Кіріспе
Нью-Йорк қаласының ескерткіштерін сақтау туралы заңын іске асырумен ұзақтанған агенттік – Нью-Йорк қаласының ескерткіштерін сақтау комиссиясы (LPC). LPC Нью-Йорк қаласының сәулет, тарихи және мәдени тұрғыдан маңызды ғимараттары мен нысандарын сақтауға жауапты, оларға ескерткіш немесе тарихи аудан мәртебесін беру арқылы және белгіленгеннен кейін оларды реттеу арқылы. Бұл елдегі ең ірі қалалық сақтау агенттігі. LPC барлық бес аудандағы тағайындалған ескерткіштерді қадағалайды, мысалы, Солтүстік Бронкстағы 1852 жылы актер Эдвин Форрест үшін салынған Фонтилл сарайынан бастап, Стейтен-айлендтегі 1670 жылдардағы Конференция үйіне дейін, онда Бенджамин Франклин мен Джон Адамс революциялық соғысты аяқтау мақсатындағы конференцияға қатысқан. LPC қаланың ескерткіш мүліктерін олардың маңызды ерекшеліктеріне өзгерістер енгізуді реттеу арқылы сақтауға көмектеседі. LPC-нің рөлі уақыт өте келе, әсіресе Нью-Йорктегі жылжымайтын мүлік нарығының өзгеруіне байланысты дамыды. Ықтимал ескерткіштер алдымен LPC-ге азаматтар, мүлік иелері, қала әкімшілігінің қызметкерлері немесе LPC комиссарлары немесе басқа қызметкерлері ұсынады. Содан кейін LPC мүліктерді зерттеуді жүргізеді, қай құрылымдарды немесе мүлікті одан әрі зерттеу керектігін анықтау үшін нысандарды тексеріп шығады. Таңдалған мүліктер қоғамдық тыңдауларда талқыланады, онда ұсынылған ескерткіш мәртебесіне қолдау немесе қарсылық тіркеледі. Ескерткіштерді сақтау туралы заңға сәйкес, LPC оны ескерткіш деп жариялау үшін ғимараттың кем дегенде отыз жыл болуы керек. Ескерткіш мәртебесін бекіту үшін алты комиссардың қолдауы қажет. Бекітілген мәртебелер содан кейін Нью-Йорк қалалық кеңесіне жіберіледі, ол Нью-Йорк қалалық жоспарлау комиссиясы сияқты басқа қалалық агенттіктерден есептер алады және мәртебені растауға, өзгертуге немесе вето құқығын қолдануға шешім қабылдайды. 1990 жылға дейін Нью-Йорк қалалық бағалау кеңесі вето құқығына ие болған, ал қазір бұл құқық қалалық кеңесте. Нью-Йорк ескерткіштерін сақтау қоры – 1980 жылы Комиссияны қолдау үшін құрылған коммерциялық емес ұйым. Олар плакеттерді, тарихи аудан белгілерін және көше белгілерін де демелеуге көмектеседі.
The New York City Landmarks Preservation Commission (LPC) is the New York City agency charged with administering the city's Landmarks Preservation Law. The LPC is responsible for protecting New York City's architecturally, historically, and culturally significant buildings and sites by granting them landmark or historic district status, and regulating them after designation. It is the largest municipal preservation agency in the nation. The LPC is responsible for overseeing a range of designated landmarks in all five boroughs ranging from the Fonthill Castle in the North Bronx, built in 1852 for the actor Edwin Forrest, to the 1670s Conference House in Staten Island, where Benjamin Franklin and John Adams attended a conference aimed at ending the Revolutionary War. The LPC helps preserve the city's landmark properties by regulating changes to their significant features. The role of the LPC has evolved over time, especially with the changing real estate market in New York City. Potential landmarks are first nominated to the LPC from citizens, property owners, city government staff, or commissioners or other staff of the LPC. Subsequently, the LPC conducts a survey of properties, visiting sites to determine which structures or properties should be researched further. The selected properties will then be discussed at public hearings where support or opposition to a proposed landmark designation are recorded. According to the Landmarks Preservation Law, a building must be at least thirty years old before the LPC can declare it a landmark. Approval of a landmark designation requires six commissioners to vote in favor. Approved designations are then sent to the New York City Council, which receives reports from other city agencies including the New York City Planning Commission, and decides whether to confirm, modify, or veto the designation. Before 1990, the New York City Board of Estimate held veto power, rather than the City Council. The New York Landmarks Preservation Foundation is a not for profit organization, established in 1980 to support the Commission. They sponsor plaques, historic district signs, and street signs.
Комиссия мүшелері
Ескерткіштерді сақтау комиссиясы 11 комиссардан тұрады, олар жалақысыз және толық емес жұмыспен үш жылдық мерзімге қызмет етеді. Заң бойынша, комиссарлардың құрамында кем дегенде алты маман болуы керек: үш сәулетші, бір тарихшы, қала құрылысшысы немесе ландшафт сәулетшісі және жылжымайтын мүлік сатушысы (риэлтор). Сонымен қатар, комиссарлардың құрамына Нью-Йорк қаласының бес ауданынан кем дегенде бір тұрғын кіруі тиіс (ол маман да болуы мүмкін). Төрағадан басқа барлық комиссарлар жалақысыз жұмыс істейді. Зерттеу бөлімі әлеуетті ескерткіштер деп саналатын құрылымдар мен учаскелерді зерттейді. Сақтау бөлімі ескерткіштер деп танылған құрылымдар мен учаскелерге рұқсат өтінімдерін қарап, бекітеді. Құқық қорғау бөлімі Ескерткіштер туралы заңның бұзылуы туралы хабарларды, соның ішінде ескерткіштерге енгізілген өзгерістерді қарастырады. Археологтар орталықта жұмыс істейді, жоспарланған жер асты жобаларының әсерін бағалайды және кез келген археологиялық жаңалықтарды қадағалайды. Қоршаған ортаны бағалау бөлімі зерттеу және археология бөлімдерінен алынған деректерді өз жобалары үшін экологиялық сараптама қажетті мемлекеттік органдарға есеп беру үшін пайдаланады. Соңында, Тарихи ескерткіштерді сақтау гранттық бағдарламасы LPC немесе Ұлттық тарихи орындар тізіміне (NRHP) енгізілген ескерткіш мүліктердің иелеріне гранттарды бөледі.
Түрлері
2022 жылы Нью-Йорк қаласында 37 800-ден астам ескерткіш мүлік бар, олардың көпшілігі бес ауданның 150 тарихи ауданында орналасқан. Қорғалатын орындардың жалпы саны 1435 жеке ескерткіш, 121 ішкі ескерткіш және 11 көрнекті ескерткішті қамтиды. Олардың кейбіреулері Ұлттық тарихи ескерткіш (NHL) нысандары болып табылады, ал көптегені NRHP-де тіркелген. 2007 жылдан бастап, ішкі ескерткіштердің басым көпшілігі сыртқы ескерткіштер болып табылады немесе тарихи ауданның бір бөлігін құрайды. Жеке ескерткіш: нысандардың немесе құрылыстардың сыртқы жағы; ішкі жағы егер бөлек белгіленбесе, кірмейді. Жеке ескерткіштер кем дегенде 30 жылға жуық болуы керек және "қаланың, штатының немесе ұлттың дамуының, мұрасының немесе мәдени ерекшеліктерінің бөлігі ретінде ерекше сипаттамаға немесе ерекше тарихи, эстетикалық қызығушылыққа немесе құндылыққа ие болуы керек". Ішкі ескерткіш: жеке ескерткіштердің критерийлеріне сәйкес келетін және "әдетте ашық немесе көпшілікке қол жетімді" құрылыстардың ішкі кеңістіктері. LPC құрылғанға дейін ғимараттар мен құрылыстар көбінесе жеке адамдардың немесе топтардың қолдауы арқылы сақталды. Ван Кортландт үйі, Моррис-Джумель сарайы, Эдгар Аллан По коттеджі және Дикман үйі сияқты басқа да құрылыстар 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында тарихи үй-музейлер ретінде сақталған. Адвокаттар Карнеги залы сияқты мәдени орындарды сақтауға да күш салды, ол 1950-ші жылдардың соңында кеңсе үйімен алмастырылуы жоспарланған. Дегенмен, ерте сақтау қозғалыстары көбінесе басқа сәулеттік стильдерге немесе ғимарат түрлеріне көңіл бөлмей, отарлық стильдегі үйлерді сақтауға баса назар аударды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақтау қозғалысына қолдау аз болды. Мысалы, Сент-Джонс капелласы, сақтауға қолдау көрсетілгеніне қарамастан, қиратылды. 1950-ші жылдарға қарай сәулеттік маңызы бар құрылыстарды сақтауға қолдау артты. Мысалы, 1954 жылғы зерттеуде потенциалды түрде сақталуы мүмкін шамамен екі жүз құрылым анықталды. Сонымен қатар, ескі құрылыстар, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін салынғандар, дамуға кедергі ретінде қарастырылды. 1963 және 1966 жылдар аралығында Пенсильвания вокзалының бұзылуы, кеңінен наразылыққа қарамастан, АҚШ-та, әсіресе Нью-Йорк қаласындағы сәулетті сақтау қозғалысының катализаторы ретінде қарастырылады.
Жасау
Қала әкімінің тарихи және эстетикалық маңызы бар құрылыстарды сақтау жөніндегі комитеті 1961 жылдың ортасында қала әкімі Роберт Ф. Вагнер кішінің бастамасымен құрылды. Бұл комитет 1962 жылдың басында таратылды. Вагнер 1962 жылдың 21 сәуірінде он екі жалақысыз мүшеден тұратын Ескерткіштерді сақтау комиссиясын құрды. Көп ұзамай LPC ғимараттарды ескерткіштер ретінде белгілей бастады. LPC-нің алғашқы құрамында күшін жүзеге асыруға қатысты өкілеттіктер шектеулі болды және Пенсильвания вокзалын бұзудың алдын алуға мүмкіндік бермеді. Осының салдарынан 1964 жылдың сәуір айында LPC мүшесі Джеффри Плат Нью-Йорк қаласының Ескерткіштер туралы заң жобасын әзірледі. Манхэттеннің Жоғарғы Шығыс жағындағы Броков сарайын жою туралы ұсынысқа наразылық, LPC оны мүмкін ескерткіш ретінде анықтағаннан кейін, Вагнерді 1964 жылдың ортасында заң жобасын Нью-Йорк қалалық кеңесіне жіберуге итермеледі. Қалалық кеңесте қазан айында таныстырылған заң LPC-нің өкілеттіктерін едәуір арттыруға бағытталған. Қалалық кеңес "қаланың сәулеттік мұрасы жоғалу мен жойылу қаупіне тап болып, оның ішінде соңғы 8-10 жылда алаңдатарлықтай қарқынмен өсуде" деген алаңдаушылық білдірді. Заңнаманы қарастырған қалалық кеңес комитеті Ескерткіштер туралы заңға бірнеше өзгерістер енгізді; мысалы, комитет ұсынылатын ескерткіштердің айналасында 121,92 метрлік қорғау аймағын міндетті ету туралы бапты алып тастады. 1965 жылдың 7 сәуірінде заң жобасы қалалық кеңес тарапынан мақұлданды, ал 20 сәуірде Вагнер оны заңға қол қойды. Ескерткіштер туралы заң бойынша қызметке кірген алғашқы он бір комиссар 1965 жылдың маусым айында қызметке кірісті. Плат алғашқы төраға болып тағайындалды және 1968 жылға дейін қызмет етті. LPC-нің алғашқы қоғамдық тыңдауы 1965 жылдың қыркүйегінде өтті, ал келесі айда алғашқы жиырма ескерткіш белгіленді. Бруклиндегі Уайкофф үйі сандық түрде алғашқы ескерткіш болды және Астор кітапханасы, Бруклин әскери-теңіз базасының командирінің үйі, Боулинг Грин АҚШ кеден үйі және Теңізшілердің Снаг-Харбордағы алты ғимараты сияқты құрылыстармен бірдей уақытта белгіленді.
Өзгерістер
LPC 1967 жылдан 1980 жылға дейін Өзара резерв ғимаратында, ал 1980 жылдан 1987 жылға дейін Ескі Нью-Йорк кешкі поштасы ғимаратында орналасқан. Бастапқы заңнама LPC-ге заң күшіне енгеннен кейін он сегіз ай бойы ескерткіштерді тағайындауға мүмкіндік берді, содан кейін үш жылдық үзілістер мен алты айлық «тағайындау кезеңдері» кезекпен алмасып отырды. 1973 жылы қала әкімі Джон Линдсей LPC-ге ескерткіштерді үздіксіз қарауға рұқсат беретін заңға қол қойды. Бұл заң жобасында жаңа көрікті және интерьерлік ескерткіштердің түрлері де енгізілді. Алғашқы көрікті жер – Брайант паркі, ал алғашқы интерьерлік ескерткіш – көршілес Нью-Йорк қалалық кітапханасының бас ғимаратының бір бөлігі болды; екеуі де 1974 жылдың қараша айында тағайындалды. Құрылған алғашқы жиырма бес жылда LPC 856 жеке ескерткішті, 79 интерьерлік ескерткішті және 9 көрікті жерді тағайындады, сондай-ақ 15 000-нан астам ғимаратты қамтитын 52 ауданды тарихи аудандар деп жариялады. LPC-нің жұмыс істеу тәсіліне қатысты кейбір мәселелерге байланысты ғимараттарды ескерткіш деп жариялау процесін өзгерту туралы шешім қабылданды. 1978 жылы АҚШ Жоғарғы Соты «Penn Central Transportation Co. және басқалар қарсы Нью-Йорк қаласы және басқалар» ісінде заңды қолдады, бұл Penn Central темір жолына құрылысты өзгертуге және оның үстіне үлкен кеңсе ғимаратын салуға тыйым салды. Бұл жетістік көбінесе LPC-нің Пенсильвания вокзалының қирауынан кейін құрылуына байланысты маңызды деп есептеледі, оны кейбіреулер сәулеттік вандализм деп атады. 1989 жылы LPC «Ladies' Mile» тарихи ауданын тағайындады. Келесі жылы LPC тарихында алғаш рет ұсынылған ескерткіш – Гуггенхайм мұражайы (ең жас тағайындалған ескерткіштердің бірі) LPC мүшелерінің бірауыздан қолдауына ие болды. LPC-нің көптеген іс-әрекеттері LPC мүшелері немесе қоғамдық тарапынан бірауыздан қолдау таппайды; Сент-Бартоломей епископтық шіркеуі, Брайант паркі және Бродвей театрлары сияқты бірқатар істерге қарсылық білдірілді. Ең көп дау тудырған нысандардың бірі – 2 Columbus Circle, ол бірнеше жыл бойы оның болашағы туралы пікірталас орталығы болды. Гринвич Виллидждегі Стоунволл тавернасы сияқты мәдени ескерткіштер де сәулеттік ерекшеліктері үшін емес, тарихи ауданда орналасқандығы үшін танылды. 2010 жылдың 3 тамызында қызу пікірталас тудырған шешімде LPC Манхэттендегі Парк-плейстегі ғимаратқа ескерткіш мәртебесін беруден бас тартты, осылайша Кордоба үйінің құрылысына кедергі келтірмеді.
Театр ауданының көрнекті жерлері
1980 жылдары Театр ауданындағы театрларды сақтау мәселесі бойынша күрделі дау туындады. 1982 жылы Хелен Хейс және Мороско театрларының қиратылуынан кейін, LPC 50-ге жуық заңды театрды жеке қалалық ескерткіштер ретінде қорғауды қарастырды. Қала әкімі Кохтың жетекшілігімен құрылған кеңесші комиссия, LPC-ге театрларды тарихи маңызы ғана емес, архитектуралық құндылығы бойынша да қарастыруға рұқсат берді. Бірнеше ірі театр операторларының наразылығына жауап ретінде, ондаған сахна және жарық дизайнерлері LPC үшін болашақ ескерткіштерге арналған нұсқаулар жасауға көмектесуді ұсынды. Театрлар әліпбилік тәртіппен ескерткіштер тізіміне енгізілді; 1982 жылғы жоспар бойынша алғашқы тағайындалғандар 1985 жылдың тамызында Нил Саймон, Амбассадор және Вирджиния (қазір Август Уилсон) театрлары болды. Содан кейін жоспар кейбір ескерткіштерге қатысты нұсқаулар қабылданғанша уақытша тоқтатылды. 1985 жылдың желтоқсанында бекітілген нұсқаулар операторларға LPC-мен кеңеспей, қойылымдарға сәйкес театрларды өзгертуге мүмкіндік берді. 1987 жылы театрлардың ескерткіштер тізіміне енгізілуі күрт өсті, бастапқысы 1987 жылдың ортасындағы Palace театры болды. Нәтижесінде, 28 қосымша театр ескерткіш ретінде тағайындалды, олардың 27-сі Бродвей театрлары еді. Нью-Йорк қалалық бағалау кеңесі 1988 жылдың наурыз айында осы тағайындамаларды растады. Олардың ішінде 19 театрдың ішкі және сыртқы пішіндері қорғалды, ал жеті театрдың ішкі пішіндері ғана (соның ішінде сыртқы пішіні бұрын қорғалған Lyceum театры) және екі театрдың сыртқы пішіндері бекітілді. Шуберт ұйымы, Нидерланд ұйымы және Jujamcyn театрлары 1988 жылдың маусым айында LPC-ге 22 театрдың ескерткіш статусын жоюға талаппен шағымданып, бұл статустың театрларды өзгерту мүмкіндігін шектеуін айтты. Нью-Йорк Жоғарғы соты келесі жылы LPC-нің осы театрларға қатысты шешімін қолдады. Үш театр операторы АҚШ Жоғарғы сотына шағым жасады, бірақ 1992 жылы сот ісін қараудан бас тартты, осылайша тағайындамалар күшінде қалды.
Оңтүстік көшедегі теңіз порты мен "Жаңа базар ғимараты"
Оңтүстік көше теңіз порты үшін LPC тағайындалған тарихи аудан 1977 жылдан бері қолданыста және 1989 жылдың 11 шілдесінде кеңейтілді. 2005 жылы Фултон балық базары Бронкске көшірілгеннен кейін, қауым мүшелері Роберт Лавалваның жетекшілігімен «Жаңа Амстердам базарын» құрды – бұл балық базарының ескі ғимараттарының жанында аймақтық және «тұрақты» азық-түлік сататын сатушылармен үнемі өтетін жиын. Ұйымның жарғылық мақсаты – ақырында 1939 жылы салынған, арт-деко фасады бар және қаланың меншігіндегі «Жаңа базар ғимаратын» қайта жаңартып, оны тұрақты азық-түлік базарына айналдыру болды. Алайда, «Говард Хьюз Корпорациясы» жылжымайтын мүлік компаниясы теңіз порты аумағының үлкен бөлігін жалға алып, оны қайта құруды жоспарлады, бұл жергілікті тұрғындардың арасында Жаңа базар ғимараты бұзылып немесе өзгеруі мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. Қоғамдық белсенділер «Теңіз портын сақтау коалициясын» құрды, олардың мақсаты – Жаңа базар ғимаратын Ескерткіштерді сақтау комиссиясы белгілеген тарихи ауданға қосу және аудандағы қоғамдық кеңістікті қорғау және теңіз портының мұражайына қолдау көрсету болды. Бұл коалицияға Тарихи аудандар кеңесі, «Теңіз портын сақтау» қоғамдық тобы, Жаңа Амстердам базары және Метрополитен жағалау альянсы кірді. «Теңіз портын сақтау» тобы Жаңа базар ғимаратының 66 жыл бойы тарихи балық базарын сақтап, мәдени маңызға ие екенін, сондай-ақ ол «WPA Modern муниципалды сәулетінің көрнекті мысалы (ел бойынша сирек кездесетін стиль)» екенін атап көрсетті. Олар басқаларды LPC-ге ресми тағайындау немесе ауданды қорғауды қолдау үшін хат жазуға шақырды.