрлеу үшін реттеуге арналған, басқаша қолдануға болмайды. Олар әдетте пайдаланушыға қолжетімді потенциометрлерге қарағанда физикалық жағынан әлдеқайда кішірек болады және оларды қосқыш емес, бұрандамен жұмыс істету қажет болуы мүмкін. Олар әдетте «тример», «реттеу» немесе «алдын ала орнатылған» потенциометрлер (немесе «құмыралар») немесе жалпыланған бренд атауы «тримпот» деп аталады. Кейбір алдын ала орнатылған құрылғыларға корпустағы тесіктен кішкентай бұрандамен кіруге болады, бұл бөлшектемей-ақ қызмет көрсетуге мүмкіндік береді.

Potentiometers consist of a resistive element, a sliding contact (wiper) that moves along the element, making good electrical contact with one part of it, electrical terminals at each end of the element, a mechanism that moves the wiper from one end to the other, and a housing containing the element and wiper. Many cheap potentiometers are constructed with a resistive element (B in cutaway drawing) formed into an arc of a circle usually a little less than a full turn and a wiper (C) sliding on this element when rotated, making electrical contact. The resistive element can be flat or angled. Each end of the resistive element is connected to a terminal (E, G) on the case. The wiper is connected to a third terminal (F), usually between the other two. On panel potentiometers, the wiper is usually the center terminal of three. For single turn potentiometers, this wiper typically travels just under one revolution around the contact. The only point of ingress for contamination is the narrow space between the shaft and the housing it rotates in. Another type is the linear slider potentiometer, which has a wiper which slides along a linear element instead of rotating. Contamination can potentially enter anywhere along the slot the slider moves in, making effective sealing more difficult and compromising long term reliability. An advantage of the slider potentiometer is that the slider position gives a visual indication of its setting. While the setting of a rotary potentiometer can be seen by the position of a marking on the knob, an array of sliders can give a visual impression of settings as in a graphic equalizer or faders on a mixing console. The resistive element of cheap potentiometers is often made of graphite. Other materials used include resistance wire, carbon particles in plastic, and a ceramic/metal mixture called cermet. Conductive track potentiometers use conductive polymer resistor pastes that contain hard wearing resins and polymers, solvents, and lubricant, in addition to the carbon that provides the conductive properties. Multiturn potentiometers are also operated by rotating a shaft, but by several turns rather than less than a full turn. Some multiturn potentiometers have a linear resistive element with a sliding contact moved by a lead screw; others have a helical resistive element and a wiper that turns through 10, 20, or more complete revolutions, moving along the helix as it rotates. Multiturn potentiometers, both user accessible and preset, allow finer adjustments; rotation through the same angle changes the setting by typically a tenth as much as for a simple rotary potentiometer. A string potentiometer is a multi turn potentiometer operated by an attached reel of wire turning against a spring, allowing it to convert linear position to a variable resistance. User accessible rotary potentiometers can be fitted with a switch which operates usually at the anti clockwise extreme of rotation. Before digital electronics became the norm such a component was used to allow radio and television receivers and other equipment to be switched on at minimum volume with an audible click, then the volume increased, by turning a knob. Multiple resistance elements can be ganged together with their sliding contacts on the same shaft, for example, in stereo audio amplifiers for volume control. In other applications, such as domestic light dimmers, the normal usage pattern is best satisfied if the potentiometer remains set at its current position, so the switch is operated by a push action, alternately on and off, by axial presses of the knob. Others are enclosed within the equipment and are intended to be adjusted to calibrate equipment during manufacture or repair, and not otherwise touched. They are usually physically much smaller than user accessible potentiometers, and may need to be operated by a screwdriver rather than having a knob. They are usually called "trimmer", "trim[ming]", or "preset" potentiometers (or pots), or the genericized brand name "trimpot". Some presets are accessible by a small screwdriver poked through a hole in the case to allow servicing without dismantling.

Қарсылық пен орналасу арасындағы байланыс: "контур"

Слайдердің орны мен кедергі арасындағы байланыс, "түйір" немесе "заң" деп аталатын, кедергі элементі бойымен кедергі қабатының құрамын немесе қалыңдығын өзгерту арқылы өндіріс кезінде басқарылуы мүмкін. Принцип бойынша кез келген түйір мүмкін болғанымен, екі түрі кеңінен өндіріледі: сызықтық және логарифмдік (сондай-ақ "аудио түйір") потенциометрлер. Қандай түйір қолданылғанын анықтау үшін әріптік код қолданылуы мүмкін, бірақ әріптік кодтардың анықтамалары стандартталмаған. Азияда және АҚШ-та жасалған потенциометрлер әдетте логарифмдік түйір үшін "А" немесе сызықтық түйір үшін "В" әрпімен, ал сирек кездесетін кері логарифмдік түйір үшін "С" әрпімен белгіленеді. Басқалары, әсіресе Еуропадан келгендері, сызықтық түйір үшін "А", логарифмдік түйір үшін "С" немесе "В", ал кері логарифмдік түйір үшін "F" әрпімен белгіленуі мүмкін. Қолданылатын код әртүрлі өндірушілер арасында да өзгеше болуы мүмкін. Егер сызықтық емес түйірмен салыстырылса, проценттік көрсеткіш білік айналуының ортасымен кедергі мәніне қатысты болады. Мысалы, 10% логарифмдік түйір айналудың орта нүктесінде жалпы кедергінің 10% құрамын көрсетеді; яғни, 10 кОм потенциометрдегі 10% логарифмдік түйір орта нүктесінде 1 кОм мәнін береді. Проценттік көрсеткіш неғұрлым жоғары болса, логарифмдік қисық тағайынды болады.

Сызықтық конфигурациялық потенциометр

Сызықтық тегістіктегі потенциометрде (сызықтық – құрылғының электрлік қасиетін, кедергі элементінің геометриясын емес сипаттайды) тұрақты қимасы бар кедергі элементі болады. Бұл контакті (сүтіш) мен бір ұшқыш терминал арасындағы кедергі олардың арақашықтығына пропорционалды құрылғыны қамтамасыз етеді. Сызықтық тегістіктегі потенциометрлер потенциометрдің бөлу қатынасы білік айналу бұрышына (немесе жылғыштың орнына) пропорционалды болуын қажет ететін жағдайларда қолданылады, мысалы, аналогты катодты сәулелі осциллоскопта дисплейді ортаға келтіруді реттеуге арналған басқару элементтері. Жоғары дәлдікті потенциометрлер кедергі мен жылғыштың орны арасындағы нақты байланысқа ие.

Логарифмдік потенциометр

Логарифмдік конусқа ие потенциометр – бұл резистивтік элементіне кіріктірілген смещениеге (белгілі бір қағидаға) ие потенциометр. Бұл, негізінен, потенциометрдің орталық орны потенциометрдің жалпы мәнінің жартысына тең емес екенін білдіреді. Резистивтік элемент логарифмдік конусқа сәйкес, яғни математикалық көрсеткіштік немесе "квадраттық" профильге ие болу үшін жасалған. Логарифмдік конусқа ие потенциометр бір жағынан екінші жағына "төмендейтін" резистивтік элементтен немесе бір жағынан екінші жағына қатысу көрсеткіші өзгеретін материалдан жасалған. Бұл нәтижесінде шығыс кернеуі слайдердің орнына қатысты логарифмдік функция болады. Көптеген (арзан) "лог" потенциометрлер нақты логарифмдік емес, бірақ логарифмдік заңды жуықтау үшін әртүрлі кедергілерге ие екі аймақты (бірақ тұрақты қатысу көрсеткішімен) пайдаланады. Екі резистивтік жол потенциометрдің айналуының шамамен 50% орнында бірігіп, қадамдық логарифмдік конус береді. Логарифмдік потенциометрді сызықтық потенциометр және сыртқы резистормен (өте дәл емес) модельдеуге болады. Нағыз логарифмдік потенциометрлер айтарлықтай қымбат. Логарифмдік конусқа ие потенциометрлер көбінесе аудио жүйелерде дыбыс деңгейін немесе сигнал деңгейін реттеу үшін қолданылады, себебі адамның дыбыс деңгейін қабылдауы Вебер-Фехнер заңына сәйкес логарифмдік болып табылады.

Контактсіз потенциометр

Механикалық потенциометрлерден өзгеше, контактісіз потенциометрлер инфрақызыл сенсорды іске қосу үшін оптикалық дискіні немесе магниттік сенсорды іске қосу үшін магнитті пайдаланады (капацитивті сияқты басқа да сенсорлардың түрлері болған жағдайда, контактісіз потенциометрлердің басқа түрлерін жасауға болады), ал электрондық тізбек сигналды өңдеп, аналогты немесе цифрлық шығу сигналын қамтамасыз етеді. AS5600 интегралдық тізбегі контактісіз потенциометрдің мысалы болып табылады. Дегенмен, абсолютті энкодерлер де ұқсас принциптерді қолдануы керек, бірақ өнеркәсіптік қолданысқа арналғандықтан, үй шаруашылығы техникасында пайдалануға тым қымбат болуы мүмкін.

Реостат

Сұлбадағы кедергіні үздіксіз өзгертудің ең көп таралған тәсілі – реостатты пайдалану. Кедергінің өзгеруіне байланысты, оларды тізбектегі ток мөлшерін реттеу үшін де қолдануға болады. Реостат сөзін 1843 жылы сэр Чарльз Уитстон грек тіліндегі ῥέος (rheos) – "ағын" және στάτης (states) – (ἱστάναι histanai, "орнату, тұруға келтіру") – "орнатушы, реттегіш құрылғы" деген сөздерден құрастырған, бұл екі қосқыштың өзгеретін кедергісі. Төмен қуатты (шамамен 1 ватттан кем) қолданулар үшін көбінесе үш қосқышты потенциометр қолданылады, мұнда бір қосқыш сыпырғышқа қосылмаған немесе сыпырғышқа қосылған болады. Егер реостат жоғары қуатқа (1 ватттан артық) арналса, онда оны жартылай дөңгелек оқшаулағыштың айналасына оралған кедергілік сымнан жасауға болады, сымның бір айналымынан екіншісіне жылжитын сыпырғышпен. Кейде реостаттар жылуға төзімді цилиндрге оралған кедергілік сымдардан жасалады, ал сыпырғыш кедергілік сымның шағын бөлігін жеңіл ұстап тұратын бірнеше металл "саусақтардан" тұрады. "Саусақтарды" кедергілік сымның орамы бойынша жылжыту арқылы "қосылу" нүктесін өзгертуге болады. Бірнеше мың ваттқа дейін қуаты бар сыммен оралған реостаттар тұрақты ток моторларын басқару, электрлік дәнекерлеуді басқару немесе генераторларды басқару сияқты қолдануларда қолданылады. Реостаттың қуаттылығы оның толық кедергілік мәнімен көрсетіледі, ал рұқсат етілген қуаттың таралуы тізбектегі құрылғының жалпы кедергісінің үлесіне пропорционалды. Көміртекті реостаттар автомобиль аккумуляторларын және қуат көздерін сынау үшін жүктеме банктері ретінде қолданылады.

Цифрлық потенциометр

Цифрлық потенциометр (көбінесе дигипот деп аталады) – аналогтық потенциометрлердің функцияларын имитациялайтын электрондық компонент. Цифрлық кіріс сигналдары арқылы екі терминал арасындағы кедергі, аналогтық потенциометрдегідей, реттелуі мүмкін. Екі негізгі функционалдық түрі бар: қуаты жойылған кезде орнатылған күйін жоғалтатын, әдетте ең төменгі күйде бастау үшін жасалған құбылмалы түрлер, және flash жад немесе EEPROM сияқты сақтау механизмін пайдаланып орнатылған күйін сақтайтын құбылмайтын түрлер. Дигипотты пайдалану қарапайым механикалық потенциометрге қарағанда әлдеқайда күрделі, және сақталуға тиіс көптеген шектеулер бар; алайда, олар кеңінен қолданылады, көбінесе жабдықтарды зауыттық реттеуге және калибрлеуге, әсіресе механикалық потенциометрлердің шектеулері мәселе тудыратын жағдайларда. Дигипот, әдетте, басқа жартылай өткізгіш құрылғылар сияқты, орташа ұзақ мерзімді механикалық дірілдердің немесе қоршаған ортаның ластануының әсеріне төтеп береді, сондай-ақ оның бағдарламалау кірістеріне қол жеткізуді түрлі тәсілдермен қорғау арқылы рұқсатсыз қол сұғудан электрондық түрде қорғалуы мүмкін. Егер жабдықта микропроцессор, FPGA немесе басқа да функционалдық логика болса, ол параметрлерді сақтай және жабдықты қосылған сайын оларды "потенциометрге" қайта жүктей алады, онда дигипоттың орнына көбейтуші DAC қолданылуы мүмкін, бұл жоғарырақ орнату ажыратымдылығын, температураға байланысты аз ауытқуды және пайдаланудағы икемділікті ұсынады.

Мембраналық потенциометрлер

Мембраналық потенциометр кедергілік кернеулік бөліктеріне қатынау үшін сырғанамалы элементпен деформацияланған өткізгіш мембрананы пайдаланады. Сызықтығы материалға, конструкциясына және өндіріс процесіне байланысты 0,50%-дан 5%-ға дейін өзгеруі мүмкін. Қайталанатын дәлдігі әдетте 0,1 мм мен 1,0 мм аралығында, теориялық түрде шексіз ажыратымдылықпен болады. Осындай потенциометрлердің қызмет ету мерзімі қолданылған материалдарға және іске қосу әдісіне байланысты әдетте 1 миллионнан 20 миллион циклға дейін жетеді; контактілік және контактісіз (магниттік) әдістер қолданылады (орналасуды сезіну үшін). PET, FR4 және Kapton сияқты әртүрлі материалдар бар. Мембраналық потенциометр өндірушілері сызықтық, айналмалы және мақсатқа арналған нұсқаларды ұсынады. Сызықтық нұсқаларының ұзындығы 9 мм-ден 1000 мм-ге дейін, ал айналмалы нұсқаларының диаметрі 20 мм-ден 450 мм-ге дейін, биіктігі 0,5 мм болады. Мембраналық потенциометрлерді орналасуды анықтау үшін қолдануға болады. Кедергілік технологияны қолданатын сенсорлық экран құрылғылары үшін екі өлшемді мембраналық потенциометр x және y координаттарын қамтамасыз етеді. Жоғарғы қабат – ішкі қабатқа жақын орналасқан жұқа шыныдан жасалған. Жоғарғы қабаттың төменгі жағында мөлдір өткізгіш қабат, ал оның астындағы қабаттың бетінде мөлдір кедергілік қабат жатқан. Саусақ немесе стилус шыныны деформациялап, астыңғы қабатқа тигізеді. Кедергілік қабаттың жиектері өткізгіш контактілерге ие. Контакт нүктесін табу үшін қарсы жиектерге кернеу қолданылады, ал қалған екі жиек уақытша қосылмайды. Жоғарғы қабаттың кернеуі бір координатаны береді. Бұл екі жиекті ажыратып, басқа екі жиекке, бұрын қосылмаған, кернеу қолданса, екінші координата алынады. Жиектер арасында жылдам ауысу орналасу туралы ақпаратты үнемі жаңартуды қамтамасыз етеді. Аналогты-цифрлық түрлендіргіш шығыс деректерін ұсынады. Мұндай сенсорлардың артықшылығы – сенсорға тек бес қосылым қажеттігі және оған байланысты электрониканың салыстырмалы түрде қарапайымдығы. Тағы бір артықшылығы – жоғарғы қабатты кішкентай аумақта басатын кез келген материал жақсы жұмыс істейді. Кемшілігі – контакт орнату үшін жеткілікті күш қолдану қажеттігі. Сонымен қатар, сенсорды дисплейдегі тиісті орынмен сәйкестендіру үшін кейде калибрлеу қажет болады. (Сыйымдылық сенсорларына калибрлеу немесе контактілік күш қажет емес, тек саусақтың немесе басқа өткізгіш нысанның жақындығы жеткілікті. Алайда, олар әлдеқайда күрделі.)

A membrane potentiometer uses a conductive membrane that is deformed by a sliding element to contact a resistor voltage divider. Linearity can range from 0.50% to 5% depending on the material, design and manufacturing process. The repeat accuracy is typically between 0.1 mm and 1.0 mm with a theoretically infinite resolution. The service life of these types of potentiometers is typically 1 million to 20 million cycles depending on the materials used during manufacturing and the actuation method; contact and contactless (magnetic) methods are available (to sense position). Many different material variations are available such as PET, FR4, and Kapton. Membrane potentiometer manufacturers offer linear, rotary, and application specific variations. The linear versions can range from 9 mm to 1000 mm in length and the rotary versions range from 20 to 450 mm in diameter, with each having a height of 0.5 mm. Membrane potentiometers can be used for position sensing. For touch screen devices using resistive technology, a two dimensional membrane potentiometer provides x and y coordinates. The top layer is thin glass spaced close to a neighboring inner layer. The underside of the top layer has a transparent conductive coating; the surface of the layer beneath it has a transparent resistive coating. A finger or stylus deforms the glass to contact the underlying layer. Edges of the resistive layer have conductive contacts. Locating the contact point is done by applying a voltage to opposite edges, leaving the other two edges temporarily unconnected. The voltage of the top layer provides one coordinate. Disconnecting those two edges, and applying voltage to the other two, formerly unconnected, provides the other coordinate. Alternating rapidly between pairs of edges provides frequent position updates. An analog to digital converter provides output data. Advantages of such sensors are that only five connections to the sensor are needed, and the associated electronics is comparatively simple. Another is that any material that depresses the top layer over a small area works well. A disadvantage is that sufficient force must be applied to make contact. Another is that the sensor requires occasional calibration to match touch location to the underlying display. (Capacitive sensors require no calibration or contact force, only proximity of a finger or other conductive object. However, they are significantly more complex.)

Қолданбалар

Потенциометрлер көбінесе маңызды қуатты (бір-екі ватттан артық) тікелей басқару үшін қолданылмайды. Олардың орнына аналогты сигналдардың деңгейін реттеу үшін (мысалы, аудио жабдықтарындағы дыбыс деңгейін басқару) және электрондық тізбектерге басқару кірісі ретінде қолданылады. Мысалы, шамдардың жарықтығын бақылау құрылымы (диммер) ТРИАК-тың қосу-өшіруін басқару үшін потенциометрді пайдаланады, соның арқасында шамдардың жарықтығын жанама түрде реттеуге болады. Алдын ала орнатылған потенциометрлер өндіріс немесе күтім кезінде түзетулер қажет болатын барлық электрондық құрылымдарда кеңінен қолданылады. Пайдаланушылармен басқарылатын потенциометрлер пайдаланушы басқару элементтері ретінде жиі қолданылады және жабдықтардың көптеген функцияларын басқаруға мүмкіндік береді. 1990 жылдары тұтынушы электроникасында потенциометрлерді қолдану азайды, қазір айналмалы инкрементті энкодерлер, жоғары/төмен батырмалары және басқа да цифрлық басқару құралдары көбірек таралған. Дегенмен, олар көптеген қолданымдарда, мысалы, дыбыс деңгейін басқару және позиция сенсорлары ретінде қолданыла береді.

Аудио басқару

Төмен қуатты потенциометрлер, сырғымалы және айналмалы түрлері, аудио жабдықтарын басқару үшін қолданылады, дыбыс сигналдарының күшін, жиілік әлсіреуін және басқа да сипаттамаларын өзгертуге мүмкіндік береді. "Лог-пот", яғни логарифмдік (лог) формадағы кедергісі, "түйіршігі" немесе "қисығы" (немесе заңы) бар потенциометр, аудио қуат күшейткіштерінде дыбыс деңгейін реттеу үшін қолданылады, онда оны "аудио түйіршікті потенциометр" деп те атайды, себебі адам құлағының амплитудаға реакциясы шамамен логарифмдік болып келеді. Бұл, мысалы, 0-ден 10-ға дейін белгіленген дыбыс деңгейін реттегенде, 5-ке орнату 10-ға орнатудан жартылай төмен естіледі. Сондай-ақ, логарифмдік потенциометрдің кері нұсқасы – анти-лог-пот немесе кері аудио түйіршігі де бар. Ол көбінесе логарифмдік потенциометрмен бірге, мысалы, дыбыс балансын реттеуде біріктіріліп қолданылады. Сүзгі желілерімен бірге қолданылатын потенциометрлер тонауды басқару немесе теңестіру құрылғысы ретінде жұмыс істейді. Аудио жүйелерде "сызықтық" сөзі кейде сырғымалы потенциометрлерді сипаттау үшін, физикалық сырғымалы қозғалыстың түзу сызықтық сипатына байланысты, шатастыратын түрде қолданылады. Потенциометрге сырғымалы немесе айналмалы типке қарамастан, "сызықтық" термині потенциометрдің орналасуы мен оның шығыс тірегінің (немесе электрлік шығысының) өлшенген мәні арасындағы сызықтық байланысты сипаттайды.

Теледидар

Бұрын потенциометрлер суреттің жарықтығын, контрастын және түс беруді реттеу үшін қолданылған. Потенциометр көбінесе "көлденең ұстауды" реттеуге пайдаланылды, ол қабылдағыштың ішкі сыпыру тізбегінің (кейде мультивибратор) және алынған бейнесигналдың арасындағы синхрондауға әсер ететін, сондай-ақ аудио-бейнесигналдың жиілігін, баптау жиілігін (батырмалы қабылдағыштар үшін) және тағы да басқаларын реттеуге көмектесетін. Ол толқындардың жиілігін модуляциялауға да мүмкіндік береді.

Қозғалыс бақылауы

Потенциометрлерді сервомеханизмдердегідей жабық циклді басқару жүйесін құру үшін позициялық кері байланыс құрылғылары ретінде қолдануға болады. Бұл қозғалысты басқару әдісі бұрыш немесе орынды ауыстыруды өлшеудің ең оңай жолы болып табылады.

Трансдукторлар

Потенциометрлер қарапайым құрылысы мен үлкен шығыс сигналын беру мүмкіндігіне байланысты ығысу түрлендіргіштерінің құрамында да кеңінен қолданылады.

Есептеу

Аналогты компьютерлерде жоғары дәлдікті потенциометрлер аралық нәтижелерді қажетті тұрақты факторлармен масштабтау үшін немесе есептеудің бастапқы шарттарын орнату үшін қолданылады. Мотормен басқарылатын потенциометр, тригонометриялық функцияларға жуықтама беру үшін сызықты емес кедергі картасын пайдаланып, функция генераторы ретінде қолданылуы мүмкін. Мысалы, білік айналысы бұрышты көрсете алады, ал кернеуді бөлу қатынасы бұрыштың косинусына пропорционалды етілуі мүмкін.