Кіріспе
АҚШ үкіметі белгілеген Ұлттық тарихи ескерткіш (NHL) – бұл Америка Құрама Штаттарының үкіметі ерекше тарихи маңызы үшін ресми түрде таныған ғимарат, аудан, нысан, орын немесе құрылым. Елдің Ұлттық тарихи орындарының тізіліміне енген 90 000-нан астам орынның шамамен үш пайызын құрайтын 2500-ге жуық нысан ғана Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылған. Ұлттық тарихи ескерткіш ауданына ғимараттар, құрылыстар, орындар немесе нысандар сияқты маңызды мүліктер кіруі мүмкін, сондай-ақ маңызды емес мүліктер де кіруі мүмкін. Маңызды мүліктер жеке тізімделуі де, тізімделмеуі де мүмкін.
A National Historic Landmark (NHL) is a building, district, object, site, or structure that is officially recognized by the United States government for its outstanding historical significance. Only some 2,500, or roughly three percent, of over 90,000 places listed on the country's National Register of Historic Places are recognized as National Historic Landmarks. A National Historic Landmark District may include contributing properties that are buildings, structures, sites or objects, and it may include non contributing properties. Contributing properties may or may not also be separately listed.
Тарих
1935 жылға дейін ұлттық маңызы бар мәдени мұраны сақтау жөніндегі күш-жігер АҚШ Конгресі тарапынан кезең-кезеңімен жүзеге асырылды. 1935 жылы Конгресс Тарихи орындар заңын қабылдады, ол ішкі істер министріне тарихи мүлікті ресми түрде тіркеуге және ұйымдастыруға, сондай-ақ мүлікті "ұлттық тарихи маңызы бар" деп белгілеуге, ал Ұлттық парксервисіне тарихи маңызы бар федералдық меншіктегі мүлікті басқаруға өкілеттік берді. Келесі онжылдықтарда Тарихи американдық ғимараттар туралы зерттеулер, "Тарихи сайттар зерттеуі" деп аталатын бағдарлама аясында мәдени және сәулеттік маңызы бар объектілер туралы ақпарат жинады. Осы заң бойынша жасалған тағайындамалардың көпшілігі Ұлттық тарихи орындарға айналды, бірақ 1935 жылдың 20 желтоқсанында жасалған алғашқы тағайындама Ұлттық мемориалға – Сент-Луис қаласындағы Гейтвей Арк ұлттық паркіне (бұрын Джефферсон ұлттық кеңейту мемориалы деп аталған) қатысты. Ұлттық тарихи орын мәртебесі алғаш рет 1938 жылдың 17 наурызында Салем теңіздік Ұлттық тарихи орынына берілді. 1960 жылы Ұлттық парксервисі осы заңнама бойынша жиналған зерттеу деректерін басқаруды өз міндетіне алды, ал Ұлттық тарихи ескерткіштер бағдарламасы ресми түрде қалыптаса бастады. 1966 жылы Тарихи орындардың ұлттық тізілімі құрылған кезде, Ұлттық тарихи ескерткіштер бағдарламасы оның құрамына енді, кіру және тағайындау қағидалары мен рәсімдері ресмиленді. Тізімге енгізу (Ұлттық тізілімде немесе Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде) көбінесе жергілікті сақтау заңдарын қолдануға себеп болғандықтан, 1980 жылғы заңнама тізімге енгізу процедураларын өзгертіп, иесінің келісімін талап етті. 1960 жылдың 9 қазанында АҚШ Ішкі істер министрі Фред А. Ситон 92 орынды, мүлікті немесе ауданды Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде тағайындауға лайықты деп жариялады. Кейіннен иелерінің немесе жауапты тараптардың келісімдері алынды, бірақ барлық 92 объекті 1960 жылғы тізімге енген деп есептеледі. Алғашқы Ұлттық тарихи ескерткіштің бастауы – Льюис және Кларк экспедициясы 1804 жылы Тынық мұхитына бағыт алған кезде сержант Чарльз Флойдтың табиғи себептерден қайтыс болуын еске алу үшін орнатқан қарапайым кедр бағанасы. Кейіннен ағаш тақтайдың орнына 30 метрлік мәрмәрден жасалған обелиск орнатылды. Айова штатының Сиу-Сити қаласында орналасқан сержант Флойд ескерткіші 1960 жылдың 30 маусымында ресми түрде тағайындалды.
Қазіргі ұлттық тарихи ескерткіштер
2500-нан астам Ұлттық тарихи ескерткіштер (НТЕ) белгіленген. Олардың көпшілігі, бірақ барлығы емес, АҚШ-та орналасқан. НТЕ барлық 50 штатта және ұлттық астана Вашингтон қаласында бар. Үш штат (Пенсильвания, Массачусетс және Нью-Йорк) елдің НТЕ-нің шамамен 25 пайызын құрайды. Бұл штаттардағы үш қала – Филадельфия, Бостон және Нью-Йорк қалалары жеке-жеке 50 штаттың 40-ынан көп НТЕ-ге ие. Нью-Йорк қаласының өзінде бес штаттан – Вирджиния, Калифорния, Пенсильвания, Массачусетс және Нью-Йорктан (соңғысында барлық 50 штаттың ішінде ең көп НТЕ бар) көп НТЕ бар. Колумбия округінде 74 НТЕ бар. Кейбір НТЕ АҚШ-тың одақтас территорияларында, қауымдасқан штаттарында және шетел мемлекеттерінде де кездеседі. Пуэрто-Рикода, Виргин аралдарында және басқа да АҚШ одақтас территорияларында 15, Микронезия сияқты АҚШ қауымдасқан мемлекеттерінде бес, ал Мароккода бір НТЕ бар. 100-ден астам кеме немесе кеме қаңтары НТЕ ретінде белгіленген. Ұлттық тарихи ескерткіштердің шамамен жартысы жеке меншікте. Ұлттық тарихи ескерткіштер бағдарламасы жаңа атаулар бойынша ұсыныстарды Ұлттық парксервисінен қабылдайды, ол сонымен қатар ескерткіштерді күтіп ұстауға көмектеседі. Иелері мен менеджерлерінен құралған «Ұлттық тарихи ескерткіштерді сақтаушылар қауымдастығы» НТЕ-ді сақтау, қорғау және насихаттау жөнінде жұмыс істейді. Егер НТЕ бұрыннан Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енбеген болса, ол белгіленген кезде автоматты түрде тізілімге қосылады; тізілімдегі жазбалардың шамамен үш пайызы НТЕ болып табылады.