Кіріспе

Американдық саясаткер (1938 жылы туған)
конгрессмен

Дэнни Ли Бертон (21 маусым 1938 жылы туған) – АҚШ өкілі, 1983 жылдан 2013 жылға дейін қызмет еткен. Ол Республикалық партияның мүшесі және «Шай партиясы» қауымдастығының құрамында болды.

Балалық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы

Бертон Индианаполисте Бони Л. (қыз есімі Хардести) мен Чарльз В. Бертонның ұлы болып дүниеге келді. Әкесі бұрынғы полиция қызметкері болған, бірақ ешқашан ұзақ уақыт бір жұмыста тұра алмады. Отбасы үнемі көшіп-қонып, тіркемелерде, шатырларда және мотельдерде тұрды. 1950 жылдың маусым айында, жұбайлар ажырасқаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, Бертон күнкөрісі үшін жергілікті гольф клубында кади болып жұмыс істеді, сол арқылы гольф шеберлігін арттырып, мектепте штаттық гольф чемпионатын жеңіп алды. 1957 жылы Шортридж орта мектебін бітіріп, Индиана университетінде (1958–1959) және Цинциннати Библия семинариясында (қазір Цинциннати христиан университеті деп аталады) (1959–1960) оқыды. 1956 жылдан 1957 жылға дейін АҚШ Армиясында қызмет етті, содан кейін әскери қызметтен босатылып колледжге қайта оралды, бірақ 1957 жылдан 1962 жылға дейін Армия резервінде қалды. Оқуын бітіргеннен кейін Бертон жылжымайтын мүлік брокері болды және 1968 жылы Дэн Бертон сақтандыру агенттігін құрды.

Индиананың заң шығарушы органы

Бертон 1967 жылдан 1968 жылға дейін және 1977 жылдан 1980 жылға дейін Индиана штатының Өкілдер палатасының депутаты, ал 1969 жылдан 1970 жылға дейін және 1981 жылдан 1982 жылға дейін Индиана штатының Сенатының депутаты болды.

Конгресстен кейінгі мансап

2013 жылдың 13 ақпанында «Әзербайжан-Америка альянсы» оны ұйым төрағасы етіп тағайындағанын жариялады. Бёртон ұйымның веб-сайтында да төраға ретінде тіркелген. 2015 жылдың қазан айында Бёртонның «Азаматтардың адам құқықтары жөніндегі комиссиясы» (CCHR) атынан лоббист ретінде тіркелгені хабарланды, ал бұл ұйым Саентология шіркеуімен құрылған. CCHR психиатрия және психиатриялық медицинаға қарсы тұрады, сондай-ақ Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасын (FDA) сынап бағалайды. Оны сыншылар Саентологияның алдына жасырылған ұйымы деп сипаттайды. Бёртон шіркеу мүшесі болмаса да, 2012 жылы шіркеудің ұлттық кеңсесінің ашылуына қатысып, бұрын CCHR жұмысын жоғары бағалаған.

Пакистаннан келген ластанған қаражат

2011 жылдың шілдесінде ФБР тергеуі Бертонның Пәкістанның әскери барлау қызметінен келген, «Кашмир мәселесінде Пәкістанның ұстанымын қолдау» шартымен берілген сайлау қаражатын алғандығын көрсетті. Аталған қаражат Саид Ғұлам Наби Фай басқаратын, кейіннен Пәкістан әскерилерінің құрылысы екені анықталған «Кашмир Америкалық Кеңесі» арқылы жіберілді. Соңынан Бертонның кеңсесі бұл қаражатты қайырымдылыққа аударды.

Винс Фостердің кісі өлтіруі

Бёртон 1993 жылы президент Билл Клинтонның бас кеңесшісінің орынбасары Винс Фостердің өліміне қатысты мәжіліс тергеуін басқарды. Фостер өзін-өзі өлтіргенімен, Бёртон оның өлтірілгенін сенді. Ол Клинтондардың қатысу мүмкіндігін жан-жақты тергеуді талап етті және өзінің ауласында, Винс Фостердің басын бейнелейтін қарбызды пайдаланып, болған қылмысты қайта ойнағаны үшін көп назар аударды. 1998 жылы Бёртон Клинтон туралы: "Егер мен Фостердің өліміне қатысты деп санайтын нәрселердің он пайызын дәлелдей алсам, ол қызметтен алынар еді. Ол адам - ешкімге жарамайтын. Сондықтан мен оны қуалап жүрмін" деді. Бёртонның Уайтүотер дауына қатысты ақпараты 1988 жылы Citizens United ұйымын құрған Флойд Браунның зерттеулеріне негізделген. Браунның зерттеулері мен куәліктерінің сапасымен байланысты мәселелер туындағандықтан тергеу тоқтатылды.

Гольф ойнау

1990 жылы The New York Times 1989 жылы Бертонның Калифорния штатының Палм-Спрингс қаласындағы Боб Хоуп Классик, Мэриленд штатының Потомак қаласындағы Кемпер Опен, Индианаполистегі Ларри Берд Гольф Классик, Айдахо штатының Сан-Вэлли қаласындағы Дэнни Томпсон Мемориал турнирі, Мэн штатындағы Шугарлоф шақыру турнирі және Чикагодағы Арте Джонсон турниріне "танымал ойыншы" ретінде қатысқанын хабарлады. Мұндай ойыншылар турнир демеушілерінен тегін әуе билеттері, тегін тамақ, тегін тұру және көбінесе тегін заттар алатын. 1995 жылдың қарашасында палата мүшелері мен олардың қызметкерлеріне сыйлықтарды, оның ішінде тегін тамақтандыруды және қайырымдылық спорттық шараларға тегін сапарларды қабылдауға тыйым салу туралы дауыс берді. Қайырымдылық сапарларын қолдауға күш салған Бертон жыл сайын екі гольф турниріне қатысатынын айтты және "Біздің кеңседе гольф алаңына қарағанда көбірек лоббистер кездеседі" деді. 1997 жылдың қаңтар айында Бертон турнирдің демеушісі AT&T Pebble Beach National Pro Am турнирінде ойнады. Турнирге дейін ол AT&T компаниясының төрағасы және бас директоры Роберт Э. Алленмен жақын жердегі гольф клубында жаттығу ойыны өткізді. AT&T сондай-ақ Бертон үшін жергілікті мейрамханада қаржы жинау кешін ұйымдастырды. Үш апта бұрын Бертон Үкіметтік реформалар және қадағалау жөніндегі палата комитетінің төрағасы болды, ол федералды үкіметпен ұзақ және жергілікті телефон және телекоммуникациялық келісімшарттар бойынша кем дегенде 5 миллиард доллар бөлуді жоспарлаған заң шығарушы агенттікке қарайтын. Бертон турнирге қатысуын қорғап, телекоммуникация мәселелерін қарастырғанда бұл оның объективтілігіне әсер етпейтінін мәлімдеді. Ол сапардың бір бөлігін өзі төлегенін, ал қалғанын сайлау науқанының қаражатынан төленгенін, өйткені ол Калифорнияда болған кезде үш қаржы жинау шарасына қатысқандығын айтты. 2004 жылдың желтоқсан айында Бертон екі көмекшісімен Гуам аралына ұшты. Сапардың шығындарын Гуам үкіметі мен туризм индустриясы төледі. Ресми шаралардан басқа, әскери базаны аралау сияқты, Бертон қайырымдылық гольф турнирінде де ойнады. Гуамға оралғаннан кейін ол туризм индустриясына визалық ережелерді өзгертуге көмектесуге тырысты. 2007 жылдың қаңтар айында палата лоббистерден сыйлықтар мен тегін сапарларды қабылдауға, сондай-ақ жеке ұшақтарда жеңілдікпен саяхаттауға тыйым салатын шараны 430–1 дауыспен қабылдады. Бертон жалғыз қарсы дауыс берді. 2007 жылдың ақпан айында "Индианаполис Стар" газетінің соңғы он жылдағы өкілдер палатасының дауыс беру нәтижелерін талдауы Бертонның 2001 және 2007 жылдар аралығында бес жыл бойы Боб Хоуп Крайслер Классик гольф турнирі кезінде барлық дауыс беруден бас тартқанын көрсетті. PGA Tour турнирінің маусымдағы үшінші турнирінде атақты тұлғалар мен гольф кәсіпқойлары төрт күн бойы жұптасып ойнайды. 2004 жылдан бері Бертон турнирдің негізгі демеушісі – Эйзенхауэр медициналық орталығының арнайы шақырулы ойыншысы ретінде қатысады. Бұл мүмкіндікке 10 000 доллар қайырымдыққа беру міндеттемесі қоса тіркелген; Бертон ауруханамен осы соманы белгілі бір мерзім ішінде төлеу туралы келісім жасасқан. Бертонның сайлауалды комитеті 2004 жылдың желтоқсан айында медициналық орталыққа 1500 доллар, ал 2006 жылдың қаңтар айында 6353 доллар сыйлық ретінде бергенін хабарлады.

"... Боливия жағалауында"

1995 жылғы 29 наурызда АҚШ-тың есірткіге қарсы күресі жөніндегі Конгресс тыңдалымдарында Бертон АҚШ әскерінің «Боливия жағалауына әуе кемесін орналастырып, кока егістіктерін химиялық шаңдау керек» екенін мәлімдеді. Кейіннен оған: а) Боливия теңізге шығу жолы жоқ құрлық ішіндегі ел (Бертон Батыс жарты шар қосымша комитетінің төрағасы болған); ә) Боливиядағы кока егістіктері (юңгалар мен Амазонканың жазықтарында) ең жақын жағалаудан (Перу мен Чилидің Тынық мұхитындағы жағалауынан) Анд тауларының 20 000 футтан жоғары биіктіктегі шыңдарымен бөлінгендіктен, кез келген әуе кемесінен шаңдау мүмкін емес; және б) F-18 ұшақтары химиялық шаңдауға жарамсыз екені көрсетілді. Бұл қателік Вашингтонда тиісті сынға ұшырамаса да, Боливияда Америкаға қарсы үлкен наразылық тудырып, Бертонның қолдаған есірткіге қарсы күресіне нұқсан келтірді.

Демократиялық партияның қаржы жинауын тексеру

1997 жылы Бертон Демократиялық партияның сайлау қаржысын дұрыс пайдаланбауы мүмкін деген күдік бойынша тергеу жүргізді, бұл тергеу 1996 жылғы президенттік сайлауға қатысты болды. Комитет жүргізген тергеу бірнеше жылға созылды, нәтижесінде Клинтон әкімшілігінің қызметкерлеріне 1000-нан астам шақыру қағаздары жіберілді және 7 миллион доллардан астам қаржы жұмсалды. 1997 жылдың наурыз айында тергеу басталған кезде Бертонға пакистандық лоббисттен 5000 доллар талап еткені айтылды. Лоббист ақша жинай алмағандықтан, Бертон Пәкістан елшісіне шағымданып, "оның достары мен әріптестерінің ешқайсысы" лоббистпен немесе оның байланысты адамдарымен кездеспейді деп қорқытқан. 1998 жылдың мамыр айында Бертон президент Билл Клинтонның бұрынғы серіктесі Вебстер Хаббеллдің түрмедегі аудиожазбаларының өңделген нұсқасын жариялағаны үшін кешірім сұрады. Өңделген жазбаларда маңызды ақпараттар алынып тасталған және түпнұсқа жазбалардан айтарлықтай ерекшеленген. Бертонды оның партияластары, оның ішінде Палата Төрағасы Ньют Гингрич қатаң сынады, ол тергеуді "цирк" деп атап, Бертонды бастапқыда қателігін мойындаудан бас тартқаны үшін айыптады. Кассеталарды өңдеуге және жариялауға жауапты болған Девид Босси Бертонның өтінішімен қызметінен кетті. Бертонның жеке өзі жазбаларды жариялағанын және басқа комитет мүшелері мен адвокаттардың қарсылығына қарамастан Боссидің жоспарларын қолдағанын атап өткен демократтар Бертонды да орнынан кетуге шақырды. Азшылық көшбасшысы Ричард А. Гепардт: "Комитет қызметкері төраға Бертонның қателіктері, жаңылыстары және заңбұзушылықтары үшін жазықсыз жазаланбауы керек" деді. Бертон Ұлттық денсаулық сақтау институтына жүрек-қан тамырлары ауруларын емдеу үшін хеляциялық терапияны зерттеуге бес жылдық, 30 миллион долларлық қаражат бөлді. 2000 жылдың 25 қазанында Үкімет реформасы жөніндегі палата комитетінің төрағасы ретінде Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаментіне жолдаған хатында Бертон агенттік директорынан Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасына (FDA) Тимеросал консерванты бар барлық вакциналарды кері қайтарып алуды сұрады. "Біз бәріміз сынаптың нейротоксин екенін білеміз және мойындаймыз, бірақ FDA тимеросал құрамындағы 50 вакцинаны кері қайтарып алмады", - деп жазды Бертон, "Тынық құрамында вакциналар нарықта қалған әрбір күн - бұл HHS 8000 баланың денсаулығына қауіп төндіретін тағы бір күн" деп қосты. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары сынап құрамындағы вакциналар аутизмге себеп болатынына келіспеді, ал АҚШ-тың FDA вакциналарға тыйым салудан бас тартты. Дегенмен, көптеген өндірушілер вакциналардан консерванттарды алып тастады, бірақ аутизмнің көрсеткіштері төмендемеді. Бертон Конгресс веб-сайтында "Үй" деп аталатын "Аутизм" бетін жүргізді, онда оның аутизм мен вакциналар арасындағы байланыс туралы сөздері, тыңдаулардың стенограммалары және газет мақалалары жарияланды. 2017 жылдың маусым айында Джон Оливердің "Last Week Tonight" бағдарламасында 2002 жылғы C-SPAN 2 видеосынан Дан Бертонның вакциналар мен аутизмге қатысты пікірлері көрсетілді. Видеода Бертон: "Мен әлі күнге дейін вакцинадағы сынаптың аутизмге әсер етпейтініне күмәнсіз деп айтатын ғалымды кездестірген емеспін. Олар ғылыми дәлелдер жоқ дейді, зерттеулер жоқ, немесе оны дәлелдейтін ештеңе жоқ. Бірақ оны керісінше айтыңыз. Оны жоққа шығаратын зерттеулер де жоқ" деді. Джон Оливер бұл сөзді Бертонның "негативті дәлелдеуді" талап етуі ретінде дұрыс атап көрсетті, оны ол "мүмкін емес стандарт" деп сипаттады.

Құрылтайшы пошталық хаттар

Аризона штатының газеті жүргізген зерттеуде Бёртон тегін конгресс почтасын ең көп пайдаланушылардың арасында бесінші орынды иеленді, 2007 жылы сайлаушыларына 190 000 доллардан астам сомаға хаттар жіберді.

Қызым

2007 жылдың маусым айында Вашингтондағы Жауапкершілік және Этика үшін Азаматтар ұйымы 2001–2006 жылдар аралығында Бертонның сайлау қоры оның қызы Даниэль Саркинге, оның сайлауалды кеңсесін басқаратын адамға 143 900 доллар төлегенін мәлімдеді. Федералдық сайлау комиссиясының шешімі бойынша, федералдық үміткерлердің отбасы мүшелеріне саяси қызметтері үшін нарықтық құнға сәйкес жалақы төлеуі заңға қайшы емес.

Сибел Эдмондс куәлігі

2008 жылдың 6 қаңтарында ФБР-дің құпия ақпаратты жариялаған қызметкері Сибел Эдмондс өзінің веб-сайтында жарияланған «Мемлекеттік құпиялар галереясында» Дэн Бертонның суретін, оның ісіне қатысты деп саналатын тұлғалардың суреттерімен бірге орналастырды. Кейін, 2009 жылдың 8 тамызында ол Огайо сайлау комиссиясының алдында Шмидт пен Крикориан ісі бойынша куәлік беру кезінде Бертон және басқалар туралы ант беріп куәлік берді. Ол олардың «АҚШ азаматтарына және АҚШ мүдделеріне қарсы өте заңсыз әрекеттер жасағанын» айтты, бұл шетелдік үкіметтер мен ұйымдардың жасырын операцияларын қамтыды, бірақ Мемлекеттік құпиялар артықшылығымен шектелгендіктен, бұл әрекеттер туралы толығырақ айтпады.

АДА

1989 жылы 2 қазанда өкіл Дэн Бертон "Мүгедектерге арналған Америка заңына" (ADA) қарсы пікір білдіру үшін палата төріне шықты. Ол: «ADA – бұл өкінішсіз содомиялық лоббидің ұлттық жоспарын іске асыруға жасаған соңғы тығырықтан шығу әрекеті, себебі ЖИТС-тің тарауы олардың саяси беделін жояды. Олардың заң жобасын тоқтату қажет. Егер ADA қабылданса, қалыпты Америка үшін екінші мүмкіндік болмайды» деді.

Жеке өмір

Бёртонның алғашқы әйелі Барбара (Логан) Бёртон 1993 жылы 56 жасында сүт безі қатерлі ісігіне шалдықты. Ол 2002 жылы сүт және ішек қатерлі ісігінен қайтыс болды. Олардың үш баласы болды: Келли, Даниэль және Дэнни. 2006 жылдың тамызында Бёртон Юта штатының Парк-Сити қаласында доктор Самия Тавиллге үйленді. 1995 жылы республикашыл Роберт Паквудтың жақындағы істері және Паула Джонс пен Билл Клинтонның дауы туралы сөйлегенде, Бёртон: "Қандай партияға қызмет етсе де, үкіметтің қай саласында болса да, ешкімге осы күдікті жыныстық тәртіпсіздіктерден құтылуға рұқсат етілмеуі керек" деді. Клинтонды өткір сынға алған ол, "Ең бастысы, Дэн Бёртон халықтың принципті басшылыққа құқығы бар екеніне және мінездің маңызды екеніне сенеді" деп қосты. Бёртонның інісі Вуди Бёртон – Индиана штаты Өкілдер палатасының бұрынғы республикалық мүшесі, ол 58-ші округтің өкілі болған. Бёртон Дін және қоғамдық саясат институтының кеңесшілер кеңесінің мүшесі. Бёртон 33° дәрежелі Шотланд ритуалының масоны және Индианаполистегі, Индиана штатындағы 500 нөмірі бар Evergreen Oriental Lodge ложасының мүшесі.