Александр Лурия: Советский нейропсихолог және оның ғылыми еңбектері

Кіріспе

Ресейлік нейропсихолог (1902–1977) Александр Романович Лурия (Алекса́ндр Рома́нович Лу́рия; 16 шілде 1902 – 14 тамыз 1977) – кеңестік нейропсихолог, қазіргі заманғы нейропсихологияның әкесі саналады. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста ми жарақаты алғандармен клиникалық жұмыс істеген кезінде кең және түпнұсқалық нейропсихологиялық тесттер жиынтығын жасады, олар әлі де түрлі нысандарда қолданылады. Лурия мидың әртүрлі аймақтарының және мидың жалпы интеграциялық процестерінің жұмысын терең талдады. Оның "Адамның жоғары қабықшалық функциялары" (1962) атты еңбегі – көптеген тілдерге аударылған және 1973 жылы "Жұмыс істейтін ми" кітабымен толықтырылған, кеңінен қолданылатын психологиялық оқулық. Соғысқа дейін Лурияның басты қызығушылықтары психологиядағы мәдени және даму зерттеулері саласында болғаны көпке белгісіз. Ол Өзбек КСР-індегі көшпелі өзбектердің аз білімді топтарын зерттеуімен танымал болды, олардың социалистік ұжымдық шаруашылықтың (колхоздың) экономикалық жағынан дамыған жағдайларындағы замандастары мен отандастарынан өзгеше (және төмен) психологиялық көрсеткіштерді көрсеткенін дәлелдеді. Ол мәдени-тарихи психологияның негізін қалаушылардың бірі және Лев Выготскийдің әріптесі болды. Выготскиймен бірлескен жұмысынан басқа, Лурия екі ерекше психологиялық жағдайды зерттеуімен де кеңінен танымал: Соломон Шерешевский туралы "Мнемонисттің санасы" және ауыр ми жарақаты алған Лев Засетский туралы "Құлаған әлемдегі адам". Мансабы барысында Лурия Коммунистік білім академиясында (1920–1930 жж.), Эксперименталды дефектология институтында (1920–1930 жж., 1950–1960 жж., екеуі де Мәскеуде), Украина психоневрологиялық академиясында (Харьков, 1930 жж. басында), Эксперименталды медицина институтында және Бурденко нейрохирургия институтында (1930 жж. соңында) көптеген ғылыми салаларда жұмыс істеді. 2002 жылы жарияланған "Жалпы психология шолуы" зерттеуі бойынша Лурия XX ғасырдың ең көп сілтемеленген психологтарының 69-орынында тұрды.

Russian neuropsychologist (1902 1977)

Alexander Romanovich Luria (Алекса́ндр Рома́нович Лу́рия; 16 July 1902 – 14 August 1977) was a Soviet neuropsychologist, often credited as a father of modern neuropsychology. He developed an extensive and original battery of neuropsychological tests during his clinical work with brain injured victims of World War II, which are still used in various forms. He made an in depth analysis of the functioning of various brain regions and integrative processes of the brain in general. Luria's magnum opus, Higher Cortical Functions in Man (1962), is a much used psychological textbook which has been translated into many languages and which he supplemented with The Working Brain in 1973. It is less known that Luria's main interests, before the war, were in the field of cultural and developmental research in psychology. He became famous for his studies of low educated populations of nomadic Uzbeks in the Uzbek SSR arguing that they demonstrate different (and lower) psychological performance than their contemporaries and compatriots under the economically more developed conditions of socialist collective farming (the kolkhoz). He was one of the founders of Cultural Historical Psychology and a colleague of Lev Vygotsky. Apart from his work with Vygotsky, Luria is widely known for two extraordinary psychological case studies: The Mind of a Mnemonist, about Solomon Shereshevsky, who had highly advanced memory; and The Man with a Shattered World, about Lev Zasetsky, a man with a severe traumatic brain injury. During his career Luria worked in a wide range of scientific fields at such institutions as the Academy of Communist Education (1920 1930s), Experimental Defectological Institute (1920 1930s, 1950 1960s, both in Moscow), Ukrainian Psychoneurological Academy (Kharkiv, early 1930s), All Union Institute of Experimental Medicine, and the Burdenko Institute of Neurosurgery (late 1930s). A Review of General Psychology survey, published in 2002, ranked Luria as the 69th most cited psychologist of the 20th century.

Ерте өмір және балалық шағы

Лурия 1902 жылғы 16 шілдеде Мәскеудің шығысында орналасқан Қазан қаласында, еврей отбасында дүниеге келді. Оның отбасының көптеген мүшелері медицинамен айналысты. Лурияның өмірбаяуын жазған Евгения Хомскаяның сөзіне сәйкес, оның әкесі Роман Альбертович Лурия – терапевт болған. Әкесінің еңбектерінің екі монографиясы орыс тілінде «Асқазан және жұтқыншақ аурулары» (1935) және «Аурулар мен гастрогендік ауруларға көзқарас» (1935) аттарымен жарық көрді. Оның анасы Евгения Викторовна (қыздығы Хаскина) Польшадағы колледжді бітіргеннен кейін стоматолог болып жұмыс істеді. Лурия екі баланың ағасы болды, оның кіші қарындасы Лидия психиатр болды.

Ерте білім және Мәскеуге көшіп келу

Лурия мектепті мерзімінен бұрын бітіріп, 1921 жылы Қазан мемлекеттік университетінде алғашқы мамандығын аяқтады. Қазанда студент кезінде ол Қазан психоаналитикалық қоғамын құрып, Зигмунд Фрейдпен қысқаша хат алмасты. 1923 жылдың соңында ол Мәскеуге көшіп, Арбат көшесінде тұрды. Кейін ата-анасы да оған қосылып, жақын жерге қоныстанды. Мәскеуде Лурияға Константин Корнилов басқаратын Мәскеу мемлекеттік эксперименталды психология институтында жұмыс істеу ұсынылды, ол институт 1923 жылдың қарашасынан бері жұмыс істеп келді. 1924 жылы Лурия Лев Выготскиймен танысты, ол оған зор ықпал етті. Екі психологтың бірігуі нәтижесінде кейіннен «Выготский» немесе дәлірек айтқанда «Выготский-Лурия» айналысы деп аталатын бірлестік құрылды. 1920 жылдары Лурия көптеген ғалымдармен, соның ішінде Алексей Леонтьев, Марк Лебединский, Александр Запорожец, Блума Зейгарникпен танысты, олардың көпшілігі өмір бойы оның серіктестері болып қалды. Выготскийдің ізбасарлығымен және оның қатысуымен 1920 жылдардың ортасында Лурия түбірінен жаңа психологияны дамыту жобасын бастады. Бұл тәсіл «мәдени», «тарихи» және «құралдық» психологияны біріктірді және қазіргі уақытта көбінесе мәдени-тарихи психология деп аталады. Ол онтогенез бен филогенездегі жоғары психикалық функциялардың дамуында мәдениеттің, әсіресе тілдің орталық рөлін көрсетті. Выготскийден тәуелсіз, Лурия таптырмас «бірлескен қимыл әдісін» жасады, ол адамдардың жасырын немесе басылған эмоциялық және ойлау процестерін диагностикалауға көмектесті. Бұл зерттеу 1932 жылы АҚШ-та «Адамдық қайшылықтардың табиғаты» деген атпен жарияланып, оны Кеңес Ресейіндегі жетекші психологтардың бірі ретінде әлемге таныстырды. 1937 жылы Лурия қолжазбаны орыс тілінде тапсырып, Тбилиси университетінде докторлық диссертация ретінде қорғады (орыс тілінде 2002 жылға дейін жарияланбаған). Лурия 1920 жылдары Мәскеуге көшкеннен кейін үш кітап жазды: «Адамдық қайшылықтардың табиғаты» (орыс тілінде, бірақ Лурияның өмірінде 1932 жылы АҚШ-та ағылшын тілінде ғана жарық көрген), «Бала дамуындағы сөйлеу және интеллект» және «Қалалық, ауылдық және үйсіз балалардың сөйлеу және интеллекті» (екеуі де орыс тілінде). Екінші кітап 1928 жылы, ал қалған екеуі 1930 жылдары жарық көрді. 1930 жылдардың басында Лурия мен Выготский Харьковта медициналық білім алды, ал 1934 жылы Выготский қайтыс болғаннан кейін Лурия медициналық білімін 1-Мәскеу медициналық институтында аяқтады.

Luria finished school ahead of schedule and completed his first degree in 1921 at Kazan State University. While still a student in Kazan, he established the Kazan Psychoanalytic Society and briefly exchanged letters with Sigmund Freud. Late in 1923, he moved to Moscow, where he lived on Arbat Street. His parents later followed him and settled down nearby. In Moscow, Luria was offered a position at the Moscow State Institute of Experimental Psychology, run from November 1923 by Konstantin Kornilov. In 1924, Luria met Lev Vygotsky, who would influence him greatly. The union of the two psychologists gave birth to what subsequently was termed the Vygotsky, or more precisely, the Vygotsky Luria Circle. During the 1920s Luria also met a large number of scholars, including Aleksei Leontiev, Mark Lebedinsky, Alexander Zaporozhets, Bluma Zeigarnik, many of whom would remain his lifelong colleagues. Following Vygotsky and along with him, in mid 1920s Luria launched a project of developing a psychology of a radically new kind. This approach fused "cultural", "historical", and "instrumental" psychology and is most commonly referred to presently as cultural historical psychology. It emphasizes the mediatory role of culture, particularly language, in the development of higher psychological functions in ontogeny and phylogeny. Independently of Vygotsky, Luria developed the ingenious "combined motor method," which helped diagnose individuals' hidden or subdued emotional and thought processes. This research was published in the US in 1932 as The Nature of Human Conflicts and made him internationally famous as one of the leading psychologists in Soviet Russia. In 1937, Luria submitted the manuscript in Russian and defended it as a doctoral dissertation at the University of Tbilisi (not published in Russian until 2002). Luria wrote three books during the 1920s after moving to Moscow, The Nature of Human Conflicts (in Russian, but during Luria's lifetime published only in English translation in 1932 in the US), Speech and Intellect in Child Development, and Speech and Intellect of Urban, Rural and Homeless Children (both in Russian). The second title came out in 1928, while the other two were published in the 1930s. In early 1930s both Luria and Vygotsky started their medical studies in Kharkiv, then, after Vygotsky's death in 1934, Luria completed his medical education at 1st Moscow Medical Institute.

Көп мәдениет және неврология

1930 жылдар Лурия үшін маңызды болды, себебі оның жергілікті халықтарды зерттеуі оның жалпы қызығушылықтарына көпмәдениеттілік саласын ашты. Бұл қызығушылықты ХХ ғасырдың соңында әлемдегі жергілікті халықтарды зерттей бастаған және қорғаған түрлі ғалымдар мен зерттеушілер жаңғыртты. Лурияның осы саладағы жұмысы Орталық Азияға жасаған экспедициялармен жалғасты. Виготскийдің жетекшілігімен Лурия білім алмаған азшылықтардың мәдени дамуының нәтижесінде туындайтын әртүрлі психологиялық өзгерістерді (қабылдау, мәселе шешу және есте сақтау сияқты) зерттеді. Осы тұрғыда ол ауызша дәстүрді зерттеуге елеулі үлес қосты. Лысенкошылдықтың генетиктерді тазалауына жауап ретінде Лурия дәрігер мамандығын алуға шешім қабылдады және 1937 жылдың жазында оны үздік дипломмен аяқтады. "Адамдық қақтығыстардың мәні" атты қолжазбасын қайта жазып, құрылымдық өзгерістер енгізгеннен кейін, ол 1937 жылы Тбилиси институтында докторлық диссертациясын қорғады және педагогика ғылымдарының докторы атағын алды. "Отыз төрт жасында ол елдегі ең жас психология профессорларының бірі болды". 1933 жылы Лурия биология ғылымдарының докторы, микробиология саласындағы белгілі маман Лана П. Липчинаға үйленді. Жұбайлар Мәскеуде Фрунзе көшесінде тұрды, сонда олардың жалғыз қызы Лена (Елена) дүниеге келді. Лурияның емдеу әдістері эмоционалдық және интеллектуалдық дисфункциялардың кең ауқымын қамтыды. Соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай Лурияға Орталық Мәскеу мемлекеттік университетінің Жалпы психология кафедрасында тұрақты қызметке тағайындалды, онда ол өмірінің көп бөлігін өткізді; ол Психология факультетінің құрылуына мұрындық болды, ал кейіннен Патология және Нейропсихология кафедраларын басқарды. 1946 жылға қарай оның әкесі, Боткин ауруханасының гастроэнтерологиялық клиникасының басшысы асқазан рагынан қайтыс болды. Анасы бірнеше жыл өмір сүрді және 1950 жылы қайтыс болды.

1950 жылдар

Соғыстан кейін Лурия Мәскеудегі Психология институтындағы жұмысын жалғастырды. Бір кезге ол Психология институтынан шеттетілді, ал 1950 жылдары Дефектология институтында зиякерлік қабілеті шектеулі балаларға қатысты зерттеулерге көшті. Дәл осы жерде ол бала психологиясы саласындағы ең маңызды зерттеулерін жасады және сол кездегі Кеңес Одағында Павловтың ерте зерттеулерінің ықпалынан толығымен ажыратылды. Лурия өз қызығушылығының тек "Павловтың екінші сигналдық жүйесін" зерттеумен шектелетінін, ал Павловтың адам мінез-құлқының "оң нығайту арқылы шартты рефлекс" негізіндегі қарапайым, бастапқы түсіндірмесіне қатысы жоқ екенін жария етті. Лурияның сөйлеудің реттеуші функциясына деген қызығушылығы 1950 жылдардың ортасында қайта қарастырылып, 1957 жылы жарық көрген "Нормалы және аномальды мінез-құлықты реттеуде сөйлеудің ролі" атты монографиясында жинақталды. Осы кітабында Лурия өзінің басты мәселелерін Хомскаяның үш тұжырымдамасы арқылы былайша қорытындылады: "1) сөйлеудің психикалық процестердің дамуындағы ролі; 2) сөйлеудің реттеуші функциясының дамуы; және 3) түрлі ми патологияларының салдарынан сөйлеудің реттеуші функцияларында болатын өзгерістер". Лурияның 1950 жылдары бала психологиясына қосқан маңызды үлесі 1956 және 1958 жылдары Мәскеуде "Нормалы және аномальды балалардағы жоғары жүйке қызметінің мәселелері" деген атпен жарық көрген екі томдық жинақта жақсы көрсетілген. Хомская Лурияның тәсілін былай түйіндейді: "Моторлық қауымдастырулар әдісін қолдану зерттеушілерге (білімі жетілмеген) балалардың шартты байланыстарды қалыптастыру процесінде кездесетін қиындықтарды, сондай-ақ сөйлеу арқылы оларды түзету және толықтыру мүмкіндіктерін анықтауға мүмкіндік берді. (Білімі жетілмеген) балалар сөйлеудің жалпылау және реттеу функцияларының айқын бұзылуын көрсетті". Осы бағытты ұстанғаннан кейін, 1950 жылдардың ортасында "Лурия алғаш рет әртүрлі функционалдық жүйелердегі, ең алдымен, сөздік және моторлық жүйелердегі нейродинамикалық процестердің айырмашылықтары туралы өз идеяларын ұсынды". Лурия балалардағы тілдің дамуының үш кезеңін "ерікті әрекеттердің механизмдерін қалыптастыру" тұрғысынан қарастырды: реттеуші сөздік ықпал болмаған кездегі әрекеттер, ерекше емес ықпалы бар әрекеттер және, соңында, таңдамалы сөздік ықпалы бар әрекеттер.

Following the war, Luria continued his work in Moscow's Institute of Psychology. For a period of time he was removed from the Institute of Psychology, and in the 1950s he shifted to research on intellectually disabled children at the Defectological Institute. Here he did his most pioneering research in child psychology, and was able to permanently disassociate himself from the influence that was then still exerted in the Soviet Union by Pavlov's early research. Luria said publicly that his own interests were limited to a specific examination of "Pavlov's second signal system" and did not concern Pavlov's simplified primary explanation of human behavior as based on a "conditioned reflex by means of positive reinforcement". Luria's continued interest in the regulative function of speech was further revisited in the mid 1950s and was summarized in his 1957 monograph titled The Role of Speech in the Regulation of Normal and Abnormal Behavior. In this book Luria summarized his principal concerns in this field through three succinct points summarized by Homskaya as: "(1) the role of speech in the development of mental processes; (2) the development of the regulative function of speech; and (3) changes in the regulative functions of speech caused by various brain pathologies." Luria's main contributions to child psychology during the 1950s are well summarized by the research collected in a two volume compendium of collected research published in Moscow in 1956 and 1958 under the title of Problems of Higher Nervous System Activity in Normal and Anomalous Children. Homskaya summarizes Luria's approach as centering on: "The application of the Method of Motor Associations (which) allowed investigators to reveal difficulties experienced by (unskilled) children in the process of forming conditioned links as well as restructuring and compensating by means of speech (Unskilled) children demonstrated acute dysfunction of the generalizing and regulating functions of speech." Taking this direction, already by the mid 1950s, "Luria for the first time proposed his ideas about the differences of neurodynamic processes in different functional systems, primarily in verbal and motor systems." Luria identified the three stages of language development in children in terms of "the formation of the mechanisms of voluntary actions: actions in the absence of a regulative verbal influence, actions with a nonspecific influence, and, finally, actions with a selective verbal influence."

Қырғи қабақ соғыс

1960 жылдары, суық соғыстың ең қатал кезеңінде Лурияның мансабы бірнеше жаңа кітаптар жариялануы арқасында едәуір кеңейді. Ерекше атауға лайық – 1962 жылы жарық көрген «Адамның жоғары қабықшалық функциялары және олардың жергілікті ми зақымдануынан туындаған бұзылыстары» кітабы. Бұл кітап көптеген шетел тілдеріне аударылды және нейропсихологияны жеке медициналық ғылым ретінде қалыптастырған негізгі кітап ретінде мойындалды. Бұрын, 1950 жылдардың соңында Лурияның халықаралық конференциялардағы харизматикалық өнері оның зерттеулеріне бүкіл әлемнің назарын аударды, бұл кітапқа ынталы медициналық аудиторияны дайындады. Лурияның 1960 жылдары жазған немесе бірлесіп жазған басқа кітаптары: «Жоғары ми және психикалық процестер» (1963), «Проблеманы шешудің нейропсихологиялық талдауы» (1966, Л.С. Цветковамен; 1990 жылы ағылшын тіліне аударылды), «Фронтальді бөлімшелердің психофизиологиясы» (алғаш рет 1973 жылы жарық көрді) және «Алдыңғы коммуникациялық артерия аневризмасы бар пациенттердегі есте сақтау бұзылыстары» (А.Н. Коновалов пен А.Н. Подгоянаямен бірлесіп жазылған). Есте сақтау бұзылыстарын зерттеуде Лурия ұзақ мерзімді есте сақтау, қысқа мерзімді есте сақтау және семантикалық есте сақтау арасындағы айырмашылыққа бағытталды. Лурия үшін есте сақтаудың нейропсихологиялық патологиясын интеллектуалдық операциялардың нейропсихологиялық патологиясынан ажырату маңызды болды. Лурия бұл екі патология түрін жиі былай сипаттады: «(1) жалпы ақыл-ой қызметі қалыпты қалғанда белгілі бір арифметикалық операцияларды орындауға қабілетсіздік (негізінен тоқпандық бұзылыстар), (2) ақыл-ой процестерін жалпы бақылаудың бұзылуы (негізінен фронтальді бөлімше бұзылыстары)». Лурияның 1960 жылдардағы маңызды зерттемелерінің тағы бірі, ол тек 1975 жылы (және 1976 жылы ағылшын тілінде) жарық көрген, жақсы қабылданып, «Нейролингвистиканың негізгі проблемалары» деп аталған кітабы болды.

Негізгі зерттеу бағыттары

Лурьяның өмірбаянында Хомская Лурьяның өмір бойындағы зерттеулерінің алты негізгі саласын келесі схема бойынша қорытындылады: (1) Адам психикасының әлеуметтік-тарихи детерминациясы, (2) Адам психикасының биологиялық (генетикалық) детерминациясы, (3) Белгілер мен символдар арқылы жүзеге асырылатын жоғары психологиялық функциялар; Сөздік жүйе – белгілердің басты жүйесі (Лурьяның оны үш бөлікке бөлуімен бірге), (4) Психологиялық функциялар мен сананың жүйелі ұйымдастырылуы (Лурьяның осыған қатысты төрт бөліктен тұратын жіктелуімен бірге), (5) Ақылдың ми механизмдері (Ми және психика); Психология мен физиология арасындағы байланыстар, және (6) Теория мен практика арасындағы қатынас. 2002 жылы жарық көрген «Жалпы психология шолуы» бойынша Лурья 20 ғасырдағы ең көп сілтемеленген 69-шы психолог атанды.

Негізгі зерттеу бағыттары

Лурияның өмірінде оның бастапқы зерттеулеріне қатысты жаңа зерттеулердің қарқынды дамуының мысалдары – лингвистикалық афазия, алдыңғы ми бөлігінің патологиясы, сөйлеу қабілетінің бұзылуы және балалар нейропсихологиясы салалары.

Тілдік афазия

Лурияның тіл мен сөйлеудің нейропсихологиялық теориясы, жеке санадағы ішкі тіл мен жеке адамдар арасындағы қарым-қатынасқа арналған сөйлеу тілі арасындағы кезеңдерді анық ажыратып көрсетті. Лурия үшін ішкі тілден тізбектелген сөйлеуге өтуге қажетті кезекті фазаларды бөліп көрсету ғана емес, сонымен қатар субъективті ішкі ойдың интерсубъективті сөйлеуге дамуындағы кодталу ерекшеліктерін атап көрсету де маңызды болды. Бұл, басқа адамдардан келіп түскен сөйлеудің декодталуымен салыстырғанда, ішкі тілге айналдырылуынан өзгеше болды. Ішкі тілді кодтау кезінде Лурия осы кезекті фазаларды алдымен ішкі тілден семантикалық жиынтықтарға, содан кейін терең семантикалық құрылымдарға, одан кейін терең синтаксистік құрылымдарға, соңында тізбектелген беткі сөйлеуге өту ретінде сипаттады. Тізбектелген сөйлеуді кодтау үшін фазалар сол күйінде қалды, бірақ декодтау әртүрлі фазалар арасындағы өтулердің кері бағытына бағдарланды. «Нейропсихология мәселелері» (1977), «Фронтальді бөлімшелердің функциялары» (1982, автор қайтыс болғаннан кейін жарияланды), «Адамдағы жоғары кортикальді функциялар» (1962) және «Ми жарақатынан кейін функцияны қалпына келтіру».

Лурия алғаш болып алдыңғы ми бөлімшелерінің тұрақты назарда болудағы, мінез-құлықтың икемділігі мен өзін-өзі ұйымдастырудағы маңызды рөлін анықтады. Клиникалық байқаулары мен оңалту тәжірибесіне сүйене отырып, ол алдыңғы ми бөлімшелерінің әртүрлі аймақтары осы мінез-құлықтың үш аспектісін әртүрлі реттейді деген тұжырым жасады. Бұл тұжырымды кейіннен мидың алдыңғы бөлімшелерін зерттеген нейробиологтар растады. Қазіргі заманғы нейропсихологиялық тесттердің көпшілігі алдыңғы ми бөлімшелерінің зақымдануын анықтау үшін Лурияның бағалау және оңалту тәжірибесінде ұсынған кейбір компоненттерді қамтиды.

Сөйлеу қабілетінің бұзылуы

Лурияның сөйлеу бұзылыстары жөніндегі зерттеулері негізінен: 1) сөйлеудік өрнектеу, 2) сөйлеуді түсіну, 3) жад, 4) зиякерлік қызмет, және 5) тұлға салаларында болды.

Балалық нейропсихология

Бұл сала Лурияның невропсихологияға қатысты кітаптары мен еңбектеріне негізделген, олар соғыс жылдарындағы және одан кейінгі тәжірибесінде қалыптасқан. Балалар нейропсихологиясы саласында "оның құру қажеттілігі мидың белгілі бір бөлігі зақымдалған балаларда психологиялық функциялардың ыдырауының ерекше ерекшеліктері анықталғандықтан туындады. Лурияның жетекшілігімен оның әріптесі Симерницкая сөздік емес (көрнекі-кеңістіктік) және сөздік функцияларды зерттеуге кірісті, сондай-ақ сол және оң жарты шарлардың зақымдануы ересектерге қарағанда балаларда әртүрлі дисфункцияларды тудыратынын көрсетті. Бұл зерттеу даму процесінде жоғары психологиялық функциялардың орналасуының өзгеруіне қатысты бірқатар жүйелі зерттеулерді бастады". Лурияның жалпы зерттеулері көбінесе "сөйлеуді емдеу және оңалту" мәселесіне бағытталған, ал тікелей және спонтанды оңалтуға қатысты байқайтын нәрселер жалпыланды. "Лурияның еңбектері жергілікті ми зақымдануы бар науқастарда экспрессивті және рецептивті сөйлеуді (Цветкова, 1972, 1985), есте сақтауды (Кроткова, 1982), интеллектуалды қызметті (Цветкова, 1975) және тұлғаны (Глозман, 1987) оңалту саласында маңызды үлес қосты".

Лурия-Небраска нейропсихологиялық сынағы

Лурия Небраска – невропсихологиялық қызмет туралы Лурияның теорияларына негізделген стандартталған тест. Лурия бұл тесті бастапқыда стандарттауға қатысқан топқа кірген жоқ; оны басқа зерттеушілер нейропсихология саласындағы маңызды нәтижелерді жариялаған ғалым ретінде ғана сілтеме ретінде келтірді. Әңгіме бойынша, Лурияға бұл тест жиынтығы туралы алғаш айтқанда, ол кімнің бір күні өзінің бастапқы зерттеулерімен осындай нәрсе жасайтынын күткенін айтқан.

Кинодағы рөлдері

Паоло Розаның "Мнемонист" (2000) фильмі оның "Мнемонист ақыл-ойы" кітабына негізделген. Крис Дойлдің "Сөздермен алыста" авторлық фильмі Лурияның "Мнемонист ақыл-ойы" еңбегінен көп шабыттанды. Жаклин Госстің 28 минуттық "Дүниеге қалай көмектесу керек" (2004) фильмі – сандық анимациялық, жеңіл-жеңіл пародия, ол "оқу-жазудың енгізілуі Орталық Азия шаруаларының ойлау қалыптарына қалай әсер еткенін" зерттеген Лурияның зерттеуінен бастау алады – бұл сипаттама "Венди мен Люси" (2008) DVD мұқабасынан алынған, OSC 004, ол оны байланыссыз көркем фильмге қосымша тәуелсіз материал ретінде қамтиды. Оқулық пародия. Толық 28 минуттық фильмді Vimeo-да қарауға болады.