Кіріспе
Америка футболшысы және жаттықтырушысы, жоғары оқу орнының спорттық әкімшісі, саясаткер (1937 жылы туған)
Томас Уильям Осборн (23 ақпан 1937 жылы туған) – Небраска штатынан шыққан американдық бұрынғы футболшы, жаттықтырушы, жоғары оқу орнының спорттық әкімшісі және саясаткер. Ол 1973 жылдан 1997 жылға дейін (25 маусым) «Небраска Корнхаскерс» футбол командасының бас жаттықтырушысы болды. 1999 жылы Колледж футболының Даңқ залына енгізілгеннен кейін, Осборн 2000 жылы Небраска штатының үшінші сайлау округінен республикалық партиядан Конгресске сайланды. Ол үш мерзім (2001–2007) қызмет етті, 2007 жылы «Небраска Линкольн» университетіне спорт директоры болып қайта оралды және 2013 жылы зейнетке шықты. Осборн жоғары оқу орнында «Хэйстингс колледжінде» квотербек және шабуылшы ретінде ойнады. Ұлттық футбол лигасында (NFL) қысқа мансабын аяқтағаннан кейін, «Небрасканың» бас жаттықтырушысы Боб Девани оны көмекші жаттықтырушы ретінде жұмысқа алды. Осборн 1973 жылы Деванидің ізбасары болып тағайындалды және келесі 25 жылда өзінің «I формация» тактикасымен және революциялық күштік жаттығулар, кондиция және тамақтану бағдарламаларымен колледж футболы тарихындағы ең үздік жаттықтырушылардың бірі ретінде танылды. Ол мансабында 13 конференция титулы мен үш ұлттық чемпионат жеңіп алды. Ол 53 «All-American» ойыншысын тәрбиеледі, оның ішінде 1983 жылғы «Хейсман Трофи» жүлдесінің иегері Майк Розиер де бар.
Ерте өмір
Небраска штатының орталық аймағындағы Хейстингс қаласында туып өскен Осборн Хейстингс орта мектебінде футбол, баскетбол және жеңіл атлетикадан жұлдыз спортшы болды. 1955 жылы «Омаха World Herald» газеті оны Небраска штатының «Жылдың үздік спортшысы» деп таныды. 1959 жылы Хейстингс колледжін тарих мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді. Осборн 1963 жылы білім беру психологиясы бойынша магистр, ал 1965 жылы докторлық дәрежесін алды, екеуі де Небраска университетінде (Линкольн қаласында) оқылды. Осборнның университеттегі алғашқы жұмысы Селек төртбұрышында кеңесші болып жұмыс істеу болды, онда ол бірінші курс студенттерінен футболшылардың қадағалауын жүзеге асырды. Сондай-ақ ол 1960 жылдан 1966 жылға дейін Небраска армиясының Ұлттық гвардиясында қызмет етті.
Ойын мансабы
Гастингсте Осборн футбол командасының ойыншысы болды және Небраска штатында жоғары мектеп (1955) және колледж (1959) деңгейінде Omaha World Herald газетінің жыл спортшысы атанған алғашқы ер адам-спортшы болды. Ол сонымен қатар 1958 жылы жоғары атлетикалық және оқу жетістіктерін көрсеткен Ұлттық университеттік спорт ассоциациясы (NAIA) жас баскетболшыларының арасындағы ең үздік ойыншыға жыл сайын берілетін Эмиль С. Листон сыйлығының иегері атанды.
Сан-Франциско 49ерс
Осборн 1959 жылғы NFL драфтының он тоғызыншы раундысында (жалпы 222-орын) Сан-Франциско 49ers командасы тарапынан таңдалып алынды. Бірақ ол бірде-бір ресми ойында ойнамай-ақ 49ers командасынан босатылды.
Вашингтон Редскинз
1960 жылы Осборнды Вашингтон Редскинс командасы шақырып алды, ал ол 6 қарашада Сент-Луис Кардиналдарына қарсы НФЛ-де тұңғыш рет өнер көрсетті. Редскинс 44:6 есебімен жеңілген ойында ол 8 ярдқа бір рет допты қабылдады. Бірнеше аптадан кейін өткен екінші ойында Осборн Кливленд Браунс командасына қарсы 36 ярдқа алты пас ұстады, бірақ Вашингтон тағы да 27-16 есебімен ұтылды. Осборн 1961 жылы 12 ойынды бастады. Ол өзінің алғашқы карьералық тачдаунын 4-ші аптада Браунс командасына қарсы, ал екіншісін 12-ші аптада Кардиналдарға қарсы соқты. Осборнның карьерасындағы соңғы ойыны, 34:24 есебімен Вашингтонның Даллас командасынан жеңісі, оның мансабындағы жалғыз жеңісі болды.
Небраска штаты
1962 жылы Осборн Небрасканың жаттықтырушылар құрамына бас жаттықтырушы Боб Деванидің ақысыз көмекшісі ретінде қосылды; оның жалғыз сыйлығы – спорттық тамақтану үстелінде тамақтану мүмкіндігі болды. 1967 және 1968 жылдары 6–4 есебімен көңілі толмағаннан кейін, Девани Осборнды 1969 жылғы маусымда шабуыл координаторы етіп тағайындады. Осборн дереу шабуылды жаңартып, I формациясынан жүргізілетін тепе-теңдік шабуылға көшті. Жаңартқыш шабуыл 1970 жылғы «Корнхаскерлерді» бағдарлама тарихындағы алғашқы ұлттық титулға жеткізді. Небраска Жаңа жыл түні «Оранж Боулда» ЛСУ-ды 17–12 есебімен жеңіп, AP сауалнамасында бірінші орынды иеленді. Небраска 1971 жылы ұлттық титулды қайта жеңіп алды, соңғы AP сауалнамасында келесі үш команданы (Оклахома, Колорадо және Алабама) жеңген алғашқы чемпион атанды. Девани 1972 жылғы маусымнан кейін бас жаттықтырушы лауазымынан кетіп, спорт директорының міндеттеріне көңіл бөлді және Осборнды өзінің ізбасары етіп тағайындады. Деванидің соңғы ойыны – «Оранж Боулда» Нотр-Дамға қарсы сенімді жеңіс болды, бұл Небрасканың «Оранж Боулда» үшінші тікелей жеңісі еді. 35 жасында Осборн Небрасканың бас жаттықтырушысы болды, ол 1997 жылғы маусымнан кейін зейнетке шыққанға дейін 25 жыл бойы осы лауазымда қалды. Бас жаттықтырушы ретінде 25 жылдық қызметінде Осборн тұрақтылықтың үлгісі болды. Оның командалары маусымда тоғыздан кем ойын жеңген емес, конференция немесе дивизиондық ойындарда үшінші орыннан нашар аяқтаған жоқ, AP сауалнамасының соңғы 24 жылының 25-інде алдыңғы 15-ке кірді және бас жаттықтырушы ретінде 307 ойынның 304-інде алдыңғы 25-ке кірді – 1981 жылдың 12 қазанынан бастап әр апталық сауалнаманы қоса алғанда. Осборнның командалары 1994 және 1995 жылдары ұлттық чемпионаттарды жеңіп алды, ал 1997 жылы тағы бір чемпионатты бөлісті. Осборнның «Хаскерлері» 13 конференция чемпионатында (12 Үлкен сегіз, бір Үлкен 12) жеңіске жетті немесе бөлісті. Оның 255–49–3 есебі оған зейнеткерлікке шыққан кезде белсенді жаттықтырушылар арасында ең жақсы жеңіс көрсеткішін (83,6%) және барлық уақыттағы бесінші орынды берді, сондай-ақ ол I А дивизионындағы кез келген жаттықтырушыдан 250 ойынды жылдам жеңді. Осборн өзінің жаттықтырушылық мансабын 12–13 есебімен аяқтады. Осборн командалары күшті шабуылдарымен және мықты қорғанысымен (сондай-ақ NU қорғаныс бастаушыларының жаттығуларында киген қара жейделеріне сілтеме жасайтын «Қара көйлектер» деп те аталды) танымал болды. Осборнның танымал I формациялық опциясын пайдаланып, Небраска 1980 және 1990 жылдары бірнеше рет жүгіруде ұлттық көшбасшы болды, бұл Джарвис Редвай, Хейсман Трофи иегері Майк Розье, Кальвин Джонс, Ахман Грин және Лоуренс Филлипс сияқты ойыншылардың еңбегінің арқасында мүмкін болды. Осборнның шабуылдары бастапқыда тепе-теңдік шабуылдар болды, бірақ 1970 жылдары Оклахоманың тілек сүйегі опциясына қарсы күрескеннен кейін, ол Джефф Куинн, Тернер Гилл, Томми Фрейзер және Скотт Фрост сияқты екі қауіпті төртбұрыштардың мүмкіндіктерін жақсы пайдалану үшін ұшып-қонуға негізделген опцияға көшті. Осборнның билік ету кезеңіндегі ең есте қаларлық сәттердің бірі – 1984 жылғы «Оранж Боул». Небраска 12–0 есебімен ойынға қатысып, барлық маусым бойы No. 1 деп есептелді. «Корнхаскерлер» No. 5 Майамиға қарсы соңғы гол соқты, «Харрикенздің» көшбасшылығын 31–30-ға дейін қысқартты, бірақ ұлттық титулды жеңіп алуға мүмкіндік беретін теңдікке гол соғудың орнына Осборн екі ұпайлық әрекетке баруды және жеңіске жетуді таңдады. Алайда, Гиллдің пас әрекеті эндзонада тоқтатылды, нәтижесінде туған қаласы Майами жеңіске жетіп, алғашқы ұлттық чемпионатын жеңіп алды. Небраска 1994 жылғы «Оранж Боулда» тағы бір жүрек ауыртатын жеңіліске ұшырады. Ойынға 17 ұпайдан кем кіргеніне қарамастан, «Корнхаскерлер» Флорида штатына 16–15 есебімен басымдық танытты. Флорида штаты 18–16 есебімен көш бастағаннан кейін, Небраска уақыт біткен кезде соңғы далалық голға тырысу үшін жылдам төменгі алаңға пас берді, ол қанағаттандырмай кетті. Келесі жылы Осборн, ақыры, бас жаттықтырушы ретінде алғашқы титулын жеңіп алды, Майамиді «Оранж Боулда» жеңді. «Хаскерлер» бірінші тоқсанда 10–0 есебімен артта қалды, бірақ 24–17 есебімен жеңіске жетті. Келесі жылы «Корнхаскерлер» тұрақты маусымдағы әр ойынды кем дегенде 14 ұпай айырмашылығымен жеңіп, шабуылдағы рекордтарды жаңартты. Небраска 1996 жылғы «Фиеста Боулда» Флориданы 62–24 есебімен жеңіп, Осборн үшін екінші ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Көптеген сарапшылар 1995 жылғы НУ командасын барлық уақыттағы ең үздік колледж футбол командасы деп санайды. Осборн 1997 жылғы маусымның соңында зейнетке шығуын жариялады, ұзақ жылдар бойы I қанатын жаттықтырған Фрэнк Соличті өзінің ізбасары етіп тағайындады. Соңғы ойынында Небраска Теннессиге 42–17 есебімен жеңіліп, ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Соңғы бес маусымында Осборнның көрсеткіші таңқаларлық 60–3 болды, бұл I дивизиясындағы жаттықтырушылар мансабының ең күшті аяқталуы болып табылады.
Құрметтер
1995 жылы Осборн Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығымен марапатталды. 1998 жылы Небраска штаты «Мемориалдық стадиондағы» ойын алаңын «Том Осборн алаңы» деп атады. Оның NU жаттықтырушы штабындағы үш онжылдық ішінде стадионның көлемі шамамен екі есеге ұлғайды, бұл сол кезде Небрасканың ұлттық деңгейдегі беделінің артып келе жатқанын көрсетеді. 1999 жылы Осборн Колледж футболының Даңқ залына енгізілді және 2000 жылы Джим Торптың өмірлік жетістіктері үшін сыйлығын алды. 1999 жылы ESPN Осборнды 1990-жылдардың «онжылдықтың үздік жаттықтырушысы» деп таныды. 2007 жылғы сауалнама Осборнды «барлық уақыттағы ең ұлы колледж футболы жаттықтырушысы» деп көрсетті. 2013 жылы NAIA Футболдан ұлттық чемпионаттың кубогы «Том Осборн кубогы» деп аталды. 2018 жылы Осборн Ұлттық мектептер Даңқ залына енгізілді.
Спорттық директор
1979 жылдан 1998 жылға дейін Осборн Боб Девани мен Билл Бёрннің басшылығымен Небраска штатындағы спорттық директордың көмекшісі болды. 1997 жылғы ұлттық чемпионат жеңімпаздары Небрасканың 2007 жылғы «Үйге оралу» күнінің құрметті қонақтары атанды. Осыдан кейін өткен Оклахома штатымен 45–14 есебімен жеңіліс (Небрасканың 1958 жылы Миссуриден 31–0 есебімен жеңілгенінен бергі ең нашар үйдегі жеңілісі)нен кейін спорттық директор Стив Педерсон қызметтен босатылды. 2007 жылдың 16 қазанында Осборн уақытша спорттық директор болып тағайындалды. 2007 жылдың 24 қарашасында Осборн 5–7 есебімен өткен маусымнан кейін бас жаттықтырушы Билл Каллаханды қызметтен босатты. Осборн НКАА ережелеріне сәйкес рекрутингтік жұмыстарды жүргізу үшін өзін уақытша бас жаттықтырушы етіп тағайындады. Ол бұл лауазымда бір аптадан кем уақыт қызмет етті, содан кейін 2 желтоқсанда Бо Пелиниді бас жаттықтырушы болып тағайындады. 2010 жылы Осборн Небрасканың Big 12 конференциясымен ұзақ жылдарға созылған қарым-қатынасын тоқтатты және мектептің Big Ten конференциясының он екінші мүшесі болу туралы шақыруын қабылдады. 19 желтоқсанда Небраска Осборнның лауазымындағы «уақытша» белгісін алып тастады және ол 2010 жылдың 30 маусымына дейін спорттық директор болып қалатынын жариялады. Осборн Небрасканың 23 спорт түрінен тұратын бағдарламасын басқару үшін жылына 250 000 доллар жалақы алды. Кейіннен Осборн 2010 жылдан кейін де спорттық директор лауазымында қалуға келісті, оның лауазымы жыл сайын қаралып отыратын болды. 2012 жылдың 26 қыркүйегінде Осборн келесі жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. Осборн 2013 жылдың 2 қаңтарында Capital One Bowl турниріне қатысқаннан кейін футбол командасымен Линкольнге оралғаннан кейін ресми түрде отставкаға кетті.
Өкілдер Палатасы
2000 жылдың басында Осборн Небраска штатының 3-округінен республикашыл кандидат ретінде сайлауға түсетінін жариялады. Ол кең жайылған округтегі ірі қалалардың бірі – Хэйстингсте өскен және Огаллаланың жанындағы Лемойндегі үйін округтік мекенжайы деп көрсеткен. Дегенмен, ол кем дегенде 1964 жылдан бері осы округте тұрақтамаған; осы жылдардың көп бөлігінде ол 1-округтің орталығы – Линкольн қаласында тұрды. Бірақ, штаттағы зор беделінің арқасында республикалық алғарақамат сайлауын оңай жеңіп шықты, ол бұл округ ұзақ жылдар бойы республикашылдардың басты өкілдігі болғандықтан, іс жүзінде сайлауға тең болды. Қараша айында ол дауыстардың 83 пайызын алып, жеңіске жетті. 2002 жылы ол ірі партиялық қарсылықсыз, ал 2004 жылы демократқа қарсы қайта сайланды. Конгресте Осборнның дауыс беру көрсеткіштері орташа және консервативті бағытта болды. Ол Америка консервативтік одағынан өмір бойы 83 рейтинг алды. Бір кезде Осборн, әдеттегідей саяси қарсыласы болған Небраска штатының сенаторы Эрні Чемберспен бірлесіп, Небраскадағы құмар ойындарды кеңейту әрекеттеріне қарсы шықты. Осборнның конгресс қызметінен кейін президент Джордж Буш 2007 жылы оны Ұлттық және қоғамдық қызмет корпорациясы директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады, бірақ ол 2008 жылы қызметтен кетті.