Кіріспе
Американдық адвокат, саясаткер және Монтана штатының бұрынғы губернаторы
Марк Расико (туған күні 24 шілде, 1948 жыл) – американдық адвокат, лоббист және 1993 жылдан 2001 жылға дейін Монтананың 21-ші губернаторы қызметін атқарған бұрынғы республикалық саясаткер. Губернаторлық қызметтен кейін Расико Bracewell & Giuliani заң фирмасында лоббист болып жұмыс істеді. Оның белгілі клиенттерінің ішінде Enron, Burlington Northern Santa Fe және Америка дыбыс индустриясының қауымдастығы бар. Ол 2002 жылдан 2003 жылға дейін Республикалық Ұлттық Комитетінің төрағасы болды, содан кейін Буштің қайта сайлау науқанының төрағасы болып тағайындалды. 2000 және 2004 жылдары Буш оны АҚШ Бас прокуроры лауазымына тағайындамақ екені туралы әңгімелер тарады. 2000 жылғы сайлау кезінде оны Буштің вице-президенттікке үміткері ретінде қарағандар болды. "Вашингтон пост" газеті оны "Буштың ең жақын достары мен кеңесшілерінің бірі" деп сипаттады. Расико Дональд Трампты қатысты сынға алды және 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Трампқа қарағанда Джо Байденді қолдады. Бұл Монтана Республикалық партиясының 2023 жылы оны партиядан шеттетуіне және енді оны республикашыл деп санамайтындарын жариялауына әкелді.
Ерте өмір және білім
Расико Монтана штатының Томпсон-Фоллс қаласында дүниеге келген. Оның ата-бабалары 1860 жылдары Монтана территориясына қоныс аударған. Марк Расикотың әкесі 1917 жылы Монтана штатының Либби қаласына келіп, Монтананың солтүстік-батысындағы Дж. Нилс Lumber Company компаниясының ағаш кесу лагерінде аспазшы болып жұмыс істеген. Марк Расико 1948 жылғы 24 шілдеде Билл мен Пэт Расиколардың отбасында дүниеге келді. Ол Майлс-Сити және Либби қалаларында өсті. Оның ата-анасы асырап алушы үй иелері болған. Оның әкесі сонымен қатар мұғалім, орта мектепте баскетбол және жеңіл атлетика жаттықтырушысы болды. Ол Либби орта мектебін бітірді. Расико 1970 жылы Кэрролл колледжінен ағылшын тілі мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол орта мектепте де, Кэрролл колледжінде де баскетбол командасының негізгі ойыншысы болды. 1973 жылы Монтана штатының Миссула қаласындағы Монтана университетінің заң мектебінен заңгер мамандығы бойынша диплом алды.
Мансап
Расико бұрын Әскери оқу-жаттығу корпусын бітірген. Ол Вирджиния университетінің Әскери құқық мектебінде (JAG School) оқыды және АҚШ Армиясының Әскери құқық корпусына (JAG Corps) қабылданды. 1973 жылдан 1976 жылға дейін Армияның Әскери құқық корпусында прокурор болып тағайындалды. Ол Батыс Германияда орналасқан, онда ол Еуропадағы ең ірі АҚШ әскери юрисдикциясының бас прокуроры қызметін атқарды. Сол кезде ол Мэриленд университетінде бизнес және қылмыстық құқықтан дәріс берді. Үш жылдан кейін ол капитан шындығында Армиядан босатылып, 1976 жылы Монтанаға оралды. 1980 жылы Монтана Жоғарғы Сотының бас судьясы лауазымына кандидат болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Ол сондай-ақ 1982 жылы Льюис және Кларк округіне, ал 1984 жылы Бродвотер округіне округтік судья болып сайлауға түсті, бірақ екі сайлауда да сәтсіз болды. Расико 1984 жылы Барри Бичтің кісі өлтіру ісі бойынша арнайы прокурор болды. Бич 1979 жылы Монтана штатының Поплар қаласының жанында 17 жасында Ким Нистің өліміне кінәлі деп танылды және өмір бойына мерзімсіз жазаға кесілді. Бич өзінің кінәсіз екенін және оның мойындауы күштеп алынғанын мәлімдейді, ал Расико оның кінәлі екеніне сенімді. Бичтің шағымдары нәтижесіз аяқталды, Монтана Жоғарғы Соты оның үкімін күштен шығару туралы өтінішті 4 дауысқа 3 дауыспен қабылдамады. Бичтің шартты түрде босату және кешірім туралы петицияларына Расико қарсы болды, бірақ Джон Тестер және Брайан Швайцер сияқты басқа да танымал Монтана тұрғындары қолдау көрсетті. Кешірім туралы тыңдауда Расико құқық қорғау органдарының қылмыс орнын бұзып, "жағдайды қиындатқанын" мойындады, бірақ Бичтің егжей-тегжейлі мойындауы оның кінәлі екенін көрсететін маңызды дәлел екенін айтты және Нистің өлімі туралы басқа нұсқалардың ықтималдығына күмән келтірді.
Монтананың бас прокуроры
1988 жылы ол Монтана штатының Бас прокуроры лауазымына кандидат болды. Демократтардан ұсынылған, Льюис және Кларк округінің прокуроры Майк Макгратты 52 пайызға 48 пайызбен жеңіп шықты. 1993 жылдың қаңтарына дейін Бас прокурор қызметін атқарды.
Сайлаулар
1992 жылы қазіргі губернатор Стэн Стивенс денсаулық мәселелеріне байланысты сайлауға түсуден бас тартты. Расико сайлауға қатысуға шешім қабылдады және республикалық праймериде Энди Беннетті 69 пайызға 31 пайызбен оңай жеңіп шықты. Ол штаттағы барлық округтерде жеңіске жетті. 1996 жылы Расико қайта сайлануға түсті. Республикалық праймериде ол Роб Нателсонды 76 пайызға 24 пайызбен жеңді. Басты сайлауда ол ұзақ жылдар бойы штат сенаторы Чет Блэйлокпен бақ сынасты. Сауалнамалар Расиконың сайлау кампаниясы барысында Блэйлоктан айтарлықтай үстемдік сақтағанын көрсетті. Бірақ сайлауға бірнеше апта қалғанда, Блэйлок дебатқа бара жатып күтпеген жерден жүрек талмасынан көз жұмды.
Қызмет мерзімі
Губернатор ретінде Расикот қаржылық консерватор және «дерегуляцияны және бизнес мүдделерін қолдайтын адам» деп сипатталды. Монтана энергетикалық компаниясынан зейнетақы алған жұмысшылар күтпеген жерден табыс көзінен айырылып қалды.
ҚР ҰКП төрағасы
2001 жылдың 5 желтоқсанында президент Джордж Буш өзінің жақтасы Расикотты Республикалық Ұлттық Комитеттің төрағасы етіп тағайындайтынын хабарлады. Ол Буштың ерте қолдау білдіргендерінің бірі болды және дауыс санауындағы дауылды жағдайда Буштің сайлау штабының өте тиімді өкілі болды. Сонымен қатар, Расикот Буштің АҚШ Бас прокуроры лауазымына алғашқы кандидаттарының бірі болған, бірақ жеке себептерге байланысты өзінің кандидатурасын қайтарып алды. Ол бекітілу үшін "Энрон" компаниясымен байланысы бар лоббилік ұйымдармен байланысын үзіп, өтінішін растады. 2002 жылдың 18 қаңтарында 165 мүшелі РҰК Расикотты бірауыздан бекітті. Расикоттың қызметі табысты болды, себебі Республикалық партия 2002 жылғы аралық сайлауда жақсы нәтижелер көрсетті. Республикашылар АҚШ Сенатын бақылауға алып, Билл Фристті Сенаттағы көпшілік көшбасшысы етіп тағайындады. Маккейн-Файнгольд қаржы реформасынан кейін РҰК рекордтық 250 миллион доллар жұмсақ қаржы жинады. 2003 жылдың қаңтар айында ол 2004 жылғы Буштың қайта сайлану науқанының төрағасы болу үшін отставкаға кетті. Буш Эд Гиллеспиді РҰК-тің келесі төрағасы етіп тағайындады.
2004 жылғы президенттік сайлау
Расикот 2003-2004 жылдар аралығында Буштың қайта сайлау науқанының төрағасы болды, яғни бүкіл сайлау айналымында. Ол өзінің жұмысы туралы: "Мен жай ғана қосалқы ойыншымын" деді. Расикот Буштың қарсыласы, АҚШ сенаторы Джон Керриді "қалыпты шеңберден шыққан" деп атады және Керри жеңіске жетеді деген барлық сауалнамаларды мойынбұрмады. Сондай-ақ ол Керридің "қорғаныс және барлауға қаржы жұмсау жөніндегі көрсеткіштері қорғауға келмейді" деді. Буш Керриді 51 пайызға 48 пайыз есебімен жеңіп, екінші мерзімге қайта сайланды.
Кейінгі өмірі мен мансабы
Расикот 2005 жылдың 13 маусымынан 2009 жылдың 1 ақпанына дейін сақтандыру индустриясының лоббилік тобы – Американдық сақтандыру қауымдастығының (AIA) президенті болды. Ол MassMutual, Weyerhaeuser және Америка жұмыскерлері үшін білім беру бағдарламасы (Jobs for America's Graduates) директорлар кеңесінің мүшесі. Бұрын Монтана университетінің құқық мектебінің кеңесшілер кеңесінің мүшесі болған. Сонымен қатар, ол Ұлттық және қоғамдық қызмет корпорациясы мен United Way директорлар кеңесінің бұрынғы мүшесі және Кэрролл колледжінің қамқорлар кеңесінің мүшесі болды. Ол Техас штатындағы Bracewell & Giuliani заң фирмасының бұрынғы серіктесі.
Саяси көзқарастар
Расико Жоғарғы Соттың "Citizens United v. FEC" (2010) ісі бойынша шешімін сынап, оның нәтижесінде "үшінші тарап топтарынан" жиналатын қаражаттың "аса шектен тыс" деңгейге жеткенін және әлеуметтік желілермен бірге американдық саяси пікірсайысты нашарлатқанын айтты. Расико Дональд Трампты қатал сынға алды, оны "Американың апат-зардабы" деп атады. 2016 жылғы сайлау кезінде ол The Washington Post газетінде былай деп жазды: "Трамп принципті басшылықтың ешқандай қасиеттерін көрсетпеді, сонымен қатар тарихи Республикалық партиясының платформалық ұстанымдарына сәйкес келетін ешқандай маңызды немесе нақты консервативті саясат ұсыныс жасаған жоқ". 2020 жылы ол Трампқа қарағанда Джо Байденді жақтап сөйледі. Расико Трампты қолдаған республикалық кандидаттарға қолдау көрсетуден бас тартты; 2022 жылы ол Трамптың бұрынғы ішкі істер министрі Райан Зинкеге АҚШ Конгресіне үміткер ретінде қолдау көрсетуден бас тартты, оның себебі – Зинке "Трампты қолдады". 2023 жылы Монтана штатының Республикалық партиясының орталық комитеті Расиконы айыптаған резолюция қабылдады, олар оның Трампқа қарсылығына байланысты оны енді республикашыл деп санамайтындарын мәлімдеді.
Жеке өмір
Расико 2023 жылға қарай Монтана штатының Миссула қаласында тұрады. Оның әйелі Тереза, және олардың бес баласы бар.