Кіріспе

Ресейлік теннисші (1980 жылы туған)

Марат Мубинович Сафин (;; 1980 жылдың 27 қаңтарында туған) – Ресейдің бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы және бұрынғы саясаткер. Ол 2000 жылдың 20 қарашасында Теннисшілердің кәсіби қауымдастығының (ATP) жекелей рейтингісінде бірінші орынға ие болды. Сафин кәсіби теннис карьерасын 1997 жылы бастады және 2000 жылдың қарашасы мен 2001 жылдың сәуірі аралығында тоғыз апта бойы бірінші орынды сақтап тұрды. Сафин 2000 жылы әлемнің бірінші ракеткасы болғанда, ол теннис тарихындағы ең жас әлем бірінші ракеткасы атанды. Ол өзінің алғашқы үлкен жеңісін 2000 жылы АҚШ ашық чемпионатында (US Open) финалда Пит Сампрасты жеңіп алды, ал екіншісін 2005 жылы Аустралия ашық чемпионатында (Australian Open) финалда Ллейтон Хьюитті жеңіп алды. Сафин Ресейдің 2002 және 2006 жылдары Дэвис кубогын жеңіп алуына көмектесті. Ол шөптен жасалған корттарды ұнатпаса да, 2008 жылы Уимблдон турнирінің жартылай финалына жеткен алғашқы ресейлік теннисші болды. 2009 жылдың қарашасында зейнетке шыққан кезде ол әлемдік рейтингте 61-орында тұрды. 2011 жылы ол «Біріккен Ресей» партиясынан Мемлекеттік Думаның депутаты болды. 2016 жылы ол Халықаралық теннис даңқы залына енген алғашқы ресейлік теннисші атанды. Сафин сонымен қатар бұрынғы WTA әлемнің бірінші ракеткасы болған Динара Сафинаның ағасы. Олар теннис тарихында екеуі де жекелей рейтингте бірінші орынға жеткен жалғыз бауырсақ-қарындас болып табылады. Сафин төрт ATP сыйлығының иегері: 1998 жылғы «Жылдың жаңа жұлдызы», 2000 жылғы «Ең жақсарған ойыншы», 2001 жылғы «Жанкүйерлердің сүйіктісі», 2002 жылғы «Жанкүйерлердің сүйіктісі». 2000 жылы құрылғаннан бері Сафин Роджер Федерермен бірге бұл сыйлықты бірнеше рет жеңіп алған жалғыз ойыншы.

Ерте өмір

Сафин Мәскеуде татар ата-анасы, Мубин ("Михаил") Сафин мен Рауза Исланованың отбасында дүниеге келген. Оның ата-бабалары Нижний Новгород облысындағы Большое Рыбушкино ауылынан шыққан. Ол орыс, ағылшын және испан тілдерін біледі. Татар тілінде сөйлей алмайды және осыған қатысты өтініш етуге міндетті емес. Оның ата-анасы бұрынғы теннисшілер және жаттықтырушылар. Оның кіші әпкесі Динара – бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы және 2008 жылғы Пекин Олимпиадасының күміс жүлдегері. Сафиннің әкесі жергілікті "Спартак" теннис клубын басқарды, сол жерде Сафин жастық шағында жаттықты. 14 жасында Сафин Ресейде қолжетімсіз болған жоғары деңгейдегі теннис жаттығуларына қатысу үшін Испанияның Валенсия қаласына көшті. Сафин "бұлшықеттері дамымай, тез өстім" дейді және Испанияға саздан жасалған корттар "тізелерге жақсырақ" болғандықтан көшкенін айтады. Ол өзінің алғашқы ATP титулын 19 жасында Бостонда жеңіп алды, ал 1999 жылы Париж, Берси финалына жетіп, төрт сеттен тұратын тартысты ойында бірінші ракетка Андре Агассиге есе жіберді.

Әлемдік No 1 және Гранд Слем тарихы

Сафин 2000 жылы 9 апта бойы №1 ATP рейтингін иеленді, сол жылы АҚШ ашық чемпионатында өзінің алғашқы «Үлкен дулыға» турнирін жеңіп, ерлер жекелей сынында осы турнирді жеңген тарихы бар алғашқы ресейлік теннисші болды, Пит Сампрасты үш сетке дейін тікелей жеңді. 2005 жылы ол финалда Ллейтон Хьюитті жеңіп, бес жыл ішінде екінші «Үлкен дулығасын» қамсыздады. Финалға жолда, ол бес сеттік жартылай финалда жоғары рейтингтегі Роджер Федерерді жеңді. Сафин бұл матчты «ақыл күресі» деп сипаттады. Сондай-ақ, ол болашақ он есе Австралия ашық чемпионатының чемпионы Новак Джоковичті, ол «Үлкен дулыға» турнирінің негізгі турнирінде алғаш рет қатысып жатқанда, бірінші турда үш геймді ғана жоғалтып жеңді. Оның Уимблдон турниріндегі ең жақсы нәтижесі 2008 жылы жартылай финалға шығу болды, жолда №3 Новак Джоковичті жеңді. Ол басқа жылдары көбінесе бірінші немесе екінші раундта жеңіліп отырды, бірақ 2001 жылы ширек финалға шықты, ақырында жеңімпаз атанған Горан Иванишевичке төрт сетте жеңілді. Сафин 2001 жылғы турнирдегі өнерін сәттілікпен түсіндірді. Сафин шөпте ойнағанды ұнатпады. Сафин былай деді: «Сервисті бұзу қиын. Жаман секірулердің көп болуына байланысты негізгі сызықтан тыс ойнау қиын».

Теннис шеберлері кубогы

2004 жылы Сафин Техас штатының Хьюстон қаласында өткен Теннис шеберлері кубогының жартылай финалына жетті, онда Федерерден 6–3, 7–6(20–18) есебімен жеңілді. Екінші сеттегі тай-брейк (20–18) – Ашық дәуірдегі үшінші ең ұзақ тай-брейк болды. Сафин 2000 жылы да жартылай финалға шықты.

Дэвис кубогы

Сафин Ресейге 2002 жылы Дэвис кубогының алғашқы жеңісін әкелуге көмектесті, финалда Францияға қарсы 3–2 есебімен жеңіске жетті. Бұл матч Париждегі Palais Omnisports Paris Bercy аренасында өтті. Оның ресейлік құрамында Евгений Кафельников, Михаил Южный, Андрей Столяров және капитан Шамиль Тарпищев болды. Команда Дэвис кубогы тарихында қос жекпе-жектен жеңілгеннен кейін турнирді жеңген екінші команда болды, сондай-ақ тікелей эфирде көрсетілген бес сеттік финал матчында екі сеттен қалып, жеңіске жеткен алғашқы команда атанды. Сафин 2006 жылы Ресейге Дэвис кубогын жеңуге көмектесті. Бірінші матчта Дэвид Налбандианнан тікелей жеңілгеніне қарамастан, Дмитрий Турсуновпен бірге Налбандиан мен Агустин Каллериге қарсы қос жекпе-жекте жеңіске жетті, сондай-ақ Хосе Акасусоға қарсы жекелей ойында жеңіп, Ресейді жеңіске жеткізді. 2009 жылғы Дэвис кубогының ширек финалында Ресей Тель-Авивтегі Nokia Arena-дағы жабық кортта Израиль командасынан күтпеген жеңіліс тапты. Ресей Дэвис кубогы рейтингінде көшбасшы болды, ал Сафин матч алдында баспасөз мәслихатында: "Барлық құрметіммен айтам, Израиль ширек финалға шығу үшін өте бақытты болды" деді. Сафин жекелей матчтардың бірінші күніне қатыспады, содан кейін қос ойынның маманы Игорь Куницынмен бірге бес сеттік матчта жеңіліске ұшырады, бұл Ресейдің жеңілісін шешті.

Жарақат алған

Сафиннің карьерасы бойында түрлі жарақаттар оның жолын қиындатты. 2003 жылы білегіне жарақат алғандықтан, маусымның басым бөлігін өткізіп жіберді. 2005 жылы саздағы турнирлер кезеңінде Сафин тізесіне жарақат алды, бірақ ауырсынуды басатын дәрілер мен қабынуға қарсы препараттардың көмегімен Уимблдонға дейін ойнады. Австралия ашық чемпионаты мен Франция ашық чемпионаты арасындағы жеті турнирдің әрқайсының ерте кезеңдерінде жеңіліске ұшырады, нәтижесінде Франция ашық чемпионатында да ерте қаңтарда ойыннан шықты. Сафин Уимблдонға дайындық турнирі Галледе күтпеген жерден финалға өтті. Финалда әрекеттегі чемпион Федерерге шамалы есебімен жеңілді. Жазғы хард корт маусымында тек Цинциннатидегі бір турнирде ғана қатысты, онда ширек финалда Робби Гинеприге ұтылды. Сондай-ақ, ол Теннис шеберлері кубогына қатыспады. 2006 жылы Сафинге жарақаттар әлі де қиындық туғызды. Сафин 2006 жылы Индиан-Уэллс, Майами, Монте-Карло, Рим және Гамбургте өткен ATP Мастерс турнирлеріне қатысқанымен, оның рейтингі 104-ке дейін төмендеді. 2006 жылғы АҚШ ашық чемпионатында жағдай жақсарып, Сафин екінші раундта 4-орынды Дэвид Налбандианды жеңді. Бірақ төртінші раундта 16-орынды Томми Хааске де жеңіліп, бес сеттік тай-брейкте ұтылды. Тайланд ашық чемпионатында жақсы өнер көрсетіп, 7-орынды Джеймс Блейкке шамалы есебімен ұтылды, ал Мәскеудегі Кремль кубогында, турнир тарихындағы алғашқы толық ресейлік финалда, Украинада туған Николай Давыденкодан жеңілді. Бұл Сафиннің жаңарып келгенін көрсетті. Жарақаттарына қарамастан, Сафин 2006 жылы топ-10 теннисшілеріне қарсы жеті жеңіске қол жеткізді, бұл ATP туры бойынша Федерерден (19), Надальдан (10) және Блейктен (8) кейінгі төртінші көрсеткіш болды.

2007 жыл

Сафин Австралия ашық турниріне дейін дайындық турнирлерінде ойнаған жоқ. 2006 жылы жарақат алғандықтан Сафин турнирге қатыса алмағандықтан, 2007 жылғы Австралия ашық турнирі оның 2005 жылы жеңіске жеткеннен кейінгі алғашқы турнирі болды. Сафин үшінші раундта алтыншы ракетка Энди Роддикке қарсы өткен, үш сағатқа созылған тартысты ойында жеңіліске ұшырады. Роддик матчтан кейін: "Маратпен ойнағанда эмоционалдық серпілістерге дайын болу керек. Өзіңізге назар аударуға тырысу қажет, мен бүгін соны істедім", - деді. Сәуір айында Сафин Францияға қарсы Дэвис кубогының ширек финалында Пол-Анри Матьеді тікелей үш сетпен жеңіп, командаға жеңіс әкелді. Сафин Уимблдон турнирінің үшінші раундына жеткенімен, ақтық сында титулдың иесі Роджер Федерерге есе жіберді. Шілдеде Сафин өзінің жаттықтырушысы Александр Волковпен жолдарының айырылғанын және оның жаңа жаттықтырушысы бұрынғы кәсіпқой ойыншы Эрнан Гуми болатынын хабарлады. Қазан айында Мәскеудегі Кремль кубогында ол жұптық сында жеңіске жетіп, 2005 жылғы Австралия ашық турнирінен бергі ATP деңгейіндегі алғашқы титулын еншіге алды.

2008 жыл

Сафин Мельбурндағы AAMI Kooyong Classic көрме турнирі арқылы Аустралия ашық чемпионатына дайындалды. Ойын алаңында Роддик, Фернандо Гонсалес, Николай Давыденко, Маркос Багдатис, Иван Любичич және Энди Мюррей де болды. Сафин ашылу матчында Энди Мюррейді жеңіп, ал екінші матчында Энди Роддикке 6–3, 6–3 есебімен ұтылды. Үшінші орын үшін өткен ойында Сафин Роддикке қарсы жеңілісін өтеді және былтырғы Аустралия ашық чемпионатының финалисі Фернандо Гонсалесті жеңді. Сафин Аустралия ашық чемпионатының бірінші турында Эрнест Гүлбисті тікелей сеттермен жеңді. Бірақ Багдатиске қарсы өткен бес сеттік тартысты матчтан кейін екінші турда жеңіліп қалды. Ақпан айында Сафин Мемфис және Лас-Вегастағы турнирлерге қатысуға шақырылды. Мемфисте ол 2002 жылғы Аустралия ашық чемпионатындағы қарсыласы Томас Йоханссоннан бірінші турда жеңілді. Лас-Вегаста ол жартылай финалда Ллейтон Хьюиттке есе жіберді. Хьюит Сафинге тағы да жеңіліс сыйлады. Наурыз айында Сафин Индиан-Уэллс және Майамидегі бірінші турларда Юрген Мелзерге және іріктеуден өткен Бобби Рейнольдсқа ұтылды. Ресей мен Чехия арасындағы Дэвис кубогында Сафин No. 9 Томаш Бердичті бес сеттік тартыста жеңді, екі сеттен қалып қойғаннан кейін қайта оянды. Бұл оның мансабында екі сеттен кейін жеңіске жеткен алғашқы матчы еді. Сафиннің келесі турнирі Валенсияда өтті. Ол 20-шы орындағы және төртінші сігілген Хуан Карлос Феррероны жеңді. Ферреро Валенсия аймағынан болғанына қарамастан, Сафин көп жылдар бойы Валенсияда тұрғандықтан және танымал «Валенсия» футбол клубының жанкүйері болғандықтан, жергілікті жанкүйерлердің көбірек ықыласына ие болды. Феррероның «Реал Мадридті» жақтауы дау тудырды. Келесі турда ол голландиялық жасөспірім Робин Хаасемен кездесті. Ол бірінші сетті жеңіп, екінші сетте 4–2 есебімен алға шықты. Бірақ Хаас тай-брейкке теңесті. Сафин төрт матч-пойнтқа ие болды, соның ішінде өзінің сервісінде біреуі, бірақ тай-брейкте жеңіліп, соңында матчты да ұтырып алды. Монте-Карло Мастерс турнирінде Сафин Ксавье Малиссаны жеңіп, бірақ No. 5 Дэвид Феррерге есе жіберді. Содан кейін ол 2008 жылғы Германияның Мюнхен қаласында өткен BMW Open турниріне қатысып, бірінші турда Карлос Берлокты жеңді. Екінші турда ол Майкл Беррерді жеңіп, бірақ жылдың алғашқы ширек финалында және 2007 жылғы маусымдағы Вашингтон қаласындағы Legg Mason Tennis Classic турнирінен бергі алғашқы ширек финалда Фернандо Гонсалеспен жеңілді. Сафин 2008 жылғы Франция ашық чемпионатына қатысты, бірақ екінші турда елдесі және төртінші сігілген Николай Давыденкодан тікелей сеттермен жеңілді. No. 75 саналған Сафин 2008 жылғы Уимблдон чемпионатына қатысып, бірінші турда Фабио Фогниниді жеңді. Екінші турда ол No. 3 ойыншы және 2008 жылғы Аустралия ашық чемпионатының чемпионы Новак Джоковичті жеңді. Сафиннің жеңісі күтпеген болды, өйткені Джокович турнирде жеңіске жететін «күшті үміткер» деп сипатталған. Үшінші турда ол италиялық Андреас Сеппиді жеңіп, төртінші турда Станислав Вавринканы жеңді. Бұл оның 2005 жылғы Аустралия ашық чемпионатынан бергі алғашқы Гранд Слем турнирінің ширек финалына жеткені еді. Сафин ширек финалда Фелисиано Лопесті жеңіп, жартылай финалда титулдың қорғаушысы Роджер Федерермен кездесуге жол ашты. Жартылай финалға өтуі Уимблдондағы ең жақсы көрсеткіші болды және оны Уимблдон жартылай финалына жеткен алғашқы орыс жігіті етті. Сафин Уимблдондағы табысын жаттықтырушысы Эрнан Гумимен бірге жасаған тың еңбегімен байланыстырды. Сафин кейін Швеция ашық чемпионатында балшықта Бастадта Марк Лопеске қарсы ойнап, бірінші турда жеңіске жетті. Бірақ екінші турда Потито Стараске қарсы жеңіліске ұшырады. Сафин Торонтодағы Rogers Cup Masters турниріне қатысуға шақырылды. Ол бірінші турда Сэм Кверриді жеңді. Жаңбырдың кесірінен келесі матчын Стэн Вавринкамен сол күні ойнауға тура келді. Ол сол матчта жеңіліп қалды. Сафин Лос-Анджелестегі Countrywide Classic турнирінде бесінші сігілген ойыншы болды. Ол бірінші және екінші турларда америкалық Джон Иснер мен Уэйн Одесникті жеңіп, ширек финалға өтті, онда Денис Гремельмайрдан жеңілді. US Open турнирінде Сафин екінші турда Томми Робредоға ұтылды. Мәскеу Кремль кубогында ол Ноам Окунды, Жулиен Беннето, Николай Давыденко және Миша Зверевті жеңіп, финалда тағы бір отандасы Игорь Куницыннан жеңілді. Бұл Сафиннің 2006 жылдан бергі сол турнирдегі алғашқы финалы болды. Кремль кубогынан кейін Сафин иық жарақатынан кейін Мадрид Мастерс турнирінен бас тартты. Оның келесі турнирі Санкт-Петербург ашық чемпионаты болды, онда ол екінші турда жеңілді. Содан кейін ол күнтізбедегі соңғы ATP турнирінде, Париж Мастерс турнирінде бірінші турда Хуан Монакоға ұтылды. Матчтан кейін өткен баспасөз конференциясында ол спорттан қанағаттанбайтынын айтты. Ол ресми сайтында демалысқа шығып, теннис мансабының болашағын мұқият қарастыратынын мәлімдеді. Ол 2008 жылды No. 29 саналған ойыншы ретінде аяқтады.

2009 жыл

Сафин 2009 жылғы маусымды Пертте әпкесі Динара Сафинамен бірге Хопман кубогында ойнаудан бастады. Ол жарысқа оң бармағына бинт салып, екі көзі қарарып, сол көзі қанға толып, оң көзінің жанында жарақатпен келді – бәрі де бірнеше апта бұрын Мәскеуде болған төбелес салдарынан болған. 2009 жылғы Хопман кубогының финалында олар Ресей құрамында өнер көрсетті, бірақ екеуі де жекелей сында жеңіліске ұшырады. Сафин 2009 жылғы маусымды менеджері Ион Ţiriac-тың тартымды ұсынысының арқасында ойнауға шешім қабылдағанын айтты, тіпті оның жаттықтырушысы болмаған күйінде де. Сафин иық жарақатынан кейін "Койонг Классик" турнирінен бас тартты, бірақ Австралия Ашық чемпионатының бірінші турында Испаниялық Иван Наварроны тікелей үш сетпен жеңіп, ойнауға қайта оралды. Екінші раундта Сафин тағы бір испандық Гиллермо Гарсия Лопесті жеңді. Үшінші раундта ол Федерермен кездесіп, тікелей үш сетпен ұтылды. Оның келесі турнирі Barclays Dubai Tennis Championships болды. Ол бірінші раундта Ричард Гаскеден жеңіліп, қос сында жартылай финалда Дэвид Феррермен бірге шықты. Наурыз айында Сафин Виктор Кривойды (Румыния) тікелей үш сетпен жеңіп, Ресейдің Дэвис кубогының ширек финалына өтуіне көмектесті. Жыл басында әлемдік рейтингте 29-орында болған ол, жыл ішінде алғаш рет 2006 жылғы қаңтардың соңынан бері 20-лыққа енді. Оның қос сындағы рейтингі де 300-ден 195-ке дейін жақсарды. Уимблдонның бірінші турында 14-орынды иеленген ол 21 жасар америкалық Джесси Левинге есе жіберді. Сафин Бастадта өткен Catella Swedish Open турнирінде Испаниялық Николас Алмагроға ұтылды. Ол қатты корттағы маусымын LA Tennis Open турнирінің ширек финалына (маусымдағы алғашқы ширек финал) өтіп, Томи Хаастан жеңіліп бастады. Ол өзінің соңғы Grand Slam турнирі – АҚШ Ашық чемпионатының бірінші турында австриялық Юрген Мелцерге ұтылды. PTT Thailand Open турнирінде екінші раундта жеңілгеннен кейін, ол Пекинде өткен China Open турнирінде жақсы формаға енді, бірінші раундта Жозе Акасусоны жеңді. Екінші раундта ол Фернандо Гонсалеспен ойнап, жеңіске жетті. Ширек финалда ол бірінші нөмірлі Рафаэль Надальдан жеңілді. Кремль кубогы үшін Мәскеуге келген турнир Сафин үшін соңғы сапардың басталуын білдірді, өйткені ол туған жеріндегі соңғы бәсекелестік матчтарын ойнады. Ол бірінші раундта №6 Николай Давыденкомен жеңіске жетті, бірақ екінші раундта жеңіліске ұшырады. Содан кейін ол 2009 жылғы Санкт-Петербург Ашық чемпионатында жартылай финалға өтті.

Зейнеткерлік

Сафиннің кәсіби теннисші ретіндегі соңғы турнирі 2009 жылғы Париж Мастерс турнирі болды. Бірінші раундта ол Тьерри Ассионеға қарсы үш матч-пойнтты үш эйспен сақтап, барлығы 24 эйс және 41 жеңімпаз соққысымен жеңіске жетті. 2009 жылдың 11 қарашасында Сафиннің мансабы US Open чемпионы Хуан Мартин дель Потродан екінші раундта жеңіліспен аяқталды, содан кейін Берсидегі Орталық кортта арнайы салтанатты шара өтті. Салтанатқа Хуан Мартин дель Потро, Новак Джокович, Жиль Саймон, Томми Робредо, Фредерико Гил, Иво Карлович, Альберт Коста, Марк Россет және Юнес Эль Айнауи сияқты теннисшілер де қатысты.

Ойын стилі

Сафин көбінесе күшті шабуылдаушы базалық ойыншы ретінде сипатталды. Борис Беккер 1999 жылы екі қолмен де осыншама қатты соққан ойыншыны "өте ұзақ уақыттан бері" көрмегенін айтты. Оның күшті және дәл сервісі, керемет форхенді және барлық уақыттағы ең жақсы екі қолды кері соққылары бар. Ол сонымен қатар желіде ойнай білді, оның волейболдары да тиімді болды. Дегенмен, тұрақтылықтың және мотивацияның жетіспеуі Сафиннің басты кемшілігі деп есептелді, бұл 2005 жылғы Аустралия Ашық турнирінде жеңіске жеткеннен кейін басталды. Сафин көбінесе жыл соңындағы жабық, қатты немесе кілемді алаңдарда жақсы өнер көрсетті; Сафин жабық алаңдар мен шөп алаңдарының ұқсастығына қарамастан, шөпті ең ұнатпайтын алаңы деп санайтын, тіпті ұқсас стильде ойнайтын қарсыластары оған үстемдік танытса да. Ол турдағы ең талантты ойыншылардың бірі ретінде танымал болды; алайда, оның мансабына кедергі келтірген тұрақты жарақаттар мен шешім қабылдаудағы қиындықтар оның үстемдігін ұзартуға мүмкіндік бермеді, сондықтан көптеген сарапшылар мен жанкүйерлер оны теннис тарихындағы ең үлкен мүмкіншілігін пайдаланбаған ойыншылардың бірі деп санайды. Сафин матчтар кезіндегі эмоционалдық жарылыстарымен де белгілі болды және көптеген ракеткаларды сындырды. 1999 жылы Сафинның 48 ракетканы сындырғаны белгілі. Оның киімдерін Adidas шығарды және ол 2000 жылдан бастап 'Competition' желісінің бетке айналды.

Зейнетақыдан кейінгі еңбек жолы

Сафин зейнетке шыққаннан бері Ресей теннис федерациясының шенеунігі және Ресей Олимпиада комитетінің мүшесі болып келеді. 2011 жылы ол ATP Чемпиондар турынде ойнай бастады. 2011 жылдың желтоқсанында Сафин Владимир Путиннің «Біріккен Ресей» партиясының мүшесі ретінде Ресей парламентіне сайланды, ол Нижний Новгород аймағын өкілдік етті. 2017 жылдың 25 мамырында ол өз еркімен осы лауазымнан бас тартты.

Жеке өмір

2008 жылы USA Today газетіне берген сұхбатында Сафин өзін мұсылман деп айтты, былай деді: "Мен орыспын, бірақ 100% мұсылманмын. Барлық мұсылман адамдарының құштарлығы мен жіткірлігі зор. Біздің қанымызда қызғылық бар".