Бірегей анықтағыштар және кодтар

Кіріспе

Бірегей нысанды анықтайтын атау

Идентификатор – бірегей нысанды немесе бірегей нысандар класын анықтайтын (яғни, олардың өзін-өзі тануын белгілейтін) атау, мұнда "нысан" немесе класс идея, физикалық саналатын нысан (немесе оның класы) немесе физикалық саналмайтын зат (немесе оның класы) болуы мүмкін. ID (немесе Id) аббревиатурасы жиі өзін-өзі тануға, идентификацияға (тану процесіне) немесе идентификаторға (яғни, танудың бір мысалына) қатысты қолданылады. Идентификатор сөз, сан, әріп, символ немесе олардың кез келген комбинациясы болуы мүмкін. Сөздер, сандар, әріптер немесе символдар белгілі бір кодтау жүйесін (мұнда әріптер, цифрлар, сөздер немесе символдар идеяларды немесе ұзын атауларды көрсетеді) немесе жай ғана кездейсоқ болуы мүмкін. Егер идентификатор кодтау жүйесіне сәйкес келсе, онда ол көбінесе код немесе ID коды деп аталады. Мысалы, ISO/IEC 11179 метадеректер тізілімі стандартында код – ұзын мәндерді алмастыратын жарамды символдар жүйесі ретінде анықталады, ал идентификаторлар символдық мағынасы жоқ. Кез келген кодтау схемасын ұстанбайтын идентификаторлар көбінесе кездейсоқ ID деп аталады; олар кездейсоқ түрде тағайындалады және артық мағынасы жоқ. (Кейде идентификаторлар "кодтар" деп аталады, тіпті олар шын мәнінде кездейсоқ болса да, сөйлеуші олардың терең мағынасы бар деп сенгендіктен немесе жай ғана олар осылай әдетте айтылады деп ойлағандықтан.) Бірегей идентификатор (UID) – ғаламдағы бір ғана мысалға – бір ғана нақты нысанға сілтеме жасайтын идентификатор. Бөлшек нөмірі – идентификатор, бірақ ол бірегей идентификатор емес, сондықтан бөлшектің әрбір мысалын анықтау үшін сериялық нөмір қажет. Осылайша, "Model T" идентификаторы Ford компаниясының Model T моделіне жататын автомобильдер класын (моделін) анықтайды; ал "Model T Serial Number 159,862" бірегей идентификаторы осы кластың бір нақты мүшесін анықтайды, яғни бір нақты Model T автокөлігін, бір нақты адамға тиесілі. Атау және идентификатор ұғымдары мағынасы жағынан тең, сондықтан терминдер синонимді; бірақ олар әрқашан синонимді емес, өйткені кодтық атаулар мен ID нөмірлері дәстүрлі тілдегі атаулардан жиі ажыратылады. Мысалы, "Джейми Завински" және "Netscape қызметкерінің нөмірі 20" екеуі де бір адамды анықтайды; бірақ қалыпты ағылшын тілінде "Джейми Завински" "атау" деп қарастырылуы мүмкін, ал "Netscape қызметкерінің нөмірі 20" – "идентификатор" деп қарастырылады. Бұл этикалық емес, эмикалық айырмашылық.

An identifier is a name that identifies (that is, labels the identity of) either a unique object or a unique class of objects, where the "object" or class may be an idea, physical countable object (or class thereof), or physical noncountable substance (or class thereof). The abbreviation ID (or Id) often refers to identity, identification (the process of identifying), or an identifier (that is, an instance of identification). An identifier may be a word, number, letter, symbol, or any combination of those. The words, numbers, letters, or symbols may follow an encoding system (wherein letters, digits, words, or symbols stand for [represent] ideas or longer names) or they may simply be arbitrary. When an identifier follows an encoding system, it is often referred to as a code or id code. For instance the ISO/IEC 11179 metadata registry standard defines a code as system of valid symbols that substitute for longer values in contrast to identifiers without symbolic meaning. Identifiers that do not follow any encoding scheme are often said to be arbitrary Ids; they are arbitrarily assigned and have no greater meaning. (Sometimes identifiers are called "codes" even when they are actually arbitrary, whether because the speaker believes that they have deeper meaning or simply because they are speaking casually and imprecisely.) The unique identifier (UID) is an identifier that refers to only one instance—only one particular object in the universe. A part number is an identifier, but it is not a unique identifier—for that, a serial number is needed, to identify each instance of the part design. Thus the identifier "Model T" identifies the class (model) of automobiles that Ford's Model T comprises; whereas the unique identifier "Model T Serial Number 159,862" identifies one specific member of that class—that is, one particular Model T car, owned by one specific person. The concepts of name and identifier are denotatively equal, and the terms are thus denotatively synonymous; but they are not always connotatively synonymous, because code names and Id numbers are often connotatively distinguished from names in the sense of traditional natural language naming. For example, both "Jamie Zawinski" and "Netscape employee number 20" are identifiers for the same specific human being; but normal English language connotation may consider "Jamie Zawinski" a "name" and not an "identifier", whereas it considers "Netscape employee number 20" an "identifier" but not a "name." This is an emic indistinction rather than an etic one.

Метадеректер

Метадеректерде идентификатор – сәйкестендіру схемасындағы нысанды бірегей анықтайтын тілге тәуелсіз белгі, таңба немесе код. "Идентификатор" жұрнағы дерек элементін атағанда бейнелеу термині ретінде де қолданылады. ID кодтары өздерімен бірге метадеректерді алып жүруі мүмкін. Мысалы, сіздің алдыңыздағы азық-түлік қаптамасы "2011 09 25T15:42Z MFR5 P02 243 45" идентификаторымен белгіленген болса, сіз тек осы деректерге ғана емес, сонымен қатар 2011 жылдың 25 қыркүйегінде, сағат 15:42 UTC бойынша, лицензияланған сатушы №5 өндірген, АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Пеория зауытының 2-ғимаратында қаптамаланғаны туралы метадеректерге де ие боласыз. Бұл сол ауысымдағы желіден шыққан 243-ші қаптама және оны инспектор №45 тексерген. Кездейсоқ идентификаторларда метадеректер болмауы мүмкін. Мысалы, егер азық-түлік қаптамасында 100054678214 деп жазылған болса, оның ID-і күні, өндірушінің аты, өндіріс тізбегіндегі орны немесе инспектордың нөмірі туралы ештеңе көрсетпеуі мүмкін. Кейбір жағдайларда, реттік нөмірлер сияқты кездейсоқ идентификаторлар ақпаратты (мысалы, неміс танктерінің мәселесі) жария етуі мүмкін. Ашық емес идентификаторлар – тіпті осы аз көлемдегі ақпараттың таралуын болдырмауға арналған идентификаторлар – "шынайы ашық емес сілтемелер" және 4-нұсқадағы UUID-терді қамтиды.

Компьютерлік ғылымда

Компьютерлік ғылымда идентификаторлар (ID) – лексикалық таңбалар, олар объектілерді атауға қолданылады. Идентификаторлар дерлік барлық ақпаратты өңдеу жүйелерінде кеңінен пайдаланылады. Объектілерді анықтау оларға сілтеме жасауға мүмкіндік береді, ал бұл кез келген символдық өңдеу үшін қажетті жағдай.

Компьютерлік тілдерде

Компьютерлік тілдерде идентификаторлар – тілдік объектілерді атауға қолданылатын символдар (олар белгілер деп те аталады). Идентификаторлар айнымалыларды, типтерді, таңбаларды, процедураларды және пакеттерді сипаттау үшін қолданылуы мүмкін.

Жасырын контекст және атау кеңістігі қайшылықтары

Көптеген кодтар мен номенклатуралық жүйелер шағын атау кеңістігінде басталады. Уақыт өте келе, олардың кейбіреулері үлкен атау кеңістіктеріне таралады (адамдар бұрынғыдан өзгеше әрекеттескенде, мысалы, мемлекеттік шекарадан тыс сауда, ғылыми ынтымақтастық, әскери одақтар және жалпы мәдени байланыс немесе ассимиляция сияқты жағдайларда). Мұндай таралу орын алғанда, бұрын жасырын және маңызсыз болған бастапқы атау белгілеу ережелерінің шектеулері айқын көріне бастайды, көбінесе ретронимия, синонимия, аударма/транскодтау және т.б. қажеттігі туындайды. Мұндай шектеулер әдетте бастапқы контекстен кеңірек контекстке көшумен бірге жүреді. Жүйеде әдетте жасырын контекст (бұрын болжамдалған және тар), жеткілікті сыйымдылықтың болмауы (мысалы, ID-лердің аз саны, бұрынғы тар контексті көрсетеді), кеңейту мүмкіндігінің болмауы (болашақ қажеттіліктерді ескере отырып, ешқандай мүмкіндіктер анықталмаған және резервтелмеген) және нақтылық пен айқындау қабілетінің жетіспеуі (контекст өзгеруіне байланысты, ұзақ жылдар бойы сақталған бірегейлік жаңа бірегейлікпен қақтығысады) байқалады. Компьютер ғылымында бұл мәселе атаулардың қақтығысуы деп аталады. CODEN жүйесінің пайда болуы мен кеңейтілу тарихы техникалық номенклатура саласында соңғы онжылдықтардағы жақсы мысал болып табылады. Нақты белгілердегі әріптердің үлкен/кішкентай болуындағы айырмашылықтар табиғи тілдерде кездесетін осы мәселенің бір көрінісін көрсетеді, онда есімдер мен жалпы атаулардың айырмашылығы (және оның күрделігі) ескерілуі керек. Барлық объектінің бірегей идентификаторы (UID) болған әлемде ешқандай атау кеңістігіне мұқтаждық болмас еді, яғни ол бір алып атау кеңістігін құрар еді; бірақ адам санасы мұндай көптеген UID-ді қадағалай да, семантикалық тұрғыдан байланыстыра да алмайды.

Түрлі салалардағы идентификаторлар

Таңдаушы Ауқым атомдық нөмірі, элемент атауымен сәйкес келеді халықаралық (ISV арқылы) Австралиялық бизнес нөмірі Австралиялық CAGE коды АҚШ және НАТО CAS тіркеу нөмірі АҚШ-та пайда болды; қазір халықаралық (ISV арқылы) CODEN АҚШ-та пайда болды; қазір халықаралық Цифрлық объектіні анықтау (DOI, doi) Handle System Namespace, халықаралық ауқым DIN стандартты нөмірі Германияда пайда болды; қазір халықаралық E нөмірі ЕО-да пайда болды; халықаралық EC нөмірі Жұмыс берушінің идентификациялық нөмірі (EIN) АҚШ Электрондық идентификатордың сериялық жариялануы (EISP) халықаралық Дүниежүзілік сауда тауар нөмірі халықаралық Топ идентификаторы көптеген ауқымдар, мысалы, нақты компьютерлік жүйелер Халықаралық химиялық идентификатор халықаралық Халықаралық стандартты кітап нөмірі (ISBN) ISBN EAN кеңістігінің бөлігі; халықаралық ауқым Халықаралық электрондық кітап идентификаторы (IEIN) халықаралық Халықаралық стандартты сериалдық нөмірі (ISSN) халықаралық ISO стандартты нөмірі, мысалы, ISO 8601 халықаралық Кітапхана Конгресінің басқару нөмірі АҚШ, кейбір халықаралық библиографиялық мағынасы бар Жеке сәйкестендіру нөмірі (Дания) Дания Фармацевтикалық код Көптеген түрлі жүйелер Өнім партия нөмірі Сериялық тауар және үлеске қосу идентификаторы АҚШ, кейбір халықаралық библиографиялық мағынасы бар Сериялық нөмір көптеген ауқымдар, мысалы, компанияға, үкіметке қатысты Қызмет партия нөмірі Әлеуметтік қамсыздандыру нөмірі АҚШ Салық тіркеу нөмірі Австралиялық Бірегей тауар идентификаторы (UAI) халықаралық Халықаралық стандартты университеттік код Жоғары білім беру мекемесінің растау коды.