Кіріспе

Тайланд теннисшісі (туған 1979 жылы)

Парадорн Шричафан (ภราดร ศรีชาพันธุ์; туылған 14 маусым 1979) – тайлық бұрынғы кәсіби теннисші. Шричафан Азиядан шыққан алғашқы теннисші, ATP (Теннисшілер кәсіби қауымдастығы) рейтингінде ерлер жекелеген ойындарда әлемдік топ-10-ға енген. Оның мансабындағы ең жоғары көрсеткіші – әлемдік рейтингте 9-орын. Оның лақап аты – "Болл". Рамкамхаенг университетін әлеуметтік ғылымдар бакалавры мамандығы бойынша бітірген.

1997-1998: Профессионалдыққа айналу және ATP дебюті

Шричафан 18 жасында 1997 жылы Сингапурда өткен Heineken Open турнирінде ATP дебютін жасап, бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы Джим Куриерге үш сет бойынша жеңілгеннен кейін кәсіпқой теннисші атанды. 1997 және 1998 жылдары ол негізгі құрамына ITF және ATP Challenger турнирлері кірді, соның ішінде бір ITF турнирінде жеңіске жетті.

1999: ТОП-100-ға ену

Шричафан жылды Австралия ашық чемпионатының іріктеу кезеңіндегі жеңіліспен және екінші ITF титулымен бастады. Сәуір айында Шричафан Салем ашық турнирінде алғашқы ATP жеңісін Petr Luxa-ны тікелей екі сетпен жеңіп алды. Ол екінші раундта 5-ші нөмірлі Николас Киферге тікелей екі сетпен жеңілді. Келесі аптада Жапония ашық чемпионатында ол Винченцо Сантопадреге қарсы тікелей екі сетпен тағы бір жеңіске жетті, бірақ екінші раундта 5-ші нөмірлі Николас Киферге жеңіліп, ол ақырында чемпион атанды. Француз ашық чемпионатының іріктеу кезеңінен өте алмаған Шричафан Уимблдонға жолдама алып, үлкен дулыға турниріндегі дебютін жасады. Ол жерде Гвийом Рауды тікелей екі сетпен жеңіп, үлкен дулыға турниріндегі алғашқы жеңісін тіркеді. Ол екінші раундта әлемнің 3-ші ракеткасы Евгений Кафельниковке жеңілді. Қыркүйек және қазан айлары Шричафан үшін табысқа толы болды. Қыркүйек айында ол президент кубогында алғашқы ATP ширек финалына өтті. Қазан айында ол Шанхайдың Heineken Open турнирінде тағы да ширек финалға шықты. Келесі аптада ол Сингапурдағы Heineken Open турнирінде алғашқы жартылай финалға өтіп, 3-ші нөмірлі Магнус Норманды жеңіп алды. Шричафан желтоқсан айында топ-100-ге еніп, жылды 99-шы орында аяқтады. Бұл жыл басындағы 406-шы орнынан елеулі секіріс жасады.

2000-2001: АТР турнирлерінде тұрақты қатысу

2000 жылдың ортасына қарай Шричафан ATP туры бойынша тұрақты түрде ATP турнирлеріне қатысып, танымал ойыншы ретінде бекінді. Ол 2000 жылы барлық үлкен турнирлерде (Grand Slam) ойнады, бірақ Австралия ашық чемпионатында ғана 14-орынды және бұрынғы жартылай финалист Карол Кучераға қарсы үш сеттен тұратын ойында жеңіске жетті. 2001 жылы ол қайтадан топ-100 тізімінен шығып қалды.

2002: Жетістік жылы

Шричафан жылды Ченнаи Ашық турнирінде алғашқы ATP финалына шығып, 2-ші нөмірлі Томас Йоханссонды және 4-ші нөмірлі Андрей Павелды жеңіп бастады. Бірақ ол бірінші нөмірлі Гиллермо Канастан тікелей екі сетпен ұтылып қалды. Бұл нәтижесінің арқасында ол рейтингте 36 сатыдан көтеріліп, 120-дан 86-ға дейін жаңарды, қайтадан топ-100-ге енді. Бір аптадан кейін «Адидас Интернешнл» турнирінде ол топ-10 ойыншысынан алғаш рет жеңіске жетті – әлемнің 6-шы нөмірі Себастьен Грожанды алғашқы раундта тікелей екі сетпен жеңді. 2002 жылғы Франция Ашық чемпионатында Шричафан үшінші раундқа өтті, жолында 19-шы нөмірлі Томас Энквисті жеңді. Бірақ үшінші раундта ол жолдамамен келген және бұрынғы Олимпиаданың қола жүлдегері Арно Ди Паскальден тікелей екі сетпен ұтылып қалды. Бір айдан кейін Уимблдонда ол 3-ші нөмірлі, әлемнің 4-ші нөмірі, бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы және бұрынғы чемпион Андре Агассиді екінші раундта тікелей екі сетпен жеңіп, топ-10 ойыншысын жеңген екінші рекордын жасады. Үшінші раундта ол бұрынғы чемпион Ричард Кражичекке тікелей екі сетпен ұтылды. Тамыз айы Шричафанға үлкен жетістіктер әкелді. «Легг Мейсон Теннис Классигінде» ол 14-ші нөмірлі болып турнирге қатысып, финалға өтті, жолында 3-ші нөмірлі Шенг Шалкенді, 8-ші нөмірлі Ярко Ниеминенді және 5-ші нөмірлі, бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы Марсело Риосты жеңді. Финалда ол 6-шы нөмірлі Джеймс Блейкке үш сетпен ұтылды. Бір аптадан кейін «TD Waterhouse Cup» турнирінде Шричафан өзінің мансабындағы алғашқы титулын жеңіп алды, финалда 7-ші нөмірлі Хуан Игнасио Челаны үш сетпен жеңді. Қыркүйектен қарашаға дейінгі турнирлерде Шричафан үлкен жетістіктерге қол жеткізді. «Президент кубогында» ол әлемнің 4-ші нөмірі және бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы Марат Сафинмен ширек финалда тікелей екі сетпен жеңісті. Содан кейін, Жапония Ашық турнирінде ол әлемнің бірінші ракеткасы Лейтон Хьюитті ширек финалда тікелей екі сетпен жеңді. «Мадрид Мастерс» турнирінде ол өзінің алғашқы Masters 1000 ширек финалына өтті, екінші раундта әлемнің 5-ші нөмірі Тим Хенманды тікелей екі сетпен жеңіп, тағы бір топ-10 ойыншысын жеңді. Ширек финалда ол финалист Жиржи Новактан тікелей екі сетпен ұтылды. Бір аптадан кейін «Стокгольм Ашық» турнирінде ол екінші титулын жеңіп алды, финалда 6-шы нөмірлі Марсело Риосты төрт сетпен жеңді. Жылдың соңғы турнирі «Париж Мастерс» турнирінде ол өзінің алғашқы Masters 1000 жартылай финалына өтті, жолында әлемнің 3-ші нөмірі Хуан Карлос Феррероны және әлемнің 12-ші нөмірі Энди Роддикты жеңді. Бірақ жартылай финалда ол әлемнің бірінші ракеткасы Лейтон Хьюиттке үш сетпен ұтылды. Шричафан жылды 49-25 есебімен аяқтады және жыл соңында 16-шы орынға ие болды. Бұл жыл басындағы 120-шы орнынан үлкен секіріс еді. Сондай-ақ, ол жыл ішінде топ-10 ойыншысын алты рет жеңіп, «Жылдың ең жақсарған ойыншысы» наградасын алды.

2003: Азиядан шыққан алғашқы ер адам

Шричафан жылды Карол Кучераны финалда жеңіп, Ченнай ашық турнирін бір сет те жоғалтпай жеңіске жетуімен бастады. Маями Мастерс турнирінде Шричафан 13-орынды алып, екінші рет Мастерс 1000 жартылай финалына өтіп, бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы Евгений Кафельниковті жеңді. Жартылай финалда ол әлемнің 5-ші ракеткасы және бұрынғы бірінші ракетка Карлос Моядан тікелей екі сетпен жеңілді. 21 сәуірде Шричафан мансабында алғаш рет топ-10-ға енді. Осымен ол жекелей санатта топ-10-ға енген алғашқы азиялық ер адам болды. 12 мамырда өзінің мансабындағы ең жоғары рейтингін – 9-шы орынды иеленді және French Open турниріне 10-шы рет қатысты, бұл оның үлкен турнирлердегі ең жоғары көрсеткіші. Уимблдон турнирінде бұрынғысынан ертерек ұтылып, Шричафан 12-орынды алып, төртінші раундқа өтті, онда Энди Роддик төрт сетпен жеңді. Төртінші раундқа жолда ол 17 жасар Рафаэль Надалды жеңді, ол 2022 жылға қарай 22 рет Grand Slam чемпионы және 14 рет French Open чемпионы атанды. Шричафан Grand Slam турнирінде Надалды жеңген алғашқы ойыншы болды. Ол АҚШ ашық турнирінде де төртінші раундқа жетті, бірақ Ллейтон Хьюитке жеңілді. Жыл соңында ол ATP рейтингінде 11-орынды иеленді. Дегенмен, ол жұптық ойындарды ұнатпайды, себебі Challenger немесе ATP деңгейінде ешқандай титул жеңген жоқ. Шричафан АҚШ ашық турнирі кезеңінде одан да сәтті өтті. RCA чемпионатының финалына өтті, бірақ бірінші ракетка Энди Роддикке тікелей екі сетпен жеңілді. Бір айдан кейін TD Waterhouse кубогында өзінің титулын қорғап, финалда Джеймс Блейкті жеңіп, бір сет те жоғалтпады. Содан кейін АҚШ ашық турнирінің төртінші раундына өтті, онда әлемнің 6-шы ракеткасы Ллейтон Хьюитке төрт сетпен жеңілді. Шричафан жылдың қалған бөлігін Тайланд ашық турнирінде ширек финалда, Жапония ашық және Лион ашық турнирлерінде екі жартылай финалда және Мадрид Мастерс турнирінде тағы бір Мастерс 1000 ширек финалында аяқтады, онда әлемнің бірінші ракеткасы және болашақ чемпион Хуан Карлос Ферреродан тікелей екі сетпен жеңілді. Ол жылды 50 жеңіс және 28 жеңіліспен аяқтады, бұл оның мансабындағы ең жоғары жылдық көрсеткіші.

2004: Карьерасының соңғы титулы

Шричафан жылының басын Ченайдағы ашық турнирінің үшінші қатарынан финалға шығумен бастады, бірақ ол жоғарыдан келген және әлемнің 7-ші ракеткасы Карлос Мояға қарсы титулын қорғай алмады, ол үш сетте жеңіске жетті. Екі аптадан кейін Аустралия ашық чемпионатында ол 19-шы ракетка және бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы Густаво Куэртенді жеңіп, төртінші раундқа өтті. Төртінші раундта ол әлемнің 4-ші ракеткасы Андре Агассиге тікелей үш сетте есе жіберді. Шричафан өзінің бесінші және соңғы титулын Ноттингем ашық турнирінде жеңіп алды, онда ол турнирге бірінші ракетка ретінде қатысып, финалда бұрынғы әлемнің 7-ші ракеткасы Томас Йоханссонды үш сетте жеңді. Ол Луис Хорнаға үш сетте жартылай финалда ұтылып, TD Waterhouse кубогында титулын қорғауға үлкермеді. АҚШ ашық чемпионатының үшінші раундынан кейін Шричафан тағы екі жартылай финалға шықты. Біріншісі Қытай ашық турнирінде болды, онда ол Михаил Южныйға тікелей үш сетте есе жіберді. Екіншісі – Тайланд ашық турнирінде, онда ол әлемнің бірінші ракеткасы Роджер Федерерге үш сетте ұтылды. Ол турнирдің барлық қатысушыларының арасында Федерерден сетті жеңіп алған жалғыз ойыншы болды. Шричафан жылының соңында 44–30 есебімен аяқтады және жыл соңында 27-орынды иеленді.

2005: Форманың және рейтингтің баяу жоғалуы

Шричафан жылды Ченай ашық турнирінде төртінші рет финалға шығып бастады, онда ол тағы да бірінші нөмірлі Карлос Мояға үш сетте есе жіберді. 2005 жыл Шричафан үшін бұрынғы жылдарға қарағанда нашар өтті. Ол қатысқан жеті Мастерс-1000 турнирінің ішінде Маямиде ғана бір жеңіс тіркеді. Оның жылдың ең жақсы үлкен дулыға нәтижесі – АҚШ ашық турнирінің үшінші турындағы кезеңі болды, онда ол әлемнің 6-шы ракеткасы Николай Давыденкомен жолында жеңіске жетті. Жыл бойындағы басқа да жақсы нәтижелерге 2005 жылғы Роттердам ашық турнирінің ширек финалы кірді, онда ол 2-ші нөмірлі және әлемнің 5-ші ракеткасы Гиллермо Корияны жеңіп, Легг Мейсон теннис классикасының жартылай финалында бірінші нөмірлі және болашақ чемпион Энди Роддикке тікелей екі сетпен есе жіберді. Сондай-ақ, ол Стокгольм ашық турниріндегі соңғы финалында жолындағы бірінші нөмірлі Томас Йоханссонды жеңіп, 6-шы нөмірлі Джеймс Блейкке тікелей екі сетпен есе жіберді. Ноттингем ашық турнирінде ол төртінші нөмірлі және болашақ чемпион Ричард Гаскетке үш сетте жеңілгеннен кейін титулын қорғай алмады. Шричафан жылды 34–31 есебімен аяқтады және жыл соңындағы рейтингте 42-орынды иеленді.

2006: Индиан Уэллстің жартылай финалы

Шричафан жылды Ченнаи Ашық турнирінде финалға дейінгі тізбегінің аяқталуымен бастады, ол ширек финалда Кристоф Влигенге тікелей екі сетпен жеңілді. Индиан-Уэллс Мастерс турнирінде Шричафан жартылай финалға өтті, онда әлемнің бірінші ракеткасы Роджер Федерерге тікелей екі сетпен есе жіберді. Жартылай финалға жолда ол әлемнің 20-ші ракеткасы Робби Гиннеприді екінші раундта, әлемнің 16-шы ракеткасы, испаниялық Хуан Карлос Феррероны үшінші раундта, әлемнің 4-ші ракеткасы Дэвид Налбандианды төртінші раундта және әлемнің 25-ші ракеткасы, фин Ярко Ниеминенді жартылай финалда жеңді. Осы нәтижесінің арқасында ол рейтингте 61-ші орыннан 38-ші орынға 23 саты көтерілді. Наурыздың соңынан тамыздың соңына дейін Шричафан турнирлерде ерте жеңілістерге ұшырады, бұл оның рейтингінің төмендеуіне әкелді. АҚШ Ашық турнирінде ол 24-ші сірік Хосе Акасусоны бірінші раундта жеңіп, бұл оның Үлкен Дулыға турниріндегі соңғы жеңісі болды. АҚШ Ашық турнирінен кейін Шричафан Қытай Ашық турнирінде үш жартылай финалға өтті, онда ол 2-ші сірік және әлемнің 5-ші ракеткасы Николай Давыденкомен жолда кездесіп, жеңіске жетті, ал үш сетте әлемнің 9-шы ракеткасы және болашақ чемпион Маркос Багдатиске есе жіберді. Тайланд Ашық турнирінде ол әлемнің 3-ші ракеткасы Иван Любичичтен тікелей екі сетпен жеңілді, ал Швейцарияның жабық корт турнирінде әлемнің 1-ші ракеткасы Роджер Федерерге үш сетте есе жіберді және турнирдің барлық кезеңінде Федерерден сет ұтып алған жалғыз ойыншы болды. Шричафан жылды 30 жеңіс және 32 жеңіліспен аяқтады, ал жыл соңындағы рейтингте 53-ші орында болды. Оның жылдық көрсеткіште жеңілістер жеңістерден көп болғаны 2001 жылдан бергі алғашқы рет болды.

2007-2010 жылдар: Жарақаттар мен зейнеткерлік

Шричафан жылды тағы да Ченнаи турнирінде бастады, онда бірінші раундта іріктеуден өткен Симон Болеллиді екі сетке дейін жеңіп, мансабындағы соңғы жеңісін тойлады. Екінші раундта ол финалист Стефан Кубекке екі сетке дейін есе жіберді. 2007 жылы қаңтар мен наурыз аралығында Шричафан қатарынан бес матчта жеңіліске ұшырады, нәтижесінде ол 1–5 есебімен ойын көрсетті. Осы жеңілістердің ішінде 2007 жылғы Австралия Ашық чемпионатында іріктеуден өткен Дюди Селаға екі сетке дейін жеңіліс, бұл оның мансабындағы соңғы «Үлкен дулыға» турнирі, және Индиан-Уэллс Мастерс турнирінде Янко Типсаревичке екі сетке дейін жеңіліс болды, бұл оның рейтингісін 52-ден 83-ке дейін 31 сатыға төмендетті, өткен жылғы жартылай финалдық нәтижесін қайталай алмағаны үшін. Майами Мастерс турнирінде Шричафан Луис Хорнаға қарсы өткен бірінші раундта білегіне жарақат алып, бірінші сеттің соңында матчты тоқтатуға мәжбүр болды. Бұл жарақат оның 2007 жылдың қалған бөлігін өткізіп, 2008 жылдың наурыз айында ATP рейтингінен шығуына себеп болды. Ол турға оралу үшін жаттығулар жасады және 2009 жылғы Тайланд Ашық чемпионатында тайландық Данай Удомчокпен бірге қос команда ретінде қатысты, бірақ бірінші раундта Майкл Кольман мен Александр Пейяға үш сетке дейін есе жіберді. Бұл оның мансабындағы соңғы турнирі болды. Шричафан турға күшті оралу үшін тағы да жаттыға бастады, бірақ 2010 жылдың маусым айында мотоцикл апатына ұшырап, екі қолы сынды және тізесі ауыр жарақат алды. Апаттан алған жарақаттарына байланысты ол 4 маусымда ресми түрде карьерасын аяқтады.

Олимпиада ойындары

Шричафан өзінің Олимпиадалық дебютін 2000 жылғы Австралияның Сидней қаласында өткен жазғы Олимпиада ойындарында жекелей сында жасады. Ол бірінші раундта Аттила Савольтті жеңіп, екінші раундта 3-ші реттендірілген Магнус Норманнан тікелей екі сетпен жеңілді. 2004 жылғы Афинада өткен жазғы Олимпиада ойындарында ол Таиландтың туын ашылу салтанатында алып жүрді. Ол турнирге 12-ші реттендіріліп келді, бірақ бірінші раундта Жоахим Йоханссоннан тікелей екі сетпен жеңіліп қалды.

Дэвис кубогы

Шричафан 1998 жылы сәуір айында 18 жасында Тайланд құрамасы сапында Дэвис кубогында тұңғыш рет өнер көрсетті. 1998 жылдан 2006 жылға дейінгі кезеңде командада ойнаған жылдары ол 33–13 есебімен (жекелей сында 31–10) жеңіс пен жеңіліс көрсетті.

Азия ойындары

1998 жылғы Азия ойындарында Шричафан ағасы Нараторн Шричафанмен жұптасып, қос сында алтын медаль жеңіп алды. 2002 жылғы келесі ойындарда ол жеке сында алтын медальді жеңіп алды, бұл жеңісті ең бір ойынды да ұтпастан қол жеткізді. Сонымен қатар, ол 1999 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында жеке, қос (тағы да ағасы Нараторнмен бірге) және командалық жарыстарда жеңіп, үш алтын медальді иеленді.

Хопман кубогы

Шричафан 2000 жылғы Хопман кубогына іріктеуден өткен соң Тамарин Танасугарнмен жұптасып ойнады. Олар күтпеген жерден топтық кезеңде жеңіске жетіп, финалға өтті, бірақ онда Оңтүстік Африка құрамасы – Аманда Коэтцер мен Уэйн Феррейрадан жеңілді. 2001 жылы келесі турнирде де қатысты, бірақ тағы да топтық кезеңде ұтылып қалды.

Ойын стилі

Шричафан кордағы атлетикалық қабілетімен танымал болды. Ол өте жылдам және икемді болғандықтан, оған қиын және қолайсыз жағдайлардан допты қайтаруға мүмкіндік берді. Сондықтан, ол турдағы ең көңілді ойыншылардың бірі деп есептелді. Ол сонымен қатар өте тез және күшті стильде ойнағандығымен де белгілі болды. Оның форхенді ең жақсы және ең күшті қаруы деп саналады.

Жеке өмір

Шричафан 1979 жылдың 14 маусымында Таиландтың астанасы Бангкокта дүниеге келді. Ол 6 жасында әкесімен теннис ойнай бастады. Әкесі банктегі жұмысынан кетіп, ұлына жаттықтырушы болды. Шричафан корттағы әдептілігімен танымал. Әр матч алдында ол тайлықтардың дәстүрлі сәлемі – «вай» иесі болып, қолдарын біріктіріп, стадионның төрт бұрышына иіліп сәлемдеседі. Бұл жанкүйерлерге алғыс айтудың белгісі және оның айрықша ерекшелігіне айналды. Оның теннистегі жетістіктері Таиландта бұл ойынның танымалдығын арттырды. Шричафан Азияда, әсіресе Таиландта өте танымал. The Nation газеті оны 2002 жылы «Жылдың тайландығы» деп атады, ал 2003 жылы Шричафан Time журналының мұқабасында және «Жылдың азиялық батырларының» бірі ретінде пайда болды. 2005 жылдың қараша айында Шричафан Бангкок маңындағы ғибадатханада бір апта буддалық монах ретінде өтті. Ол «үлкен және батыл» деген мағына беретін Махавиро буддалық есімін қабылдады, шафран киім киіп, басын қырқып алды. Оның сол кездегі әйелі Одет Генриетт Жакмин осы рәсімге қатысты. Шричафан 2007 жылдың 29 қарашасында Бангкокта Канада азаматшасы, 2005 жылғы «Мисс Әлем» жеңімпазы Натали Глебоваға үйленді. 2010 жылдың маусым айында Шричафан ATP турынан зейнеткерлікке шыққанын ресми түрде жариялады, бірақ Таиландтың Дэвис кубогы командасын жаттықтыруын жалғастырады. 2011 жылдың ақпан айында Шричафан мен оның әйелі Натали үш жылдық некеден кейін ажырасып, себебін «жұмыс істеуге байланысты көп уақыт бөлек болулары» деп түсіндірді. Шричафан Ли Тей мен Ли Вэйфенг Шығыс Азиядан келген сәттен бері қолдау көрсетіп келе жатқан «Эвертон» футбол клубының жанкүйері болып қалады. Шричафан қазір Таиландта тұрады, қайтадан үйленді және баласы бар. Ол сонымен қатар жас балаларды тенниске үйретеді.

Марапаттар

Шричафан екі рет, 2002 және 2003 жылдары АТП Стефан Эдберг спортшылық қасиеттері үшін сыйлығымен марапатталды. Ол сонымен қатар, жыл ішіндегі қарқынды жетістіктері үшін 2002 жылы АТП жылдың ең жақсарған ойыншысы атағына ие болды.

Іскерлік мансап

2009 жылдың тамызында Парадрон Бангкокта So–Le Cafe деп аталатын итальян тағамын дайындайтын мейрамхана ашты. Сонымен бірге, Парадрон Magic Thaiherbs атты дәрілік өсімдіктер компаниясын құрды. Ол сондай-ақ "Банг Ражан 2" (Банг Ражан фильмінің жалғасы) фильмінде актерлік өнерге де қол соқты.