Кіріспе

Zippo оттығы – Zippo Manufacturing Company компаниясының Пенсильвания штатының Брэдфорд қаласында, АҚШ-та шығарылатын қайта пайдаланылатын металл оттығы. Олардың қолданысқа енгізілгеніне тоғыз он жыл болғаннан бері мыңдаған түрлі стильдер мен дизайндар жасалды, оның ішінде нақты полктерге арналған әскери үлгілер де бар. Zippo оттығы әлемнің түкпір-түкпірінде сатылып, «Американың аңызға толы және ерекше символы» деп сипатталды. 2012 жылы компания 500 миллионшы данасын шығарды. Компания құрылғаннан бері Zippo оттығы негізінен АҚШ-та өндіріледі, алайда 1949 жылдан 2002 жылға дейін компания Канаданың Онтарио провинциясындағы Ниагара шарлауында да жұмыс істеді.

Компания тарихы

Америкалық өнертапқыш Джордж Г. Блейсделл 1932 жылы Zippo Manufacturing Company компаниясын құрды және 1933 жылдың басында алғашқы Zippo тұтандырғышын IMCO компаниясы жасаған ұқсас дизайндағы австриялық тұтандырғыштан шабыт алып жасады. Ол өзінің атын «zipper» сөзінің дыбысы Джордж Блейсделлге ұнағандықтан алды, ал «zippo» сөзі заманауирақ естілді. 1936 жылдың 3 наурызында АҚШ Патент бюросы Zippo тұтандырғышына патент берді. Zippo тұтандырғыштары АҚШ әскерінің арасында, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде танымал болды – сол кезде компанияның веб-сайтында айтылғандай, Zippo «тұтынушылар нарығы үшін тұтандырғыш өндіруді тоқтатып, өндірістің барлығын АҚШ әскеріне жұмсады». АҚШ соғыс тілшісі Эрнест Пайл Zippo компаниясының негізін қалаушысына хат жазып, «Zippo майдандағы ең маңызды элемент болуы мүмкін» деп бағалады. Соғыс жылдарында Zippo тұтандырғыштары латуньдан жасалған, бірақ металл жетіспеуіне байланысты соғыс жылдарында қара сырлы болаттан жасалды. Zippo Manufacturing Company әскерилермен ресми келісімге келмегенімен, әскер қызметкерлері базалық (BX) және посттық (PX) дүкендерде осы сұранысқа ие тұтандырғышты сатуды сұрады. Бұрын Zippo тұтандырғыштарында бекітілген белгілер, бөлімшелердің эмблемалары және дивизия таңбалары болған, бірақ Вьетнам соғысындағы американдық сарбаздар арасында Zippo тұтандырғыштарына жеке ұрандар жазылдырған әдет болды. Бұл тұтандырғыштар қазір коллекционерлердің арасында бағалы заттарға айналды және Вьетнамға саяхатшылар үшін танымал сыйлықтар болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Zippo тұтандырғыштары 1960 жылдарға дейін үлкен және кіші компаниялардың жарнамасында жиі пайдаланыла бастады. Zippo тұтандырғыштарының көптеген ерте жарнамалары қолмен боялған өнер туындылары болды, ал технология дамыған сайын Zippo тұтандырғыштарының дизайны мен өңделуі де өзгерді. Zippo тұтандырғыштарының негізгі механизмі өзгермеген, бірақ олар әртүрлі көркемдік дизайнмен жасалған танымал сәндік аксессуарға айналды. 2002 жылы Zippo өнімдерін Zippo MPLs деп аталатын түрлі мақсаттағы тұтандырғыштармен кеңейтті. 2005 жылы OUL деп аталатын сыртқы пайдалануға арналған тұтандырғыш шығарылды. Бұл тұтандырғыштар бутанмен жұмыс істейді. 2007 жылдың тамызында Zippo Zippo BLU деп аталатын жаңа бутанды тұтандырғышты ұсынды, бірақ 2016 жылдың 1 қаңтарында оның өндірісі тоқтатылды. «Zippo/Case visitors center» мұражайы Пенсильвания штатының Брэдфорд қаласында, 1932 Zippo Drive мекенжайында орналасқан. Бұл ғимаратта сирек кездесетін және арнайы жасалған Zippo тұтандырғыштары бар, сонымен қатар Zippo өнімдерінің барлық түрлері сатылады. Мұражай 2009 жылдың 25 қаңтарында NPR радиосының Weekend Edition бағдарламасында көрсетілді. Мұражайда сондай-ақ Case пышақтарының үлкен коллекциясы бар. 1992 жылы Zippo компаниясының 60 жылдығына орай Zippo коллекционерлері үшін жыл сайын жаңадан шығарылатын тұтандырғыштар жасала бастады. 2009 жылы Zippo ұзақ жылдар бойы тұтандырғыш нарығында бәсекелес болған Ronson Consumer Products Corporation компаниясын сатып алу жоспарларын жариялады. 2010 жылдың 3 ақпанында келісім шарт жасалды. 2011 жылдың наурыз айында, 1990 жылдардың ортасында жылына 18 миллион тұтандырғыш сатылғаннан, соңғы жылдары шамамен 12 миллионға дейін сатудың төмендеуіне және темекі тартуға қарсы күшті қысымға байланысты, Zippo Manufacturing Co. Zippo брендімен сағаттар, демалыс киімдері және одеколон сияқты әртүрлі өнімдер ұсынуға тырысты. Бұл стратегия Victorinox Swiss Army Brands Inc. компаниясының сағаттар, жүк, киім және хош иістер сатудағы табысына ұқсас. 2012 жылдың 5 маусымында компания өзінің 500 000 000-шы тұтандырғышын жасап шығарды және 80 жылдығын тойлады. 2018 жылы Zippo өзінің желге төзімді тұтандырғышының дыбыстық таңбасын тіркеді, осылайша Zippo тұтандырғышының дыбысы әлемдегі ең танымал дыбыстардың бірі ресми түрде мойындалды.

Қолданылуы

"Желге төзімді" деп танымал болған Zippo тұтандырғыштары, желдің күшті әсеріне де тұрақтап, жанып тұра алады. Бұл желден қорғайтын конструкциясының және отынның жеткілікті мөлшерде берілуінің арқасы. Желден қорғалғандықтан Zippo-ны үсіп сөндіру қиынға соғады. Алайда, жалынды жоғарыдан төменге қарай соққанда, оны оңай сөндіруге болады. Тұтандырғышты дұрыс сөндіру үшін жоғарғы жағын жабу керек, бұл жалынды оттегісіз қалдырады. Бірақ басқа тұтандырғыштардан айырмашылығы, бұл отын ағынын тоқтатпайды. Zippo-ның ерекше белгілерінің бірі – ол фитиль арқылы жанады. Жоғарғы қақпақты ашқанда Zippo тұтандырғыштарына тән "кілт" сияқты дыбыс естіледі, ал тұтандырғыш жабылғанда одан өзге, бірақ соған ұқсас "құлау" дыбысы шығады. Бұл дыбысты серіппелі механизммен жұмыс істейтін кішкентай тетік – қақпақты сенімді түрде жабық немесе ашық ұстап тұратын рычаг тудырады. Бір рет қолданылатын тұтандырғыштардан өзгеше, жаңадан сатып алынған Zippo тұтандырғыштарында отын болмайды. Zippo-ға қауіпсіз түрде отын құю туралы нұсқаулар оның қаптамасында келтірілген. Zippo сондай-ақ танымал брендтің тұтандырғыш сұйықтығын сатады.

Вьетнам соғысы

Морли Сейфер, 1965 жылғы 5 тамыздағы CBS News-тің Кам Не оқиғасы туралы хабарламасында және 9-шы полк, АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің Данангтағы (1965 жылдың маусымынан 1966 жылдың наурызына дейін) мылтықшысы Реджинальд "Малик" Эдвардс, оның өмірбаяны Уоллес Терридің "Қандар: Вьетнам соғысының қара ардагерлерінің ауызша тарихы" (1984) кітабының бірінші тарауын құрайды, Вьетнам соғысы кезіндегі іздеу және жою операцияларында Zippo жаққыштарының қолданылуын сипаттады. Эдвардс былай деді: "Егер ауылды толығымен қиратуды айтсаңыз, шырақтарды қолданбайсыз. Бұл 1800-ші жылдардағыдай емес. Zippo қолдандыңыз. Қазір Bic қолданар еді. Біз осылай істедік. Барлығы Zippo-мен кіретін. Әркімнің де. Сондықтан адамдар Zippo сатып алды. Барлығының қолында Zippo болды. Ол нәрселерді өртеп жіберу үшін арналған еді." "Zippo отряды" – американдық әскери жаргонда ауылды өртеп жіберуге тағайындалғандық білдіретін сөз тіркесі болды. M132 бронелі жалын таратқышын "Zippo" деп атады.

Бағасы

2022 жылдың наурызында Zippo оттықтарының ұсынылатын бөлшек сауда бағасы 17,95 АҚШ долларынан 25 000 АҚШ долларына дейін (Armor 18k қатты алтын үлгісі үшін) құрайды. 2001 жылы IUP Magazine журналының 2003 жылғы күзгі санында 1933 жылғы модель Токиодағы антиквариат жәрмеңкесінде 18 000 долларға сатып алынғаны, ал 2002 жылы компания өз коллекциясы үшін 12 000 долларға бағаланған бір данасын сатып алғаны айтылған. 2007 жылы 75 жылдық мерекелік шаралар барысында Zippo 1933 жылғы жақсы сақталған модельді 37 000 долларға сатты. Zippo-ның барлық желге төзімді оттықтарына шексіз өмір бойы кепілдік беріледі, бұл "Жұмыс істейді немесе біз оны тегін жөндеуге міндеттенеміз" деген тіркесімен жарнамаланады. Компанияның веб-сайтында: "Шамамен 75 жыл ішінде Zippo оттығының жасына немесе күйіне қарамастан, оны жөндеуге ешкім бір тиын да жұмсамаған", - делінген. Дегенмен, 2001 жылы Zippo бұл жүйені өзгертіп, рим цифрларын араб цифрларына алмастырды. Осылайша, 2004 жылдың тамызында жасалған Zippo оттығына H 04 белгісі салынды.

Құрылыс

Zippo жаққыштарының корпустары әдетте жезден жасалады және тікбұрышты пішіндес, үстіңгі жағы ілгекті болады. Көптеген модельдерде корпустың жоғарғы жағы сәл дөңгелектелген. Қаптаманың ішінде жаққыштың механизмдері орналасқан. Кіріспеге жоғарғы жағын жабық ұстайтын серіппелі ауыстырмалы тетік, шырақ, жел экранды шам, кремний тас және кремний дөңгелегі кіреді. Бұлардың барлығы сыртқы корпустың төменгі жағынан сәл кішірек ашық металл қорапқа орнатылып, оған тығыз сырғаналады. Ішкі қораптың қуыс бөлігі майысқа жанасатын бес реон шарды (мақта шарларына ұқсас) қамтиды. Оның төменгі жағы шамамен 1/4 дюйм қалыңдықтағы қалыңдықпен жабылған. Қалыңдықтың төменгі жағында (қазіргі Zippo-ларда, 1992 жылдың соңына дейінгі ескі модельдерде емес) "ҚОТЕРІП ТОЛТЫРУҒА" деген сөздер басылған, ол отынды толтыру үшін қалыңдықты "мақтадан" көтеру керектігін көрсетеді. Отын, жеңіл мұнай дистилляты немесе синтетикалық изопарафиндік көмірсутек (көбінесе жаққыш сұйықтығы немесе нафта деп аталады) реон шарларына (кейде "мақта" немесе "толтыру материалы" деп те аталады) құйылады, олар оны сіңіріп алады. Сондай-ақ, оның ішінде қысқа цилиндр пішіндес кремний тасты ұстайтын түтік бар. Түтіктің ішкі серіппесі және сыртқы бұрандалы қақпағы кремний тасты сыртқы дөңгелекпен үнемі байланыста ұстайды. Дөңгелекті тасқа соғып, айналдырғанда шығатын ұшқын шырақ ішіндегі сұйықтықты тұтандырады. Жаққыштың барлық бөліктерін ауыстыруға болады. Zippo жаққышын жасау үшін 108 өндіріс операциясы қажет.

Zippo BLU және Zippo BLU 2

Zippo 2007 жылы Zippo BLU-ны шығарды (дегенмен, 2005 жылғы алдын ала шығарылым үлгілері көп). Бұл – бутанмен жанатын оттықтар, Zippo компаниясы оларды әлі де «Zippo деп тануға болатындай» ету үшін көп күш жұмсады. Атап айтқанда, қақпағы мен механизмі «реттелген», сондықтан оттық әлі де ерекше «Zippo дыбысын» шығарады, сондай-ақ ол кремний және ұрғыш дөңгелегін пайдаланатын сирек бутан оттықтарының бірі. Компания BLU2 үлгісін де сатты, ол тікбұрышты корпусқа ие және бастапқы Zippo BLU-дағы жанармай индикаторы жоқ. 2016 жылдың 1 қаңтарында Zippo BLU оттықтарының өндірісін тоқтатты және BLU тауарлық белгісін Lorillard компаниясына сатты, бірақ барлық Zippo BLU оттықтарына техникалық қызмет көрсетуді жалғастырды. Zippo сонымен қатар Пенсильвания штатының Брэдфорд қаласындағы W. R. Case & Sons Cutlery Co., Англияның Лондон қаласындағы Zippo UK, Ltd. және Италияның Виченца қаласындағы Zippo Fashion Italia компанияларына да ие.